Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Wetenskaplikes ontrafel drywers van die globale sink-siklus in ons oseane, met implikasies vir 'n veranderende klimaathttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10614Wetenskaplikes ontrafel drywers van die globale sink-siklus in ons oseane, met implikasies vir 'n veranderende klimaatWiida Fourie-Basson (Media: Faculty of Science)<p>​Die belangrike rol van die Suidelike Yssee in globale biologiese prosesse en die koolstofsiklus is opnuut bevestig deur 'n studie wat vandeesweek in <a href="https://dx.doi.org/10.1126/science.adh8199"><em>Science</em></a> gepubliseer is en wat vir die eerste keer op grond van seewater monsters die ondergewaardeerde rol van anorganiese sinkdeeltjies in hierdie siklusse openbaar.</p><p>Die Suidelike Yssee speel die grootste rol in globale fitoplankton produktiwiteit, wat verantwoordelik is vir die opname van atmosferiese koolstofdioksied. In hierdie prosesse is sink, wat in spoorhoeveelhede in seewater voorkom, 'n noodsaaklike mikrovoedingstof wat krities is vir baie biochemiese prosesse in mariene organismes en veral vir polêre fitoplankton bloei. Wanneer fitoplankton bloei vergaan, word die sink weer vrygestel.</p><p>Navorsers kon egter nie verklaar waarom daar in die wêreld se oseane ʼn oënskynlike sterk (maar onverklaarbare) verband tussen sink en die mineraal silika bestaan nie. Omdat beide sink en fosfor noodsaaklike mikrovoedingstowwe vir fitoplankton is, was die verwagting dat daar ʼn sterker verband tussen dié twee mikrovoedingstowwe sou wees.</p><p><a href="/english/faculty/science/earthsciences/staff-and-postgrads/academic-staff/prof-roychoudhury-(hod)">Prof. Alakendra Roychoudhury</a>, 'n spesialis in omgewings- en mariene biogeochemie aan die Universiteit Stellenbosch (US) en 'n mede-outeur van die artikel, sê hulle is nou vir die eerste keer daartoe in staat om met sekerheid die biogeochemiese prosesse wat die oseane se sink-siklus dryf, te verduidelik.</p><p>Sedert 2013 het Roychoudhury se navorsingsgroep in die US se Departement Aardwetenskappe by drie ekspedisies van Suid-Afrika se poolnavorsingsvaartuig, die <a href="https://www.sanap.ac.za/explore/vessels">SA Agulhas II</a>, aangesluit. Deur die uitgestrekte Suidelike Yssee oor te steek op pad na Antarktika in somer en winter, het die span seewater monsters van die oppervlak en diep oseaan, sowel as sedimente, versamel.</p><p>Dr Ryan Cloete, mede-eerste outeur en tans 'n nadoktorale genoot by die Laboratorium vir Omgewingsmariene Wetenskappe (LEMAR) in Frankryk, het aan twee van hierdie ekspedisies deelgeneem: "Die bestudering van die Suidelike Yssee is só belangrik aangesien dit as 'n sentrale spilpunt vir globale seesirkulasie dien. Prosesse wat in die Suidelike Yssee voorkom, word op watermassas oorgedra wat dan na die Atlantiese, Indiese en Stille Oseaan vervoer word," verduidelik hy.</p><p>In samewerking met navorsers van Princeton Universiteit, die Universiteite van Chicago en Kalifornië Santa Cruz, sowel as die Max Planck Instituut vir Chemie, is die monsters onderwerp aan gedetailleerde deeltjie-vir-deeltjie-analise, met behulp van X-straal-spektroskopiese tegnieke by 'n sinchrotron-fasiliteit, wat dit moontlik gemaak het om die monsters op atoom- en molekulêre vlak te bestudeer.</p><p><strong>Die ontrafeling van die drywers van die globale sink-siklus in ons oseane</strong></p><p>In die somer blyk dit dat hoër produktiwiteit lei tot 'n groter oorvloed van sink in die boonste organiese laag van die oseaan, wat dan geredelik beskikbaar is vir opname deur fitoplankton. Maar in dieselfde monsters het die navorsers ook hoë konsentrasies sink gevind wat verbind het met rots en stof deeltjies.</p><p>In die oop see is die wisselwerking tussen sink se assosiasie of dissosiasie van deeltjies deurslaggewend vir die aanvulling van opgeloste sink om seelewe te ondersteun.</p><p>Cloete verduidelik hul bevindinge: “As gevolg van swak groeitoestande in die winter word sinkdeeltjies letterlik 'gevang' deur anorganiese vastestowwe soos silika, wat volop beskikbaar is in die vorm van diatome, asook yster- en aluminiumoksied. Diatome is mikro-alge – eensellige organismes met ʼn skelet gemaak van silika – wat die sterk assosiasie tussen sink en silika in die oseane verduidelik."</p><p>Met ander woorde, wanneer sink aan 'n organiese ligand verbind, is dit maklik vir opname deur seelewe soos fitoplankton. Sink in 'n mineraalfase is egter nie maklik om op te los nie en sal dus nie maklik vir opname beskikbaar wees nie. In hierdie vorm kan deeltjie-agtige sink groot aggregate vorm en na die diep see sink, waar dit onbeskikbaar word vir opname deur fitoplankton.