Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Vier die fassinerende wêreld van plantehttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10551Vier die fassinerende wêreld van planteFaculty of Science (media & communication)<p>​<span lang="NL">Die fassinerende wêreld van plante sal in die internasionale kollig wees wanneer plantliefhebbers  wêreldwyd op Saterdag 18 Mei 2024 die sewende Internasionale </span><span lang="EN-US"><a href="http://www.plantday18may.org/"><span lang="NL">Fascination of Plants Day</span></a></span><span lang="NL"> vier.</span></p><p><span lang="NL">Die Fascination of Plants Day word jaarliks aangebied onder die sambreel van die European Plant Science Organisation (</span><span lang="EN-US"><a href="http://www.epsoweb.org/"><span lang="NL">EPSO</span></a></span><span lang="NL">) en die </span><span lang="EN-US"><a href="https://globalplantcouncil.org/"><span lang="NL">Global Plant Council</span></a></span><span lang="NL">.</span></p><p><span lang="NL">Dr Itumeleng Moroenyane, ’n plantkundige van die Universiteit Stellenbosch (US) en nasionale koördineerder vir hiérdie vieringsgeleenthede in Suid-Afrika, sê dit is belangrik om erkenning te gee aan die betekenisvolle bydraes wat die Suid-Afrikaanse plante gelewer het tot ons kulturele identiteit en tradisionele kennissisteme.  </span>“Ons flora is ongelooflik divers en waardevol - van die genesende eienskappe van inheemse medisinale plante tot die kulinêre genietinge van ons eetbare flora. Van die ikoniese fynbos van die Kaap tot die majestueuese kremetartbome van die Limpopo Provinsie, gryp Suid-Afrikaanse plante die verbeelding aan en onderhou dit lewe op ontelbare maniere. Die plante in Suid-Afrika verryk ons lewens op tallos​​e wyses en herinner ons aan die diepe verbondenheid tussen mense en plante wat al  eeue lank betaan.”</p><p><span lang="NL">Dit is die eerste maal dat Suid-Afrika aan hierdie globale gebeurtenis deelneem. </span></p><p><span lang="NL">Dr Moroenyane het ’n program vir leerders van plaaslike skoleby die US se Departement Plant- en Dierkunde georganiseer. Hierdie program sal uit ’n miskroskoopwerkswinkel, toere van die laboratoriums, ’n voedseltoer te voet, asook besprekings bestaan. </span></p><p><span lang="NL">Op Saterdag 18 Mei bied die Departement Plant- en Dierkunde en die Universiteit Stellenbosch Botaniese Tuin ’n openbare geleentheid aan met begeleide voedseltuintoere, interaktiewe werkswinkels, kreatiewe handwerk, lewendige musiek en kosstalletjies. Klik hier vir meer inligting en besprekings - </span><span lang="EN-US"><a href="/english/entities/botanical-garden/events"><span lang="NL">Events (sun.ac.za)</span></a></span><span lang="NL">  </span></p><p><span lang="EN-US">Meer oor plante</span></p><ul><li><p><span lang="EN-US">Plante is unieke organismes. </span><span lang="NL">Hulle kan suikers produseer uit sonlig, koolstofdioksied en water. Hierdie vermoë om hulle eie kos direk te kan sintetiseer, het plante in staat gestel om suksesvol te koloniseer, aan te pas by, en te diversifiseer binne byna elke nis op die planeet. Bioloë skat die totale aantal plantspesies op ongeveer 250 000. </span></p></li><li><p><span lang="NL">Hierdie vermoëns maak plante die primêre vervaardigers van biomassa wat diere en die mensdom van voedsel, voer, papier, medisyne, chemikalieë, energie en ’n mooie landskap voorsien.  </span></p></li><li><p><span lang="NL">W</span><span lang="NL">êreldwyd is </span><span lang="NL">enigeen wat</span><span lang="NL"> ’n bydrae wil lewer tot die Fascination of Plants Day (FoPD), welkom om deel te neem. Jy kontak net jou nasionale koördineerder (klik op "countries" by </span><span lang="EN-US"><a href="http://www.plantday18may.org/"><span lang="NL">www.plantday18may.org</span></a></span><span lang="NL">) om dit te bespreek en toegang te verkry tot al die ondersteuningsmateriaal. </span></p></li><li><p><span lang="NL">Die Fascination of Plants Day dek alle plantverwante onderwerpe en sluit basiese plantwetenskap, landbou, tuinbou, bosbou, plantkweking, plantbeskerming, voedsel en voeding, omgewingsbewaring, tempering van klimaatsverandering, slim bioprodukte, biodiversiteit, volhoubaarheid, hernubare hulpbronne, plantwetenskapsonderrig, en kuns in.  </span></p></li></ul><p><span lang="NL">Foto’s vryelik beskikbaar by </span><span lang="EN-US"><a href="https://plantday18may.org/pr-toolbox/"><span lang="NL">https://plantday18may.org/pr-toolbox/</span></a></span></p><p><span lang="NL"> </span></p><p><br></p>
Maties-dosent pak opdraande Comrades vir studente in nood EN gesonde breinsellehttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10552Maties-dosent pak opdraande Comrades vir studente in nood EN gesonde breinselleFaculty of Science (media and communication)<p>​Prof. Ben Loos, hoof van die Universiteit Stellenbosch (US) se Departement Fisiologiese Wetenskappe, sal die uitdagende Comrades Marathon (ook bekend as die “the ultimate human race") aanpak om geld in te samel vir natuurwetenskap-studente in nood.</p><p>Dit sal sy tweede Comrades Marathon wees, maar die eerste keer wat hy die opdraande roete sal aanpak.  </p><p style="text-align:justify;">“Ek weet dit klink 'n bietjie vreemd om byna 90 km te wil hardloop vir die pret.  Die roete van Durban af Pietermaritzburg toe is 'n taai ene, amper 'n hele marathonafstand wat jy opdraande hardloop. Ek is bietjie bekommerd, maar dit is waarskynlik 'n goeie ding!" het hy hierdie week gesê. </p><p style="text-align:justify;">Maar benewens die feit dat hy vir studente in nood hardloop, is daar 'n ander rede hoekom hy wil fiks bly. Sy navorsingsgroep in die Departement Fisiologiese Wetenskappe by die US bestudeer die biologie en fisiologie van die sel, deur gebruik te maak van gevorderde metodes in mikroskopie en biochemie om te kan verstaan wat verkeerd loop in ons breinselle in die geval van neurodegeneratiewe siektes en kanker. </p><p style="text-align:justify;">“Ons weet dat oefening die vlakke van outofagie verhoog – 'n sellulêre proses waardeur breinselle ontslae raak van beskadigde proteïene, waardeur die risiko vir die aanvang van neurodegeneratiewe siektes soos Alzheimer se siekte, verminder word. En dit is waar my navorsingsbelangstelling en die hardlopery bymekaarkom," verduidelik hy.  </p><p style="text-align:justify;">Hy hoop om minstens R20 000 in te samel: “Dit was 'n moeilike begin van die jaar vir die studente, met baie wat finansieel sukkel, dikwels omdat finansiering maar knap en boonop laat was. Hulle veerkragtigheid en deursettingsvermoë inspireer my om meer te wíl doen," sê hy. </p><p style="text-align:justify;">“Ons is trots op ons studente en kyk na hulle vir nuwe idees en oplossings. Hulle doen die moeilike werk en druk hulself dikwels verder as dit wat moontlik lyk: vir 'n beter blattering, 'n beter mikrograaf, 'n nuwe benadering. En dit alles dikwels te midde van enorme persoonlike druk en finansiële kwesbaarheid. Dít verdien om gevier te word." </p><p style="text-align:justify;">Terwyl hy die Comrades Marathon se ongelooflike gees van samehorigheid geniet, is dit vir hom ook 'n viering van die lewe en 'n oorwinning oor dit wat aanvanklik onmoontlik gelyk het. </p><p>Ondersteun asseblief Prof. Loos se inisiatief op die <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https://www.givengain.com/project/ben-raising-funds-for-stellenbosch-university-south-africa-78574&data=05%7c02%7c%7c95884a6ed7a947e5f5c608dc75ac867a%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c638514631063788613%7cUnknown%7cTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7c0%7c%7c%7c&sdata=GUVPyj44jnbj6HLD/o0mBnDdE3BjKte17ihCzU2mvc8%3D&reserved=0">GivenGain platform</a>, waar hy sal aansluit by 'n groeiende aantal US personeellede, studente en alumni wat die #Move4Maties Comrades Marathon hardloop vir behoeftige studente.</p><p>Klik <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https://chat.whatsapp.com/DD9JPhA0eky01q0E5tw0rF&data=05%7c02%7c%7c95884a6ed7a947e5f5c608dc75ac867a%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c638514631063800000%7cUnknown%7cTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7c0%7c%7c%7c&sdata=Iab0Qxzg/EFEfo311cI6epJlwwah2OW5zLmpSJrUVF4%3D&reserved=0">hier</a> indien jy by die #Move4Maties Comrades Marathon WhatsApp group wil aansluit.</p><p>In April vanjaar het <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10583">Dr Marietjie Lutz</a> van die US se Departement Chemie en Polimeerwetenskap R60 000 vir BSc studente ingesamel toe sy op haar bergfiets 'n uitmergelende 600 kilometer in ses dae voltooi het.</p><p><strong>Op die foto bo: </strong>Selle tydens die proses van outofagie. Die groen vesikels in die foto is sogenaamde outofagosome – klein vesikels wat verantwoordelik is vir die verswelging  van die “vrag" wat afgebreek moet word. Hier is die sel baie aktief en in die proses om ou en beskadigde proteïene te verwyder.. Hierdie proteïne word afgebreek in hule verskillende molekules wat dan weer beskikbaar is vir die sel om engergie te genereeer. Dis 'n baie doeltreffende herwinningsisteem  aan't werk. Foto: Ben Loos<br><br></p><p><br></p>
Polimeerinnoveerder help transformeer wêreld van geneeskundehttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10532Polimeerinnoveerder help transformeer wêreld van geneeskundeCorporate Communication and Marketing/Korporatiewe Kommunikasie en Bemarking [Alec Basson]<p>Hoewel sy van jongs af aangemoedig is om ʼn mediese dokter te word, het dr Gestél Kuyler van die Departement Chemie en Polimeerwetenskap aan die Universiteit Stellenbosch (US) besluit om ʼn ander pad te volg wat haar passie om lewens te verbeter, met baanbreker-navorsing en innovasie sou integreer.<br></p><p>Haar aangebore nuuskierigheid, die leiding van mentors en ʼn begeerte om tot geneeskundige gesondheidsnavorsing by te dra het uiteindelik meegebring dat ʼn dubbele PhD in die vakgebiede polimeerwetenskap (US) en molekulêre farmakologie (Coventry-Universiteit in die Verenigde Koninkryk) by die US se Maart-gradeplegtigheid aan Kuyler toegeken is. Akademici aan die US én Coventry-Universiteit was haar toesighouers en sy het navorsing by beide instellings gedoen. Die graad sal ook in Julie vanjaar deur die Coventry-Universiteit aan haar toegeken word.</p><p>Kuyler, wat van George in die Suid-Kaap kom, het ook ʼn entrepreneursgees. “Terwyl ek met my meestersgraad besig was, het ek en twee vriende ʼn suksesvolle chemie-tutoronderneming begin," sê hierdie lid van die Golden Key International Honours Society – die wêreld se voorste erevereniging vir studente wat erkenning aan uitnemende akademiese prestasie verleen.<br></p><p>“As die navorsingsbestuurder van die Klumperman-navorsingsgroep aan die US geniet ek die daaglikse dosis nuwigheid en ontdekking. Ek geniet dit ook om in die laboratorium te eksperimenteer en om met my eweknieë en kollegas te kommunikeer. Hierdie rol bied ʼn opwindende kans om aktief aan deurlopende navorsing deel te neem en by te dra tot nuwe projekontwikkeling, veral met kommersiële potensiaal.<br></p><p>“Ons bevind ons in ʼn omgewing wat groei bevorder, veral as jy die meeste van beskikbare hulpbronne en geleenthede maak."<br></p><p><strong>PhD-navorsing</strong></p><p>Kuyler se doktorale studie het gefokus op die ontwerp, sintetisering en karakterisering van verskeie nuwe polimere (hierdie polimere is baie groot sintetiese molekules) wat gebruik kan word om membraanproteïene (MP's) te isoleer en te ondersoek. Hierdie proteïene is geheg aan of ingebed in ʼn sel se membraan en is betrokke by ʼn menigte van sleutel-sellulêre prosesse. Sy sê MP's funksioneer amper soos “slotte" wat deur sekere spesifieke sleutels (byvoorbeeld geneesmiddelmolekules) geaktiveer word om die sel binne te gaan en/of ʼn reaksie te veroorsaak.<br></p><p>Danksy MP's se belangrike rol dien hulle as deurslaggewende geneesmiddelteikens, wat verklaar waarom 70% van die middels wat deur die Verenigde State se Food and Drug Administration goedgekeur word, hierdie proteïene teiken. Dit is dus belangrik om die strukturele integriteit van hierdie MP's te handhaaf vir akkurate geneesmiddelontwerp om onder meer kanker, vetsug, diabetes, hoë bloeddruk, migraine en asma te behandel. Hierdie en ander toestande ontwikkel as gevolg van onreëlmatighede in die funksie of struktuur van MP's.<br></p><p>Dit is egter nie maklik om MP's te bestudeer nie, omdat dit so kompleks is om hulle te onttrek uit die vetterige verbindings waaruit die selmembraan bestaan. Die probleme spruit uit die amfofiele aard van MP's (insluitende dele wat met water in wisselwerking is en dele wat nie is nie) en die onttrekking daarvan op ʼn manier wat beide die hidrofobiese (waterafwerende) en hidrofiele (wateraantrekkende) dele stabiliseer. As dit nie bereik word nie, kan die proteïen sy ware struktuur en funksie verloor wat vir die akkurate ontwikkeling van behandeling nodig is.<br></p><p>“Ondanks hierdie struikelblokke moet navorsers en die ontwikkelaars van geneesmiddels die struktuur en funksie van hierdie geneesmiddelteikens verstaan om nuwe, doeltreffende behandelings te ontwerp en te skep. Hierdie begrip kan nie net die tydsduur en koste van geneesmiddelontwikkeling verminder nie, maar hou ook die potensiaal in om die doeltreffendheid van medisyne te verbeter, uiteindelik newe-effekte te minimaliseer en die koste daarvan te verlaag."