</p><p><strong>Implikasies vir </strong><strong> </strong><strong>ʼn</strong><strong> veranderende klimaat</strong></p><p>Hierdie verstaan van die globale sink-siklus het belangrike implikasies in die konteks van die verwarming van oseane, waarsku Roychoudhury: “'n Warmer klimaat verhoog erosie, wat lei tot meer stof in die atmosfeer en gevolglik meer stof wat in die oseane neergelê word. Meer stof beteken dat meer sinkdeeltjies gevang word, wat daartoe lei dat minder sink beskikbaar is om fitoplankton en ander seelewe te onderhou."</p><p>Cloete sê hul nuwe benadering tot die bestudering van die oseaniese sink-siklus maak nou die deur oop om ander belangrike mikrovoedingstowwe te ondersoek: "Soos sink, kan die verspreiding van koper, kadmium en kobalt ook klimaat-verwante veranderinge in die toekoms ervaar."</p><p>Vir Roychoudhury bevestig die bevindinge die Suidelike Oseaan se globale invloed in die regulering van die klimaat en die mariene voedselweb: “Die aardestelsel is ingewikkeld, met koppelings tussen fisiese, chemiese en biologiese prosesse, gekombineer met selfkorrigerende terugvoerreaksies, om veranderlikes te moduleer en klimaatsverandering te negeer. Ons bevindinge is 'n uitstekende voorbeeld van hierdie koppeling waar biochemiese prosesse wat op molekulêre vlak plaasvind, globale prosesse soos die verwarming van ons planeet kan beïnvloed."<br></p><p>Op die foto bo: Bemanning aan boord van die SA Agulhas II maak gereed om seewaterversamelbottels vanaf die oppervlak tot 4500 meter diep in die Suidelike Yssee te ontplooi. Foto: <em>Ryan Cloete </em><br><br></p>
Wêreldoseanedag: Ons moet ʼn volhoubare blou ekonomie bevorderhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10606Wêreldoseanedag: Ons moet ʼn volhoubare blou ekonomie bevorderCorporate Communication and Marketing/Korporatiewe Kommunikasie en Bemarking<p>​Wêreldoseanedag is op Saterdag 8 Junie gevier. In meningsartikels vir die media het kenners aan die Universiteit Stellenbosch daarop gewys dat samewerking en rentmeesterskap belangrik is om die enorme ekonomiese, omgewings- en maatskaplike kapitaal van ons oseane volhoubaar te benut en te beskerm. Klik op die skakels hier onder om die vertaalde weergawes van die artikels te lees.</p><ul><li>​Dr Francis Vorhies (<a href="/english/Documents/newsclips/20240610%20Awakening%20Africa%27s%20Blue%20Economy%20AFR%20vertaal.pdf"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">News24</strong></a>)</li><li>Prof Francois Vreÿ (<a href="/english/Documents/newsclips/20240607%20World%20oceans%20as%20domains%20of%20opportunity%20AFR%20vertaal.pdf"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>Daily Maveric</strong><strong>k</strong></span></a>)</li><li>Aidan Bossert (<a href="/english/Documents/newsclips/20240607%20Blue%20carbon%20ecosystemstranslated%20AFR%20vertaal.pdf"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Cape Argus</strong></a>)</li></ul><p> </p><p> ​</p><p><br><br></p>
Nuwe navorsing: Nuwe lipopeptied is Staphylococcus areus se doodsteekhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10608Nuwe navorsing: Nuwe lipopeptied is Staphylococcus areus se doodsteekWiida Fourie-Basson (Media: Faculty of Science)<p>​​'n Nuwe antibakteriële lipopeptied wat deur die bakterie <em>Serratia marcescens</em> geproduseer word, blyk hoogs effektief te wees om <em>Staphylococcus aureus </em>– een van die belangrikste patogene wat by mense voorkom – te dood.</p><p><a href="https://www.nicd.ac.za/diseases-a-z-index/staphylococcus-aureus/"><em>Staphylococcus aureus</em></a> is een van die vyf mees algemene oorsake van hospitaalverworwe infeksies en is dikwels die oorsaak van lewensbedreigende infeksies ná chirurgie. Sedert die bekendstelling van antibiotika in die vroeë 1940s, het  <em>S. aureus</em> nou weerstandigheid ontwikkel teen die meeste klasse antibiotika, insluitend penisillien. Oor die afgelope ses dekades het daar egter slegs twee nuwe klasse antibiotika wat op unieke maniere werk, op die mark gekom. Een van bogenoemde, daptomisien, behoort ook tot antibiotika se lipopeptiedklas. </p><p>In 'n artikel wat onlangs in <em>Microbiology Spectrum</em> gepubliseer is, verskaf Dr. Tanya Decker (neé Clements) van die Universiteit Stellenbosch (US) die eerste insig in die werking van die lipopeptied serrawettin W2-FL10, 'n derivaat van <em>Serratia marcescens. </em>Sy het aangetoon dat hierdie lipopeptied die selmembraan van <em>S. aureu</em>s teiken en letsels veroorsaak wat lei tot die uitlek van intrasellulêre komponente en uiteindelik seldood. </p><p>Sy het ook aangetoon dat serrawettin W2-FL10 nie toksies is vir soogdierselle nie, wat dit dus 'n belowende terapeutiese middel maak vir die behandeling van bakteriële infeksies by mense.</p><p>Verder, aangesien die lipopeptied struktureel baie kleiner is as daptomisien (vyf aminosure en 'n C10-vetsuurketting in vergelyking met 13 aminosure en 'n C10-vetsuurketting), sal serrawettin W2-FL10 heel waarskynlik teen 'n veel laer koste vervaardig kan word.</p><p><strong>Hoekom is sommige lipopeptiede antimikrobies?</strong></p><p>Dr. Decker wat tans 'n nadoktorale navorser by die <a href="https://www.helmholtz-hips.de/en/">Helmholtz Institute for Pharmaceutical Research Saarland</a> in Duitsland is, het in 2017 reeds begin werk op serrawettin W2-FL10 as lid van <a href="/english/faculty/science/microbiology/research/w-khan">Prof. Wesaal Khan</a> se navorsingsgroep in die US se <a href="/english/faculty/science/microbiology/">Departement Mikrobiologie</a>. Háár werk het gevolg op die werk van 'n ander nagraadse student in hierdie groep, <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=5033">Dr. Thando Ndlovu</a>. Hy het verskeie bakteriële stamme geïsoleer uit afvalwatermonsters waarvan die bio-oppervlakaktiewe stowwe effektief was teen antibiotikaweerstandige en siekteveroorsakende bakterieë. In besoedelde omgewings, word bio-oppervlakaktiewe stowwe natuurlik deur bakterieë geproduseer om hulle teen ander bakterieë te beskerm en die oorhand oor hulle te kry.  </p><p>Decker se navorsing was toe daarop gemik om die antimikrobiese aktiwitieit van <em>Serratia</em>-afgeleide lipopeptiede te verstaan. Sy het hoofsaaklik gefokus op gepigmenteerde en nie-gepigmenteerde <em>S. Marcescens</em>-stamme en het getoon dat hierdie stamme ook 'n wye reeks breëspektrum antimikrobiese verbindings produseer. Hieruit is bevind dat die lipopeptied serrawettin W2-FL10 'n belowende kandidaat vir verdere navorsing oor sy antimikrobiese eienskappe is.  </p><p>By die Helmholtz Institute in Germany, sit Decker haar navorsing voort oor die ontwikkeling van nuwe natuurlike antimikrobiese middels...  anti-infektiewe natuurlike produkte uit mikrobiese gemeenskappe.<br></p><p>Op die foto bo: ʼn Skandeer-elektronmikroskopiebeeld van <em>Staphylococcus aureus</em> na ʼn uur lange behandeling met 25 mg/mL  serrawettin W2-FL10. ʼn Vergroting (500 nm) van beskadigde <em>S. Aureus</em>-selle word in die rooi blokkie aangedui. <em>Fotokrediet: Tanya Decker by die Eenheid vir Elektronmikroskopie, Universiteit van Kaapstad</em></p><p><br><br></p>
Antieke wonders ontdek: Die wêreld se oudste termietheuwels in Suid-Afrika gevindhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10607Antieke wonders ontdek: Die wêreld se oudste termietheuwels in Suid-Afrika gevindCorporate Communication and Marketing / Dept Soil Science<p>​</p><p>In wat as 'n verstommende deurbraak beskryf word, het wetenskaplikes die wêreld se oudste, bewoonde termietheuwels langs die Buffelsrivier in Namakwaland ontdek. Hierdie heuweltjies, wat 'n verbysterende 34 000 jaar terug dateer, herskryf ons begrip van prehistoriese lewe, klimaat en koolstofberging. [Kyk na 'n kort <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https://youtu.be/xfU-LlycUOA&data=05%7c02%7c%7c0299d53e232640227acc08dc89d980ba%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c638536814502532572%7cUnknown%7cTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7c0%7c%7c%7c&sdata=CApSWv6E8DyE3Ov1AOesJMA9EsGHEZt9vIF4RiWuxHU%3D&reserved=0"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="text-decoration-style:solid;text-decoration-color:#0072c6;"><strong style="text-decoration-style:solid;text-decoration-color:#0072c6;">video hier</strong></span></a><span class="ms-rteForeColor-8"><strong>.]​</strong></span></p><p><strong>ʼn Antieke wonder</strong><br><span lang="AF" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:"trebuchet ms", sans-serif;"></span></p><p>Hierdie termietheuweltjies word deur die suidelike stropertermiet, <em>Microhodotermes viator, </em>bewoon, verduidelik<em> </em>die hoofskrywer van die navorsingstudie, dr Michele Francis, ʼn buitengewone senior dosent by die Departement Grondkunde in die Fakulteit AgriWetenskappe aan die Universiteit Stellenbosch (US).  <br></p><div class="ms-rtestate-read ms-rte-embedcode ms-rte-embedil ms-rtestate-notify"><iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/xfU-LlycUOA?si=su-knAfsh4-ImsG2" title="YouTube video player" frameborder="0"></iframe> </div><ul><li>​Selfoongebruikers klik <a href="https://www.youtube.com/watch?v=xfU-LlycUOA"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>hier</strong></span>​</a> vir video <br></li></ul><p>"Onlangse radiokoolstofdatering het aan die lig gebring dat hierdie heuweltjies baie ouer is as wat voorheen bekend was, met sommige wat so ver as 34 000 jaar terugstrek – dit is ouer as die ikoniese grotskilderye in Europa en selfs ouer as die laaste gletser-maksimum, toe groot ysplate 'n groot deel van die noordelike halfrond bedek het."<br></p><p>Die heuweltjies word steeds deur termiete bewoon, en die radiokoolstofdatering van die organiese koolstof binne hierdie heuwels het ouderdomme getoon wat wissel van 13 000 tot 19 000 jaar, terwyl die karbonaat of koolsuursout tot 34 000 jaar terugdateer. Dit maak die Buffelsrivierheuwels die oudste aktiewe termietheuwels wat tot dusver met organiese en anorganiese koolstof gedateer is. Die <a href="https://www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181120073648.htm">vorige oudste bewoonde heuwels</a> van verskillende spesies uit Brasilië is 4 000 jaar oud. </p><p>"Om dit in perspektief te stel: Hierdie termietheuwels was al antiek toe mammoete nog op die aarde gewandel het. Gedurende die laaste gletsermaksimum sowat 20 000 jaar gelede, het massiewe ysplate dele van Noord-Amerika, Europa en Asië bedek. Hierdie heuweltjies was toe reeds duisende jare oud en verskaf 'n lewende argief van omgewingstoestande wat ons wêreld gevorm het," sê Francis.</p><p><strong>'n Blik op prehistoriese klimaat​</strong></p><p>Hierdie antieke heuweltjies is meer as net 'n historiese seldsaamheid; hulle dien as waardevolle rekords van prehistoriese klimaatstoestande, sê Francis. "Die heuweltjies dui daarop dat die streek gedurende hulle vorming aansienlik meer reënval as vandag gekry het. Hierdie natter klimaat het minerale soos kalsiet en gips toegelaat om op te los en na die grondwater af te syfer. Hierdie proses is van uiterste belang om natuurlike koolstofisolasieprosesse te verstaan. Wat interessant is, is dat Namakwaland steeds sporadies intense reënval ondervind, soos verlede winter die geval was en wat die proses weer sal aktiveer." </p><p><strong>Waarom dit saak maak</strong> </p><p>Dit is nie net die oudste termiethope op aarde nie, maar bied ook twee meganismes om CO<sub>2</sub> te isoleer, voeg Francis by.</p><p>Eerstens spuit termiete se oesaktiwiteite jonger organiese materiaal diep in hulle neste in, wat tot voortdurende vernuwing van belangrike grondkoolstofreservoirs diep in die nes lei, waar dit langer bewaar word as wat die geval sou wees indien dit nog op die oppervlak was.</p><p>Tweedens bied hierdie kalkagtige termietheuwels 'n manier om CO<sub>2</sub> te verwyder wanneer die grondmineraalkalsiet oplos. Dit is 'n langtermyn-koolstofopberging wat maatskappye in verbeterde verwerings- of oseaanalkaliniteitsverbeteringsprojekte wil herhaal en is belangrik vir die berekening van 'n land se <a href="https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement/nationally-determined-contributions-ndcs">koolstofbegroting soos uiteengesit in die Parys-ooreenkoms</a>, en waarvoor daar verantwoording gedoen word gedurende  <a href="https://unfccc.int/topics/land-use/workstreams/land-use--land-use-change-and-forestry-lulucf">grondgebruikverandering</a>. </p><p><strong>'n Oproep om wêreldwye erkenning</strong></p><p>"Die ontdekking van hierdie heuweltjies is soortgelyk daaraan om ʼn antieke manuskrip te lees wat alles verander wat ons gedink het ons van die geskiedenis weet. Hulle ouderdom en die insigte wat hulle in antieke ekostelsels bied, maak hulle 'n kandidaat vir wêreldwye erkenning as 'n natuurwonder, "sê Francis.</p><p>"Deur hierdie heuweltjies te bestudeer, kan wetenskaplikes 'n beter begrip kry van hoe om klimaatsverandering te bekamp deur die natuur se eie prosesse vir koolstofisolasie te gebruik. Hulle beklemtoon ook die belangrikheid daarvan om ons natuurlike wêreld te bewaar, aangesien hierdie klein ingenieurs ons omgewing al tienduisende jare vorm.