<br></p><p>Kuyler sê die ontwikkeling van nuwe polimere bied verskeie voordele bo huidige kommersieel beskikbare polimere danksy die manier waarop dit vervaardig word. <br></p><p>“Die sintetiese benadering wat ons gebruik, bied verskeie aanpassingsmoontlikhede, wat ʼn uitstekende platform vir verdere ontwikkeling in ons navorsingsgroep bied."<br></p><p><strong>Nanosene</strong></p><p>Kuyler se PhD-navorsing het nie net tot die ontwikkeling van nuwe polimere gelei nie, maar ook tot die indiening van ʼn internasionale patent wat die kerntegnologie vorm van <a href="https://nanosene.com/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Nanosene</strong></a>, ʼn afwentelmaatskappy van die US wat sy in 2022 saam met prof Bert Klumperman van die US se Departement Polimeerwetenskap gestig het. Sy is Nanosene se uitvoerende hoof.<br></p><p>Kuyler het in 2021 aan ʼn idee-geldigheidsbepaling (toetsing en assessering van die uitvoerbaarheid, lewensvatbaarheid en potensiaal van ʼn sake-idee) by die LaunchLab (die US se tegnologie- en entrepreneurskap-broeikas) deelgeneem. Die konsep van Nanosene is hier gebore en is deur interaksie met potensiële kliënte, nywerhede en belanghebbendes bekragtig.<br></p><p>“Hierdie ervaring het my entoesiasme vir die kommersialisering van polimeer-materiale vir molekulêre geneesmiddelteikenidentifikasie en -navorsing aangevuur. Nanosene is gestig om die ontwikkeling en kommersialisering van innoverende polimere te bevorder en is nou die amptelike platform vir die interpretasie van interessante en kommersieel lewensvatbare intellektuele eiendom (IP) wat van ons navorsingsgroep afkomstig is."<br></p><p>Nanosene is die eerste pasgemaakte polimeer-innoveerder en -verskaffer uit Afrika wat tans op die ontwikkeling en vervaardiging van amfofiele polimere fokus om molekulêre geneesmiddelteikens te isoleer.<br></p><p>“Hierdie deurbraak-tegnologie kan die wêreld van geneeskunde transformeer deur navorsers en die ontwikkelaars van geneesmiddels te bemagtig om nuwe weë vir die behandeling van verskeie siektes te verken," sê Kuyler.<br></p><p>“Ons het ons eerste polimere suksesvol deur Nanosene, in strategiese vervaardigings- en verspreidingsamewerking met Cube Biotech, ʼn toonaangewende biotegnologiemaatskappy in Duitsland, gekommersialiseer."<br></p><p>Kuyler noem dat Nanosene in Februarie vanjaar as die algehele wenner uit die stryd getree het by die Academia-Industry Training (AIT) Swiss African Science and Business Innovators (SASBI)-konferensie in Lagos, Nigerië. Dit was die eerste keer dat Nanosene ʼn voorlegging by die geleentheid gedoen het. Nanosene is as een van die top-12 beginnerondernemings in Afrika gekies om die Swiss Residency Week in Mei 2024 in Switserland by te woon. Dit is ook onlangs as een van die agt Suid-Afrikaanse beginnerondernemings aangewys wat deel van die land se afvaardiging by VivaTechnology 2024, Europa se voorste geleentheid vir tegnologie en innovasie in Parys in Mei 2024, sal uitmaak.<br></p><p>“Hierdie ervaring het die span aangespoor en bevestig die groot potensiaal wat ons het om te bied," sê Kuyler.<br></p><p>Sy voeg by dat navorsers, akademiese medewerkers, farmaseutiese maatskappye, biotegnologiemaatskappye en proteïenvervaardigers baat sal vind by die werk wat by Nanosene gedoen word.<br></p><p>Noudat sy haar PhD het, sê Kuyler sy is gretig om meer tyd aan die groei en vooruitgang van Nanosene en die span te wy terwyl hulle na groter hoogtes streef.<br></p><p>Sy beskryf haarself as ʼn natuurliefhebber wat die buitelewe geniet.<br></p><p>“Ek gebruik elke geleentheid om buite te wees. Ek het ʼn groot belangstelling in plante en het onlangs begin wilde sampioene soek. Verkenning deur staptogte is nog ʼn passie en ons het verskeie meerdaagse staptogte voltooi, insluitend ʼn onvergeetlike reis deur die noordelike deel van Krugerwildtuin.</p><p>“Ek hou ook daarvan om tyd saam met vriende en my gesin deur te bring, om te reis en om goeie kos en wyn te geniet."​<br></p><ul><li><strong>Foto</strong>: Dr Gestél Kuyler in die laboratorium. <strong>Fotograaf</strong>: Stefan Els</li></ul><p><br></p>
Wetenskap-, AgriWetenskappe-, Gesondheidswetenskappe-studente seëvier in US se FameLab-uitdunhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10527Wetenskap-, AgriWetenskappe-, Gesondheidswetenskappe-studente seëvier in US se FameLab-uitdunCorporate Communication and Marketing/Korporatiewe Kommunikasie en Bemarking [Alec Basson]<p>Tallulah Glasby, 'n meestersgraadstudent in mikro-ekologie aan die Universiteit Stellenbosch (US), het die US-uitdun van die 2024 nasionale <a href="https://www.saasta.ac.za/competitions/famelab/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">FameLab</strong></a>-kompetisie gewen.</p><p>Die geleentheid is Woensdag (8 Mei) by die US LaunchLab gehou. Eduard Zehrt, 'n meestersgraadstudent in voedselwetenskap, en Carene Ndong Sima, 'n doktorale student in menslike genetika, het onderskeidelik tweede en derde geëindig. Glasby het met R4 000 weggestap, terwyl Zehrt en Ndong Sima albei elkeen R3 000 in die sak gesteek het. Ndong Sima het ook 'n bykomende R1 500 ontvang nadat sy deur die gehoor as hulle gunsteling aangewys is. Die prysgeld is gesamentlik deur die Nagraadse Kantoor aan die US en die Viserektor: Navorsing, Innovasie en Nagraadse Studies, prof Sibusiso Moyo, geborg.</p><p>FameLab, wat ook 'n ontwikkelingsinisiatief is, word as een van die grootste wetenskapkommunikasie- en redenaarskompetisies ter wêreld beskou en skep 'n platform vir jong, ontluikende wetenskaplikes om openbare gehore oor hulle werk toe te spreek.</p><p>Glasby, Zehrt en Ndong Sima was onder 17 meesters- en doktorale studente wat slegs drie minute gekry het om hulle navorsing met die gehoor te deel. As die wenner van die uitdunne sal Glasby in September die US by die nasionale halfeindronde verteenwoordig,  waar sy teen die wenners van uitdunne by ander universiteite in Suid-Afrika sal meeding.<br></p><div class="ms-rtestate-read ms-rte-embedcode ms-rte-embedil ms-rtestate-notify"><iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/LVS7CjmejGU?si=RBM-lg44suh-LWDJ" title="YouTube video player" frameborder="0"></iframe> </div><ul><li>Selfoongebruikers klik <a href="https://www.youtube.com/watch?v=LVS7CjmejGU"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">hier </strong></a>vir video.</li></ul><p><strong>Glasby</strong> het die uitdunronde gewen vir haar praatjie oor die gemeenskap van organismes wat op die oppervlak van grond, ook genoem biologiese grondkorse, woon. “Hierdie mikroörganismes produseer noodsaaklike voedingstowwe vir die omgewing en vir lewe, verryk die grond en laat ander organismes toe om hierdie gebiede te bewoon. Hulle dien ook as 'n spons deur vog uit die grond op te neem en dit te behou en deur klein oases vir ander grondorganismes te skep."</p><p>Glasby het in reaksie op haar oorwinning gesê dat hoewel haar sege onverwags was, dit 'n ongelooflike ervaring was om haar werk met die publiek te deel. Sy is ook dankbaar vir die wetenskapkommunikasievaardighede wat sy by die werkswinkel vóór die geleentheid opgedoen het.</p><p><strong>Zehrt</strong> het in sy aanbieding vertel hoe hy hiperspektrale kameras– hulle werk presies soos die kameras in selfone – gebruik om te ontleed wat binne-in kos is en om voedselbedrog te bekamp. Hy het op hoender gefokus en gesê dit stel hom in staat om te bepaal hoe vars en sag die vleis is en hy kan selfs sien of bakterieë op die oppervlak groei. “Met my navorsing kan ek met 80% akkuraatheid tussen plaas- en konvensionele hoender onderskei." </p><p>Zehrt het gesê dit was vir hom baie lekker om só oor sy navorsing te kan praat. Hy het ander studente aangemoedig om aan die FameLab-uitdunronde deel te neem.</p><p><strong>Ndong Sima </strong>het in haar praatjie die behoefte aan 'n pasiëntgesentreerde benadering vir die behandeling van tuberkulose beklemtoon. Sy het gesê dit is belangrik om na ons gene te kyk, want hulle kan ons sê hoe mense op behandeling sal reageer. “As ons oor mense se genetiese profiel beskik, kan ons voorspel watter pasiënt 'n groter risiko van behandelingsmislukking loop nog voordat die behandeling begin. Dit sal die prentjie heeltemal verander."</p><p>Ndong Sima het gesê dit was vir haar 'n verrassing om onder die wenners te eindig. Sy het die beoordelaars en instrukteurs geloof vir hulle hulp om haar gemaklik voor 'n gehoor te laat voel en haar navorsing te deel.</p><p>Prof Moyo het in haar verwelkomingstoespraak die belangrikheid van wetenskapkommunikasie aangeraak en gesê navorsers moet wys hoe hulle werk tot voordeel van die samelewing strek. “Ons wil hê die volgende geslag wetenskaplikes, meesters- en doktorale studente moet hulle navorsing strategies en impakvol met 'n wyer gehoor kan deel."</p><p>Die US FameLab-uitdunronde is deur Jive Media Africa en die Nagraadse Kantoor, wat deel uitmaak van die Afdeling Navorsingsontwikkeling, gereël. Die beoordelaars was Wiida Fourie-Basson (Fakulteit Natuurwetenskappe), Maambele Khosa (Sentrum vir Epidemiese Reaksie en Innovasie), Marina Joubert (Sentrum vir Navorsing oor Evaluasie, Wetenskap en Tegnologie) en Fumani Jwara (Suid-Afrikaanse Navorsingsleerstoel in Wetenskapkommunikasie).</p><p>'n Afrigter wat deur die Britse Raad uit die Verenigde Koninkryk (VK) na Suid-Afrika gebring word, sal voor die nasionale halfeindronde 'n meesterklas in wetenskapkommunikasie en openbare redevoering aanbied. Die top-tien van die halfeindronde sal aan die nasionale eindronde deelneem en die wenner van FameLab SA sal Suid-Afrika by die internasionale eindronde in die VK verteenwoordig.</p><ul><li><strong>Foto</strong>: Carene Ndong Sima, Tallulah Glasby en Eduard Zehrt by die Famelab-uitdunronde.  <strong>Fotograaf</strong>: Stefan Els<br></li><li><strong>Video van FameLab-uitdun deur Stefan Els</strong><br></li></ul><p><br><br></p>
Tulio de Oliveira verskyn op TIME100 Gesondheidslys vir 2024https://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10512Tulio de Oliveira verskyn op TIME100 Gesondheidslys vir 2024Centre for Epidemic Response and Innovation (CERI) [Maambele Khosa]<p><em>TIME Magazine</em> het prof Tulio de Oliveira in sy eerste 2024 TIME100 Health-lys erken, 'n nuwe jaarlikse lys wat 100 individue vier wat vanjaar die meeste impak op globale gesondheid gehad het.</p><p>Hierdie erkenning, soos bepaal deur TIME se internasionale netwerk van redakteurs, denkleiers en vorige vereerdes, is De Oliveira se tweede verskyning op TIME se invloedryke ranglys, en volg op sy insluiting in die 2022 TIME100 lys van die wêreld se invloedrykste mense. Die volledige 2024 TIME100 Health-lys is beskikbaar by <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=http://time.com/time100health&data=05%7c02%7c%7cbaf987ea35e94a45d32e08dc6879c2cf%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c638500119383472822%7cUnknown%7cTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7c0%7c%7c%7c&sdata=jkM1cC7hzHl1C1%2BlxnT%2Be9Uz6d/5zAPT3FQ6c%2BHKOIE%3D&reserved=0">time.com/time100health</a> </p><p>De Oliveira is 'n wêreldbekende wetenskaplike op die gebied van genomika. Hy is die direkteur van die Sentrum vir Epidemiese Reaksie en Innovasie (CERI) aan die US, direkteur van die KwaZulu-Natal Navorsingsinnovasie- en Volgordebepalingsplatform (KRISP) aan die Universiteit van KwaZulu-Natal (UKZN) en adjunkdirekteur van die genomiese toesigeenheid by die Wellcome Sanger-instituut in die Verenigde Koninkryk.</p><p>De Oliveira het in 2021 'n grensverskuiwende multidissiplinêre span navorsers en wetenskaplikes gelei in die ontdekking van die Omikron-variant van SARS-CoV-2 wat vinnig na vore getree het as die dominante globale variant van dié virus. In 2020 het hy die span gelei wat die SARS-CoV-2 Beta-variant ontdek het. De Oliveira het die afgelope dekades verskeie netwerke van wetenskaplikes in Suid-Afrika en Afrika gelei en in 2023 het hy die konsortium Climate Amplified Diseases and Epidemics (CLIMADE) bekendgestel. Dit is 'n wêreldwye konsortium om siektes en patogene wat deur klimaatsverandering versterk word, te karakteriseer. </p><p>Prof Sibusiso Moyo, Viserektor: Navorsing, Innovasie en Nagraadse Studies aan die US, het in reaksie op hierdie merkwaardige prestasie gesê: "Prof Tulio de Oliveira se onvermoeide toewyding aan die bevordering van wetenskaplike kennis en sy uitsonderlike leierskap op die gebied van genomika en bioinformatika is 'n voorbeeld van die gees van innovasie en samewerking wat ons instelling definieer."</p><p>"Ek voel uiters geëerd om weer eens deur <em>TIME Magazine</em> erken te word en om opgeneem te word in die prestigeryke TIME100 Health-lys van 2024. Hierdie erkenning beklemtoon die belangrikheid van samewerkende navorsingspogings om globale gesondheidsuitdagings die hoof te bied." De Oliveira het sy dank uitgespreek en bygevoeg: "Toe ek sien die Covid-19-pandemie is besig om af te neem, het ek besluit om saam met ons span van meer as 100 wetenskaplikes in Suid-Afrika en saam met die grootste genomika-fasiliteit ter wêreld, die Wellcome Sanger-instituut, te werk om 'n nuwe werkprogram te skep, hierdie keer om die veelvuldige siektes wat deur klimaatsverandering vererger word, te beveg. Dit sluit siektes soos dengue, chikungunya, die Zika-virus, griep en cholera in."