</p><p><strong>Gevolgtrekking</strong></p><p>"Die ontdekking van die wêreld se oudste termietheuwels in Namakwaland is 'n bewys van die ongelooflike geskiedenis wat onder ons voete versteek is. Hierdie heuweltjies werp nie net lig op die verlede nie, maar bied ook belangrike leidrade vir ons toekoms. Terwyl ons voortgaan om die geheime van hierdie antieke strukture bloot te lê, herinner dit ons aan die delikate wisselwerking tussen klimaat, omgewing en lewe op aarde," sluit Francis af.</p><p><strong>Oor die navorsingspan</strong></p><p>Die baanbrekersnavorsing is deur 'n toegewyde span van die US se Departemente Grondkunde en Aardwetenskappe uitgevoer, in samewerking met kundiges van die Instituut vir Kernnavorsing in Hongarye. Hul bevindings <a href="https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.171760">het</a> in die vaktydskrif, <a href="https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.171760"><em>Science of the Total Environment</em></a>, verskyn. </p><p>Die heuweltjies word nou verder deur 'n PhD-student van die US bestudeer as deel van 'n gesamentlike samewerkingsooreenkoms tussen die Verenigde State se National Science Foundation en Suid-Afrika se Nasionale Navorsingstigting (NNS) om meer oor koolstofobergingspotensiaal daarvan uit te vind. <br></p><ul><li>Kyk na 'n kort <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https://youtu.be/xfU-LlycUOA&data=05%7c02%7c%7c0299d53e232640227acc08dc89d980ba%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c638536814502532572%7cUnknown%7cTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7c0%7c%7c%7c&sdata=CApSWv6E8DyE3Ov1AOesJMA9EsGHEZt9vIF4RiWuxHU%3D&reserved=0"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="text-decoration-style:solid;text-decoration-color:#0072c6;"><strong style="text-decoration-style:solid;text-decoration-color:#0072c6;">video hier</strong></span></a><span class="ms-rteForeColor-8"><strong>.</strong></span></li></ul><p style="text-align:justify;"><strong>Die navorsers gee erkenning vir die bydraes van die volgende mense:</strong></p><ul style="list-style-type:circle;"><li>Prof Jodie Miller, dr Jani van Gend en dr Andrew Watson van die Departement Aardwetenskappe aan die Universiteit Stellenbosch.</li><li>Dr Lazlo Palcsu, dr Mihály Molnár, en dr Titanilla Kertész van die Isotoop-, Klimatologie- en Omgewingsnavorsingsentrum, Instituut vir Kernnavorsing, Debrecen, Hongarye</li><li>Dr Michele Francis, prof Catherine Clarke, Brian Sakala (MSc), Magdaleen Hattingh (MSc), Marli Kleyn (MSc), Teneille Nel (MSc), Nicola Vermonti (MSc) - Departement Grondkunde, Universiteit Stellenbosch, Suid-Afrika</li><li>Dr Petrus le Roux, Departement Geologiese Wetenskappe, Universiteit van Kaapstad, Suid-Afrika</li><li>Jannick Niewoudt (BSc Hons) en prof Alastair Potts vir die hommeltuigbeelde.</li></ul><p> </p><p> </p><p><br></p><p><br></p>
Walter Parry se nalatenskap gevier en opnuut in Stellenbosch se geskiedenis geskryfhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10586Walter Parry se nalatenskap gevier en opnuut in Stellenbosch se geskiedenis geskryfWiida Fourie-Basson (media: Faculty of Science)<p>​Die legendariese fisikus en wiskunde-onderwyser Walter Parry (1913-1966) is die eerste historiese figuur in die geskiedenis van Hoërskool Lückhoff in Stellenbosch wie se merkwaardige lewensverhaal en nalatenskap opnuut in die geskiedenis van die skool, dorp en universiteit opgeteken is.<br></p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Stanley%20Amos.jpg" alt="Stanley Amos.jpg" class="ms-rtePosition-2" style="margin:5px;width:300px;" /><span></span><div>“En hy sal nie die laaste wees nie!" het mnr. Stanly Amos, voorsitter van die Lückhoff Alumni en openingspreker by die eerste Walter Parry-gedenklesing wat op Woensdag 22 Mei by die Universiteit Stellenbosch (US) gehou is – (die dag van Parry se geboorte 111 jaar gelede in Distrik ses), beklemtoon.<br></div><p>“Vanaand is ʼn reusestap vorentoe vir sosiale en herstellende geregtigheid deur die Universiteit Stellenbosch vir ons gemeenskap en Suid-Afrika in die breë," het hy gesê.