</p><p>De Oliveira het reeds talle toekennings in sy loopbaan ontvang vir sy bydraes tot navorsing oor openbare gesondheid en aansteeklike siektes. Benewens die feit dat hy deur die vaktydskrif <em>Nature</em> aangewys is as een van die top tien mense wat in 2021 gehelp het om die wetenskap te omvorm, is hy ook by die <em>MIT Technology Review</em>-lys ingesluit as een van die leiers van die top-tien deurbraaktegnologieë in 2022. Hy het ook die Lifetime Leadership Award van Discovery Health ontvang en het die Orde van Meriete-medalje van die Portugese president, die goue medaljetoekenning van die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad (SAMNR) en die Batho Pele-toekenning van die Suid-Afrikaanse regering vir sy bydraes tot die samelewing ontvang en was in 2022 die wenner van die Duitse Afrika-prys. Sy verbintenis tot uitnemendheid en innovasie inspireer kollegas en navorsers wêreldwyd. </p><ul style="list-style-type:disc;"><li>De Oliveira is ook professor in Bioinformatika aan die US <a href="/english/data-science-and-computational-thinking">Skool vir Datawetenskap en Rekenaardenke</a> en verbonde aan die Fakulteite Natuurwetenskappe en Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe aan die US. </li></ul><p><strong> </strong></p><p><strong>MEER INLIGTING: </strong></p><ul><li><a href="https://ceri.org.za/">CERI</a> by die <a href="/afrikaans/Pages/default.aspx">Universiteit Stellenbosch </a> </li><li><a href="https://www.krisp.org.za/">KRISP</a> by die <a href="https://ww2.ukzn.ac.za/">Universiteit van Kwazulu-Natal</a></li><li><a href="https://www.sanger.ac.uk/collaboration/genomic-surveillance-unit/">GSU</a> by die <a href="https://www.sanger.ac.uk/">Wellcome Sanger-instituut</a></li></ul><p><br></p><p><br></p>
Stellenbosch wiskundige bied historiese blik op merkwaardige ooreenkoms tussen unieke wiskundige vormshttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10506Stellenbosch wiskundige bied historiese blik op merkwaardige ooreenkoms tussen unieke wiskundige vormsWiida Fourie-Basson (Media: Faculty of Science)<p>​Bruce Bartlett, 'n wiskundige verbonde aan die Universiteit Stellenbosch, se artikel oor die berekening van die wortels van 'n kwintiese polinoom, is die hoofartikel in die <a href="https://www.ams.org/cgi-bin/notices/nxgnotices.pl">April-uitgawe</a> van die <em>Notices of the American Mathematical Society</em> (AMS). Laasgenoemde word beskou as die mees gelese vaktydskrif vir professionele wiskundiges.</p><p>Die artikel getiteld: “The Quintic, the Icosahedron, and Elliptic Curves" vertel die storie van die merkwaardige ooreenkoms tussen hierdie unieke wiskundige vorms, terwyl dit terselfdertyd hierdie ooreenkoms op 'n nuwe en sistematiese wyse in 'n raamwerk plaas. In die proses gebruik hy ook hierdie ooreenkoms om met 'n doeltreffende numeriese metode vorendag te kom om die wortels van die kwintiese polinoom  te bereken.</p><p>Verder, is die artikel op so 'n manier geskryf  dat dit die leser op 'n reis deur die wiskunde van die afgelope vier eeue neem. “Dit sluit onder meer Kepler se Platoniese model van die sonnestelsel (1597), Gauss se dagboekinskrywing van 1799, en die belewing van die atmosfeer in Trinity College Hall in 1913 toe Ramanujan sy opwagting op die toneel gemaak het," skryf hy in die artikel. Srinivasa Ramanujan (1887-1920) word beskou as een van Indië se grootste wiskundige genieë, en is ook die fokus van die <a href="https://writings.stephenwolfram.com/2016/04/who-was-ramanujan/#:~:text=The%20Beginning%20of%20the%20Story%2cwrote%20his%20letter%20to%20Hardy%29.">film</a> “The man who knew infinity", wat in 2016 vrygestel is. </p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Bruce%20Bartlett.jpg" alt="Bruce Bartlett.jpg" style="margin:5px;width:302px;height:227px;" /><br></p><p>Bartlett sê die artikel is al die afgelope tien jaar in wording. As topoloog is sy belangstelling aanvanklik geprikkel toe hy in 2006 na 'n wiskundepraatjie deur die Franse wiskundige <a href="https://perso.ens-lyon.fr/ghys/home/">Etienne Ghys</a> by die Internasionale Kongres vir Wiskunde in Madrid geluister het: “In hierdie ongelooflike praatjie het Ghys driedimensionele topologie (die veld waarin ek spesialiseer) gemeng met elliptiese kurwes, 'n veld in getalteorie waarmee ek nie bekend was nie."</p><p>In 2014 het hy 'n <a href="https://golem.ph.utexas.edu/category/2014/04/the_modular_flow_on_the_space.html">blog-artikel</a> geplaas oor hierdie verwantskap tussen oënskynlik onverwante voorwerpe vir <a href="https://golem.ph.utexas.edu/category/">The n-Category Café</a>, 'n groepsblog oor wiskunde, fisika en filosofie. </p><p>In 2020 terwyl hy op besoek aan die Max Planck Instituut vir Wiskunde in Duitsland was, het hy egter twee lesings deur die beroemde getalteoretikus Don Zagier bygewoon wat gehandel het oor die  ikosaëder, die Roger-Ramanujan-identiteite en verder: “Ek móés eenvoudig hierdie lesings bywoon. Ek het in die voorste ry gesit en ywerig notas geneem," onthou hy. </p><p>Soos dit geblyk het, het selfs 'n wêreldleier op die gebied van getalteorie soos Zagier, steeds die verhouding tussen die kwintiese polinoom  en die ikosaëder effe geheimsinnig  gevind: “Ek het toe besef dat daar ruimte is vir 'n artikel wat 'n samehangende prentjie verskaf van hoe om die wortels van 'n kwintiese polinoom via die ikosaëder en elliptiese kurwes te bereken. Ek het besef dat daar baie min mense – indien enige – is  wat hierdie globale prentjie het van hoe dit werk," verduidelik hy. </p><p>Maar Barlett glo ook die woorde van sy intellektuele mentor  <a href="https://arxiv.org/abs/1712.06436">John Baez</a>: “(In) wiskunde, is elke mooi vorm aan alle ander verbind".  </p><p>In hierdie verband is dit die moeite werd om te onthou dat die ikosaëder een van die vyf Platoniese vaste vorme is. Bartlett verduidelik: “Die antieke Grieke het ontdek dat daar slegs vyf maniere is waarop jy 'n geslote konvekse vorm in drie dimensies kan bou deur  gewone veelhoeke soos gelyksydige driehoeke, of vierkante, of vyfhoeke ens. aan mekaar te plak. Dít is die vyf Platoniese vaste vorms."</p><p>Die eerste vier stem ooreen met die elemente van die natuur: die viervlak met vuur, die oktaëder met lug, die kubus met die aarde, en die dodekaëder met water. </p><p>“Die ikosaëder aan die ander kant, speel 'n geheimsinnige rol. Volgens Plato het die gode dit gebruik om die konstellasies van die hele hemel te rangskik. Daar is verseker iets misterieus daaromtrent," voeg hy by.  </p><p>Terug in die 21ste eeu sê Bartlett die hele tema van sy navorsing  oor kwantumtopologie is om voorwerpe uit verskillende wiskundige velde met mekaar te probeer verbind: “Dít is wat my opgewonde maak oor wiskunde – om A met B in verband te bring, waar A en B in heeltemal verskillende velde val. Dit is ook hoekom ek 'n breë agtergrond nodig het."</p><p>Om diep te delf in die geskiedenis van wiskunde is nóg 'n onderwerp waaroor hy opgewonde is. Terwyl hy die artikel vir AMS geskryf het, moes hy kopiereg verkry om 'n foto van vergelyking 5 op bladsy 9 van Ramanujan se oorspronklike handgeskrewe brief van 1913 aan Godfrey Hardy by Trinity College, in te sluit. </p><p>Na 'n baie lang speurtog en met die hulp van die vervaardigers van die rolprent, <a href="https://www.imdb.com/video/vi3057564185/?playlistId=tt0787524&ref_=vp_rv_ap_0">The man who knew infinity</a>, is dit in die biblioteek van Cambridge University opgespoor. 'n Redakteur van AMS, Masahiro Yamada, was in beheer van die onderhandelingsproses met Cambridge en nadat 'n fooi betaal is, is Bartlett nou die trotse eienaar van die reproduksieregte van blasy 9 van Ramanujan se brief aan Hardy.</p><p>“Nou besit ek ook 'n stukkie wiskundegeskiedenis!"  </p><p><em>Op die foto bo: US wiskundige Bruce Bartlett met vergelyking 5 op bladsy 9 van Ramanujan se oorspronklike handgeskrewe brief wat hy in 1913 aan Godfrey Hardey by Trinity College gestuur het. Foto: Wiida Fourie-Basson</em><br></p>
Internasionale werkswinkel fokus op bestuur van indringerspesies in beskermde gebiedehttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10496Internasionale werkswinkel fokus op bestuur van indringerspesies in beskermde gebiedeMedia: School for Climate Studies<p>​Ekoloë van 17 lande en ses kontinente het onlangs in Stellenbosch bymekaargekom om kennis en beste praktykbenaderings tot die bestuur van indringerspesies in beskermde gebiede te deel.</p><p>Die driedaagse werkswinkel is aangebied onder die sambreel van die Sentrum vir Indringerbiologie se Navorsingsleerstoel in Bestuur van Indringerspesies in Beskermde Gebiede. Dié leerstoel word gehuisves binne die Universiteit Stellenbosch (US) se Skool vir Klimaatstudie.</p><p>Prof. Tammy Robinson-Smythe, houer van die leerstoel, het in haar verwelkomingstoespraak gesê dit is opwindend om spesialiste van omtrent elke ekosisteem – van mariene en terrestriële tot varswater-ekosisteme – saam in een vertrek te hê, wat dit 'n unieke geografies verteenwoordigende byeenkoms maak.</p><p>Die doel van die werkswinkel was om Teiken ses van die Kunming-Montreal Globale Biodiversiteitsraamwerk aan te spreek. Dié teiken is gemoeid met, onder andere, die vermindering van die tempo van bekendstelling en vestiging van bekende of potensiële indringer uitheemse spesies met ten minste 50% teen 2030.</p><p>Robinson sê indringerspesies het 'n breë impak op biodiversiteit, ekosisteemdienste en mense se lewensbestaan. In hierdie opsig ondersteun Teiken 6 die oorkoepelende doelwit van die Globale Biodiversiteitsraamwerk, ook bekend as die Biodiversity Plan for Life on Earth.</p><p>Beskermde gebiede is reeds fokuspunte van aksie wat daarop ingestel is om waardevolle ekosisteemdienste te beskerm. Derhalwe moet daar op hierdie sentrums van bewaringskundigheid gefokus word om te kapitaliseer op die voordele van sodanige bestuursingrypings.</p><p>"Met hierdie werkswinkel hoop ons om die struikelblokke in die bereiking van die globale biodiversiteitsraamwerk-teikens te identifiseer en te oorkom," voeg sy by.</p><p>Van die referate wat by die werkswinkel gelewer is, sal in 'n spesiale uitgawe van die vaktydskrif <em>Biological Invasions</em> gepubliseer word. Daarbenewens sal 'n oorkoepelende referaat insigte uit die werkswinkel saamstel. Dit sal dien as 'n sintese van die stand van kennis en die identifisering van leemtes in huidige praktyk en geleenthede om teiken 6 te bereik.<br></p><p><br></p>
MSc-student Francisca Darkoh ontvang gesogte Mandela Rhodes-beurshttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10483MSc-student Francisca Darkoh ontvang gesogte Mandela Rhodes-beursFaculty of Science (media & communication)<p>​Toe Francisca Darkoh verlede jaar vir “net nog" 'n beurs aansoek gedoen het om haar nagraadse studies in fisiologiese wetenskappe  aan die Universiteit Stellenbosch (US) te kan voortsit, het sy geen idee gehad dat die Mandela Rhodes-beurs (wat deur die Mandela Rhodes-stigting geadministreer word) een van Nelson Mandela se drie amptelike nalatenskapprojekte is nie.  </p><p>“Ek het nie geweet dis so 'n groot ding nie! Ek het gedog dit was net nog 'n beurs wat aan Mandela se naam gekoppel was, soos so baie ander goed,"lag sy. Die <a href="https://www.mandelarhodes.org/scholarship/apply/">Mandela Rhodes Scholarship</a> bied omvattende befondsing wat onderrig- en registrasiegelde insluit, toelaes vir studiemateriaal, navorsing en mediese fonds, akkommodasie en etes, asook   persoonlike en reistoelae.</p><p>Tot haar verbasing het sy boonop uitgevind dat die beurs nie slegs finansiële ondersteuning bied nie: “Hulle gee nie net geld vir jou studies nie, maar daar is selfs 'n program in plek om jou te help om sukses te behaal in jou studies," verduidelik sy. </p><p>Komende uit 'n gesin wat finansieel swaarkry, is Francisca gewoond daaraan om rond te skarrel om uit te kom met wat sy het. Geïnspireer deur haar Ghanese ma, het sy aansoek gedoen vir 'n magdom beurse en ook drie besighede op die been gebring tydens haar studies – wat wissel van die aanbied van persoonlike oefensessies aan medestudente, tot die verkoop van Jollof  – 'n tradisionale rysgereg van Wes-Afrika.  </p><p>Sy is tans ingeskryf vir 'n MSc in Fisiologiese Wetenskappe onder die studieleiding van Dr Theo Nell en Professor Resia Pretorius in die <a href="/english/pgstudies/Pages/Science/Physiological-Sciences.aspx">Departement Fisiologiese Wetenskappe</a> by die US.</p><p>Francisca, 'n voormalige leerder van <a href="https://www.stirlinghigh.co.za/">Stirling High School</a> in Oos-Londen, het aanvanklik na die Universiteit Stellenbosch gekom met 'n sportbeurs, aangesien sy sedert o.16 op nasionale vlak hokkie gespeel het. Gedurende haar studentejare het sy uitgeblink in haar studies en verskeie leierskapsrolle vervul, onder meer as huiskomiteelid van die vrouekoshuis Erica, en voorsitter/primaria van Huis Russell Botman. </p><p>Haar grootste en mees onvoorsiene terugslag het egter in die midel van haar HonneursBSc-jaar gekom toe sy vir maande aaneen gehospitaliseer is as gevolg van sepsis. In die proses het sy ses operasies binne die bestek van vyf maande ondergaan wat haar met 'n gedeeltelike voet-amputasie gelaat het.  </p><p>“Gelukkig het die fisioterapeut my weer leer loop nét voor gradeplegtigheid en kon ek darem sélf oor die verhoog stap!"</p><p>Aartsoptimis wat sy is fokus haar navorsing nou op sepsis, met die hoop om 'n betekenisvolle bydrae te lewer tot die vroeë opsporing en diagnose van sepsis in die Afrika- en  Suid-Afrikaanse konteks.  </p><p>Die titel van haar tesis is: “Characterizing hemostatic and vascular blood parameters in systemic inflammatory processes during sepsis: a multidimensional analysis".<br></p><p>Op die foto bo: MSc student Fransisca Darkoh op die Universiteit Stellenbosch kampus. <em>Foto: Wiida Fourie-Basson</em></p>