</p><p>Die geleentheid is aangebied deur die Lückhoff Alumni in samewerking met die US se Afdeling Sosiale Impak en die Departement Fisika, as deel van die Lückhoff Lewende Museum se visuele regstelling as restitusie-inisiatief. Die instelling van die Walter Parry-gedenklesing is deel van ʼn groter poging om historiese weglatings en verdraaiings van die bydraes en ervarings van diegene met verbintenisse met die Vlakte, en veral die ou Lückhoff-skool, te help regstel. Tydens die laat 1960s is hierdie gemeenskap en personeel en leerders van Lückhoff gedwing om onder die Groepsgebiedewet van 1950, die gebied te verlaat en na aangewese gebiede te trek. </p><p>Die lesing is geopen met ʼn steunverklaring van die US se rektor en visekanselier prof. Wim de Villiers. Hy het gesê die eerste Walter Parry-gedenklesing het historiese betekenis binne die US se verbintenis tot restitusie: “Parry, ʼn briljante wiskunde-onderwyser en pilaar in die Stellenbosch-gemeenskap, het tydens apartheid geweldige struikelblokke in die gesig gestaar, en het gedroom om ʼn wetenskaplike te word, maar “die deure na ʼn lewe in die akademie het vir hom toe gebly". </p><p>“In ons restitusieverklaring erken die US sy bydrae tot die ongeregtighede van die verlede. Hieroor het ons diepe berou. Ons vra onvoorwaardelik om verskoning aan die gemeenskappe en individue soos Walter Parry wat uitgesluit was van die historiese voorregte wat die US geniet het. Sy nalatenskap inspireer ons vandag om die verlede te oorbrug met praktiese toepassings in die wetenskap. Deur hierdie lesing en in verantwoordelikheid teenoor huidige en toekomstige geslagte, eer ons sy bydraes en erken ons hul blywende relevansie," het hy gesê.</p><p>Mnr. Chris Jooste, huidige skoolhoof van Hoërskool Lückhoff, het in sy verwelkoming gesê dat Parry 'n ware kampvegter van die lewe en 'n deernisvolle opvoeder in diens van ander was: “Hierdie plek was vroeër amptelik 'n <em>no-go</em> sone vir ons. Nou is ons hier om sy lewe te vier en voel ons welkom."<br></p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Brian%20Pool.jpg" alt="Brian Pool.jpg" class="ms-rtePosition-2" style="text-align:justify;margin:5px;width:309px;height:206px;" /></p><p>'n Belangrike deel van die lesing is aangebied deur mnr. Brian Pool, 'n alumnus en latere skoolhoof van Hoërskool Lückhoff én vir ses jaar 'n kollega van Parry. Dit is bekend dat Parry wiskunde begin gee het by sy alma mater, <a href="https://trafalgarhighschool.co.za/about-us/">Hoërskool Trafalgar</a> in Distrik Ses. Voordat hy in 1952 by Lückhoff begin het, was Parry ook skoolhoof by <a href="https://patersonhigh.co.za/home/">Hoërskool Paterson</a> in die destydse Port Elizabeth. </p><p>"Ek was in sy klas vanaf graad 10. Hy het sonder handboeke klas gegee en kon letterlik enige van ons vrae beantwoord," het mnr. Pool onthou. Hy het ook vertel hoe hulle verby die plaaslike US moes pendel om aan die Universiteit Kaapstad te studeer. Hulle moes die 06:00-trein na Kaapstad neem en dan middae deur Distrik Ses jaag om betyds te wees vir die 17:03-trein terug Stellenbosch toe. <br></p><p>Prof. Shaun Wyngaardt, nog 'n Lückhoff-alumnus wat vandag 'n kernfisikus en hoof van die US se Departement Fisika is, het die primêre rede gelewer. Hy het besin oor die fisika van destyds wat Parry moes geïnspireer het, soos Rutherford se ontdekking van die atoomkern in 1911 en die debatte oor kwantumfisika, wat die kern van klassieke fisika uitgedaag het.<br></p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Shaun%20Wyngaardt.jpg" alt="Shaun Wyngaardt.jpg" class="ms-rtePosition-2" style="text-align:justify;margin:5px;width:311px;height:207px;" /></p><p>Hy het ook gesê dat Parry aan die UK onder Sir Basil Schonland moes studeer het – een van Suid-Afrika se voorste kernfisici wat self onder Rutherford studeer het. <br></p><p>“Die passie vir fisika is aansteeklik. Soos water wat deur die landskap beweeg en dit geleidelik verander, voel ons op dieselfde manier steeds die rimpelings van tyd en ruimte in die vele toepassings van kern- en kwantumfisika vandag – van die behandeling van kanker tot die verkenning van die kosmos," het hy verduidelik.<br></p><p><strong>Wie was Walter Parry?</strong></p><p>Walter Hazel Parry (1913-1966) is as enigste seun in nederige omstandighede in Distrik Ses gebore. In 1934 het hy 'n MSc in Fisika (<em>cum laude</em>) aan die Universiteit Kaapstad verwerf en beplan om voort te gaan met 'n doktorsgraad in fisika ten einde sy droom te verwesenlik om 'n kernfisikus te word. Omstandighede het hom egter genoop om 'n pos as laag besoldigde tegniese beampte te aanvaar en uiteindelik het hy 'n wiskunde-onderwyser geword. Parry was onder kollegas en die gemeenskap nie net bekend vir sy wiskundige briljantheid nie, maar ook vir die feit dat hy 'n buitengewoon inspirerende onderwyser was. </p><p>Beide mnr. Amos en mev. Elizabeth Vergotine, Parry se oudste dogter, het ook die gerugte bevestig dat prof. Piet Zeeman (1918-1985), destyds hoof van die US se Departement Fisika in die 1950s, in die geheim met Parry saamgewerk het aan projekte vir eksperimente wat beplan is vir die Suidelike Universiteite se Instituut vir Kernkrag (vandag bekend as iThemba LABS). Parry is in 1966 onverwags op die ouderdom van slegs 53 jaar oorlede.