Natuurwetenskappe neem afskeid van eerste vroulike dekaan in 100-jarige bestaan https://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10458Natuurwetenskappe neem afskeid van eerste vroulike dekaan in 100-jarige bestaan Wiida Fourie-Basson (Media: Faculty of Science)<p></p><p>Op 1 Februarie 2014 het Prof. Louise Warnich geskiedenis gemaak toe sy as die eerste vroulike dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe by die Universiteit Stellenbosch aangestel is.</p><p>Vir die afgelope dekade het sy die fakulteit se personeel en studente deur stormagtige vaarwaters gelei, waaronder die COVID-pandemie, die Fees-must-fall studenteprotest, Dag Zero, beurtkrag en verreikende veranderinge in die Nasionale Navorsingstigting se befondsingsmodel.</p><p>As sy terugkyk op haar termyn wat op 31 Maart tot 'n einde kom, sê sy dat sy nooit vir die pos aansoek sou doen as kollegas in die Fakulteit Natuurwetenskappe haar nie genader het om vir die pos aansoek te doen nie. Op daardie tydstip was  sy visedekaan en waarnemende dekaan van die Fakulteit AgriWetenskappe: “Ek het dit toe as 'n nuwe uitdaging beskou. Ek het besef dit bied nuwe geleenthede om op strategiese vlak 'n rol te speel in die ontwikkeling van personeel en studente in die Fakulteit Natuurwetenskappe."</p><p>Sy sê die fakulteit het toe reeds 'n uitstekende bydrae tot die universiteit se onderrig- en navorsingsuitsette gelewer: “Ek het egter besef ons is te aangewese op befondsing van die NNS en het daaroor gewaarsku. Tog, toe die befondsingsmodel verander, het dit ons selfs harder getref as wat verwag is, veral omdat dit saamgeval het met meer as een Suid-Afrikaanse navorsingsleerstoel (SARCHI) en Sentrums van Uitnemendheid wat tot 'n einde gekom het.</p><p>“Gelukkig het ons deur hierdie en ander uitdagings gekom vanweë die uitstekende samewerking van personeel en studente en hul “kan-doen"-houding," voeg sy by.</p><p>Haar raad aan toekomstige dekane?</p><p>Dit sou dieselfde raad wees as dié van haar mentor, wyle prof. Doug Rawlings, naamlik: “Stel net die regte mense aan, ondersteun hulle en laat hulle verder met rus – hulle sál floreer!"</p><p>Sy glo daar is baie meer geleenthede as uitdagings in die hoëronderwyssektor: “Daar is soveel wat gedoen kan word, veral in Suid-Afrika en op die Afrika-kontinent. Ons het unieke geleenthede en uitstekende mense. Maar ondervinding het my geleer dat min geleenthede eenvoudig in 'n mens se skoot val. Jy moet jou oë oophou, daardie geleentheid aangryp wanneer dit kom, en dan hard werk om dit suksesvol af te handel."</p><p>Deur die jare het sy hierdie benadering meer as een keer gevolg. In die kweek van 'n kultuur van innovasie en entrepreneurskap, byvoorbeeld, is die Fakulteit Natuurwetenskappe bo-aan die punteleer met die uitrol van nege afwentelmaatskappye sedert 2018 en ʼn lys van patente wat steeds langer word.</p><p>Met die besef van die toenemende belangrikheid van bioinformatika in moderne biologie, het sy die proses gelei om 'n Sentrum vir Bioinformatika en Berekeningsbiologie (CBCB) te vestig. Met die status van 'n akademiese departement strek die CBCB se werk tans suksesvol oor drie fakulteite.</p><p>Ten spyte van baie uitdagings, het die fakulteit 'n redelik konstante navorsingsuitset gehandhaaf en 'n rekordgetal van 68 PhD-studente in 2019 gelewer. In 2022 is die eerste gestruktureerde MSc in Masjienleer en Kunsmatige Intelligensie in die Afdeling Toegepaste Wiskunde ingestel. In die gees van deurlopende programvernuwing en om  die behoeftes van die arbeidsmark aan te spreek, is nuwe voorgraadse fokusareas in die velde van toegepaste medisinale chemie, biowiskunde en biomediese wiskundige wetenskappe ingestel, asook 'n BSc in Rekenaarwetenskap en die interdissiplinêre Baccalaureus in Datawetenskap-graad.</p><p>Prof. Warnich is ook trots op 'n aantal uitstekende aanstellings en 'n mate van vordering wat ten opsigte van diversiteit gemaak is. Die aantal vroulike akademici het toegeneem van 20% in 2015 tot 41% in 2023, wat die eerste Swart en Bruin vroulike professore insluit.</p><p>Ander hoogtepunte sluit in nouer samewerking met die Natuurwetenskappe Studentekomitee, die bevordering van wetenskapkommunikasie deur middel van inisiatiewe soos die Stellenbosch Wetenskapskafee, asook 'n eeufeesgaladinee in 2018 waartydens die koffietafelboek, <em>ʼn</em><em> Besonderse Denkwyse: Fakulteit Natuurwetenskappe, Universiteit Stellenbosch, 1918-2018</em>,  bekendgestel is. Die boek bied ʼn treffende blik op ʼn eeu van natuurwetenskappe by die US.</p><p>In haar eerste aanbieding aan die Fakulteitsraadvergadering in 2013 het sy 'n foto van 'n sneeustorting gewys, 'n aanduiding van die potensiaal van  Massive Online Open Courses (MOOCs) om die hele wese van universiteite soos ons dit ken,  te ontwrig. “Tien jaar later weet ons dat alhoewel MOOCs 'n plek in hoër onderwys het, dit nie die hele stelse ontwrig het nie. Kunsmatige intelligensie lyk nou na 'n soortgelyke uitdaging, maar ek is positief oor die bydrae wat KI tot hoër onderwys kan lewer sonder om noodwendig alles te ontwrig. Net die tyd sal leer!"</p><p>Op die ou end verg dit “duidelike leierskap, 'n platform vir uitnemendheid en 'n innoverende benadering tot uitdagings en geleenthede as jy aan die stuur van hierdie fakulteit wil bly", sluit sy af.</p><p>Prof. Ingrid Rewitzky, Visedekaan: Onderrig en Leer, wat die afgelope tien jaar ten nouste saam met prof. Warnich gewerk het, sê haar deelnemende bestuurstyl het gehelp om menige onstuimige fases te hanteer: “Haar eerlikheid, regverdigheid, deernis, lojaliteit en passie vir haar werk was gedurende haar ampstermyn 'n sterkpunt en het vertroue by haar kollegas ingeboesem. Namens die Fakulteit Natuurwetenskappe wil ek ons dank uitspreek vir haar betekenisvolle bydrae om die groei en ontwikkeling van personeel en studente te lei, en dat sy die fakulteit na groter hoogtes gelei het ten spyte van uitdagings buite ons beheer."</p><p>Prof. Sibusiso Moyo, Viserektor: Navorsing, Innovasie en Nagraadse Studies, sê alhoewel sy eers sedert September 2022 saam met prof. Warnich werk, het hulle verskeie groot projekte en nasionale inisiatiewe saam aangepak. Dit sluit in die die vestiging van die Nasionale Instituut vir Teoretiese en Rekenaarwetenskappe by die US, sowel as die totstandkoming van die Duitse Navorsingsleerstoelprogram in samewerking met die Afrika-instituut vir Wiskundige Wetenskappe  (danksy ondersteuning van die Alexander von Humboldt-stigting en die Federale Ministerie van Onderwys en Navorsing).