<br></p><p><strong>Stigting van die Lückhoff Lewende Museum</strong></p><p>Reneé Hector-Kannemeyer, adjunkdirekteur in die Afdeling Sosiale Impak, het die belangrikheid beklemtoon van die herskryf van geskiedenis vandag: “Ons skryf die storie van Walter Parry terug in die geskiedenis. Die Walter Parry-gedenklesing vandag is 'n voorbeeld van epistemiese geregtigheid. Hierdie kennis help om historiese weglatings en verdraaiings reg te stel. Dit bring die bydraes en ervarings van mense wat onregverdig uitgewis of geïgnoreer is aan die lig, soos die briljantheid van Parry." <br></p><p>Walter Parry se verhaal sal deel vorm van die Lückhoff Living Museum-inisiatief wat in die ou Lückhoff-skool in Banhoekweg gevestig sal word. Die lewende museum-inisiatief is saam met wyle mnr Otto van Noie, voormalige Lückhoff-leerder, onderwyser en gemeenskapsaktivis, saamgestel. In 1969 is personeel en leerders gedwing om fisies na 'n nuwe skool in Idasvallei te verhuis. Sommige leerders het self hul banke gedra met die trek. Prof. Russel Botman het in 2007 as US se rektor simbolies erkenning gegee aan die skoolgemeenskap van 1969. In 2019, vyftig jaar later, het die US 'n spesiale seremonie gehou waartydens twee van die oorspronklike skoolbanke aan die skool terugbesorg is, as deel van 'n daad van herstellende geregtigheid. Klik hier vir 'n videogreep.<br></p><p>In sy slotopmerkings het dr. Leslie van Rooi, direkteur van die US se Afdeling Sosiale Impak, gesê Parry sal in die komende jare steeds inspireer: “Ons moet seker maak dat ons almal baie harder werk om dit vir die volgende generasie kinders moontlik te maak om hier te kom studeer," het hy afgesluit. <br></p><p>Die lesing is bygewoon deur Parry se oudste dogter, mev. Elizabeth Vergotine, wat haar sewe broers en susters, (waarvan vier reeds oorlede is) verteenwoordig het. Vergotine wat reeds diep in haar tagtigs is, het gesê die gebeurtenis was emosioneel oorweldigend: “ʼn Groot dankie weer eens vir almal wat hierdie projek op die been gebring het. Dit was ʼn groot sukses."<br></p><p>Parry se jongste dogter, Gwyneth, het die aanlyn lesing vanuit Libië bygewoon. Sy het die Lückhoff Alumni bedank vir hul bydra tot die konseptualisering van die gedenklesing: “Dit was mooi en emosioneel vir my. Ek is die jongste van die familie, maar ek onthou sy sagte hart. Nogmaals dankie. Julle het geen idee wat hierdie gebaar vir ons beteken nie. Om te dink dat mense in Stellenbosch na al die jare nou anders sal dink van my pa."</p><p>Leerders en onderwysers van Hoërskool Lückhoff het ook hierdie geskiedkundige geleentheid bygewoon saam met 'n beduidende verteenwoordiging van die omliggende gemeenskappe wat histories van die Universiteit Stellenbosch uitgesluit was. <br></p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Renee%20Hector%20Kannemeyer.jpg" alt="Renee Hector Kannemeyer.jpg" class="ms-rtePosition-2" style="margin:5px;width:306px;" /></p><p>Volgens me. Hector-Kannemeyer word hierdie geskiedkundige gebeurtenis as die grootste gemeenskapsbywoning in 'n akademiese ruimte in die geskiedenis van Stellenbosch beskou.  Een van die bywoners, mev Minni van Noie (83) wat al haar hele lewe lank in Stellenbosch woon, het gesê dat dit die eerste keer is dat sy in 'n lesingsaal op die US-kampus kom.  </p><p>Aan die einde van die aand se vieringe het mnr. Wilfred Daniels, onder-voorsitter van die Lückhoff Alumni, 'n opmerking gemaak oor die belangrikheid van die gebeurtenis en die samekoms van gemeenskappe wat voorheen uitmekaar gehou is: “Dit is lankal agterstallig. Ek kan eerlik sê ek het vanaand welkom gevoel," het hy afgesluit.<br></p><p>Volgens Hector-Kannemeyer sal hierdie projek hopelik aandag vestig op die moontlikheid van hoe 'n verdeelde verlede omskep kan word in 'n gedeelde en gemeenskaplike toekoms.<br></p><p><em>Alle foto's deur Henk Oets</em><br></p>