</p><p>“Die Fakulteit Natuurwetenskappe is inderdaad een van die mees aktiewe fakulteite in terme van innovasie en entrepreneurskap," voeg sy by.</p><p>Prof. Warnich sal nou terugkeer na haar akademiese tuiste in die Fakulteit AgriWetenskappe, waar sy spesiale projekte oor fakulteite heen sal aanpak, soos onder meer opleiding vir nuwe departementshoofde en hersiening van praktikums in die biologiese wetenskappe.</p><p>Laastens, maar nie die minste nie, hoop sy om 'n erfenis na te laat in die vorm van die Katalisfonds vir Natuurwetenskappe om nagraadse studente te ondersteun. Terwyl daar reeds R13 miljoen in die fonds is, sal die eerste beurse eers uitbetaal kan word wanneer die fonds R40 miljoen bereik – <a href="/afrikaans/faculty/science/Pages/Funding-Projects.aspx?TermStoreId=d4aca01e-c7ae-4dc1-b7b2-54492a41081c&TermSetId=1a57fdb9-7cd0-4c5a-b27b-d4f1c512c360&TermId=de2c115a-3eff-496c-8699-7c380a14a480"><strong>klik hier</strong></a> om tot daardie doelwit by te dra.</p><p>Hopelik sal hierdie hardwerkende dekaan nou minder tyd agter haar lessenaar bestee en meer tyd opsy kan sit vir stokperdjies soos lang staptogte in die natuur en reis.</p><p>Ons wens haar die allerbeste toe met haar nuwe inisiatiewe en die reis vorentoe.​<br></p>
US se Fakulteit Natuurwetenskappe ken vier gesamentlike internasionale grade toe https://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10450US se Fakulteit Natuurwetenskappe ken vier gesamentlike internasionale grade toe Wiida Fourie-Basson (Media: Faculty of Science)<p>​Die Universiteit Sellenbosch se Fakulteit Natuurwetenskappe het vandeesweek vier gesamentlike PhD-grade saam met universiteite in die Verenigde Koninkryk, Duitsland, Frankryk en Italië toegeken in chemie, fisika, mikrobiologie, en dierkunde.</p><p>'n Gesamentlike graad beteken dat die studente navorsers van beide universiteite as medestudieleiers het en dat hulle tyd by beide universiteite spandeer het om aan hul navorsing te werk. Op grond van 'n ooreenkoms tussen die betrokke twee universiteite word die graad dan deur beide instellings toegeken </p><p>Altesame 37 PhD-, 75 MSc-, en nege BScHonours-grade is tydens die gradeplegtigheid in die Coetzenburgsentrum in Stellenbosch toegeken.</p><p>Dr Dina Miora het 'n PhD in fisika van die US en die Friedrich-Schiller Universiteit Jena, Duitsland ontvang; Dr Wessel Myburgh 'n PhD in mikrobiologie van die US en die Universiteit van Padova, Italië; Dr Gestél Kuyler 'n PhD in polimeerwetenskap en molekulêre farmakologie van die US en Coventry Universiteit in die Verenigde Koninkryk; en Dr Laurie Araspin 'n PhD in Plant- en Dierkunde van die US en die <em>Muséum national d'Histoire naturelle</em> (MNHN) in Frankryk.</p><p>Myburgh sê sy navorsing het geweldig baat gevind by die internasionale blootstelling: “Die kundigheid van die twee groepe het mekaar perfek aangevul. In my geval het Prof. Lorenzo Favaro se navorsingsgroep ondervinding in die omskakeling van afval na energie deur mikrobiese tegnologieë gebaseer op anaërobiese vertering. Hulle beskik ook oor 'n magdom kennis oor die vervaardiging van bioplastiek. Beide hierdie velde het ontbreek in ons groep. Ons, aan die ander kant het 'n baie sterk agtergrond in rekombinante gisuitdrukkingsisteme vir die produksie van swamhidrolase. Ek sou nie so baie vordering met my PhD kon maak indien dit slegs by één van die instellings gedoen is nie."</p><p>Kuyler sê haar ervaring was beide transformerend en uitdagend: “Om 'n gesamentlike PhD na te jaag met die doel om die dissiplines van Polimeerwetenskap en Molekulêre Farmakologie te oorbrug, was “'n  skrikwekkende taak, veral in die lig van my beperkte voorafkennis van laasgenoemde vakgebied. Ek is ontsettend dankbaar vir hierdie waardevolle geleentheid wat my in staat gestel het om my kennis uit te brei en in 'n veelsydige, multidissiplinêre wetenskaplike te ontwikkel.<em>"</em></p><p>Araspin se studieleier, Prof. John Measey, sê die gesamentlike graad het gespruit as 'n uitbreiding van 'n voortgesette samewerking tussen hom en Dr Anthony Harrell van MNHN in Frankryk: “Ons was geïnteresseerd om uit te vind of daar uiterste verskille voorkom tussen paddapopulasies wat inheems aan Suid-Afrika is en hier voorkom, en indringerpopulasies in Frankryk. Die grootste voordeel was verseker dat die student tyd in albei lande kon spandeer terwyl hy gewerk het aan 'n belangrike onderwerp vir beide lande." Measey is 'n senior navorser by die Sentrum vir Indringerbiologie aan die US". </p><p>Miora, wat ook 'n alumnus van die Universiteit van Antananarivo in Madagaskar is, sê die ondervinding in Duitsland het haar die geleentheid gebied om in 'n gevorderde en ten volle toegeruste laboratorium te werk: “Dit was redelik vinnig om enige werksverwante probleem op te los, gegewe die uitgebreide mense-  en materiaalhulpbronne wat byderhand was. By die US verskil elke studenteprojek redelik van mekaar, alhoewel ons almal in fotonika werk. Alhoewel dit langer neem om 'n probleem op te los omdat slegs my studieleier die probleem ten volle verstaan, leer dit ons ook waardevolle vaardighede wanneer ons die meeste probleme op ons eie moet oplos. Op die ou end het jy waardevolle beroepsvaardighede indien jy goed in spanverband kan werk, maar ook onafhanklik kan werk." </p><p>Ten spyte daarvan dat hulle by nuwe tale en kulture moes aanpas, asook die beduidende bykomende administratiewe las om die stelsels en vereistes van 'n ander universiteit te leer ken, stem die studente saam dat dit 'n lewensveranderende ondervinding van onskatbare waarde was. </p><p>Prof. Louise Warnich, Dekaan van die Fakulteit Natuurwetenskappe aan die US, sê internasionale vennootskappe en gesamentlike grade is baie belangrik vir 'n navorsingsintensiewe fakulteit: “Dit versterk ons vermoë om belangrike kwessies aan te spreek deur kragte met internasionale kundiges saam te snoer. Dit bied ook aan die betrokke PhD-studente die geleentheid om reeds vroeg in hul loopbane deel te word van internasionale netwerke en toegang tot spesialiskennis en -fasiliteite te verkry." </p><p>Beide Kuyler en Myburgh se navorsing het ook gelei tot die registrasie van internasionale patente en die totstandkoming van afwentelmaatskappye naamlik <a href="https://nanosene.com/">Nanosene</a> en <a href="https://www.urobobiotech.com/">Urobo Biotech</a>. Miora is tans 'n nadoktorale genoot en beeldontleder by die Mediese Navorsingsraad se <a href="https://www2.mrc-lmb.cam.ac.uk/">Laboratory of Molecular Biology</a> (LMB) in Cambridge, Engeland.</p><p>Op die foto bo, van links na regs: dr Gestél Kuyler, dr Wessel Myburgh, en dr Dina Miora. <em>Foto: Stefan Els</em><br></p><p><br></p>