US mikrobioomnavorser vereer vir sy bydrae tot dié veldhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10584US mikrobioomnavorser vereer vir sy bydrae tot dié veldFaculty of Science (media & communication)<p>​Prof. Thulani Makhalanyane is vereer met die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Biochemie en Molekulêre Biologie (SASBMB) se gesogte Silwer Medalje vir sy uitstaande bydrae tot hierdie veld. <br></p><p><a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10274">Prof. Makhalanyane</a> is 'n wêreldbekende mikrobioomnavorser met 'n gesamentlike aanstelling in die Departement Mikrobiologie, en die Skool vir Datawetenskap en Rekenaardenke by die Universiteit Stellenbosch (US).  </p><p>Die <a href="https://sasbmb.org.za/sasbmb-medals/">SASBMB Silwertoekenning</a> word elke jaar toegeken aan 'n jonger lid van die vereniging  met 'n nasionale en internasionale rekord van navorsingsuitnemendheid én 'n aktiewe deelnemer aan die aktiwiteite van die SASBMB. Die medalje sal oorhandig word tydens die 28ste SASBMB-kongres wat in Julie vanjaar by die Universiteit van Limpopo plaasvind.  </p><p>Prof. Makhlanyane sê hy is sedert sy studentedae 'n lid van die vereniging: “Ek is oor die jare geïnspireer deur die vergaderings by te woon en die werk wat  aangebied is het my loopbaan gevorm. Dit is werklik ʼn eer om hierdie nuus te ontvang en ek is dankbaar vir die erkenning."</p><p>Hy het onlangs by die geledere van 'n groep Afrika-navorsers aangesluit wat hul beywer vir meer gelyke navorsingsvennootskappe om die unieke en diverse mikrobiome wat in Afrika-populasies en -omgewings voorkom, te verken.  Hierdie verklaring is in <a href="https://www.nature.com/articles/s41591-024-03026-2">Nature Medicine</a>  gepubliseer.</p><p>Ons het voorheen die behoefte aan verdere studies oor <a href="https://www.nature.com/articles/s41579-023-00925-y#Ack1">Afrika-mikrobiome</a> beklemtoon. As Afrikane moet ons aan die voorpunt van hierdie studies wees omdat dit 'n direkte impak op ons eie gemeenskappe en ekosisteme het. Ons het billike vennootskappe nodig om betekenisvolle en volhoubare navorsingsuitkomste te bereik," het hy gesê.  </p><p>Prof. Alf Botha, hoof van die Departement Mikrobiologie, sê hulle is uiters trots op hierdie prestasie van een van hul akademici. ​<br></p><p><br></p>
Kenners kom byeen om oplossings uit te ruil om uiterste klimaat- en weergebeurtenisse te help versag https://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10585Kenners kom byeen om oplossings uit te ruil om uiterste klimaat- en weergebeurtenisse te help versag School for Climate Studies (media)<p>Klimaatkenners van regoor die wêreld het onlangs by die Universiteit Stellenbosch (SU) vergader om aspekte van uiterste klimaat en weergebeurtenisse te bespreek, insluitend strategieë om meer doeltreffend voor te berei en daarby aan te pas.<br></p><p>Die internasionale konferensie, met die tema “<a href="https://drive.google.com/file/d/1Q0YThWaNwJbiDGlHeeho8tMigCdASlCY/view">Geïntegreerde reaksies op die intensivering van ekstreme klimaat- en weergebeurtenisse in ontwikkelende ekonomieë</a>," het van 22 tot 24 Mei 2024 plaasgevind. Die geleentheid is aangebied deur die US se <a href="https://climate.sun.ac.za/">Skool vir Klimaatstudies</a> en die Alliance for Collaboration on Climate and Earth Systems Science (<a href="https://www.access.ac.za/home">ACCESS​</a>)-program by die Raad vir Wetenskaplike en Nywerheidsnavorsing (WNNR), in samewerking met twee internasionale vennote: die Wetenskaplike Komitee oor Probleme in die Omgewing (SCOPE) en die Non-Aligned Movement Science and Technology Centre ( NAM S&T). Die konferensie is deur 120 plaaslike en internasionale afgevaardigdes bygewoon.</p><p>WNNR senior navorser en ACCESS direkteur dr Neville Sweijd het gesê die vergadering erken die toename in uiterste gebeurtenisse soos vloede, droogtes, veldbrande, uiterste wind en stormvloede. Hierdie gebeurtenisse word meer gereeld, met verhoogde intensiteit, langer duur en buite tipiese seisoenale periodes.</p><p>“Klimaatsverandering manifesteer op verskeie maniere. Dit is nie net 'n geleidelike verskuiwing in weerpatrone nie; dit manifesteer as periodieke ongekende uiterstes in temperatuur, reënval en ander klimaatsaspekte. Mense ervaar klimaatsverandering in terme van hittegolwe wat jarelange temperatuurrekords breek, of uiterste reënval wat tot oorstromings lei. Hierdie ekstreme weerstoestande dui op die beduidende impak van klimaatsverandering. Ons het dringend gekoördineerde optredes nodig om by die verwoestende gevolge daarvan aan te pas," het hy gesê.</p><p>Klimaatkenners was dit eens dat uiterste klimaat- en weerverskynsels op verskeie maniere 'n onmiddellike bedreiging vir samelewings inhou – van dodelike orkane en siklone tot sterk hittegolwe en lang droogtes. Hierdie gebeure veroorsaak verwoesting, wat lei tot lewensverlies, gemeenskapsverplasing en skade aan infrastruktuur. Sulke gebeurtenisse stel nie net individue in gevaar nie, maar verhoog ook reeds bestaande kwesbaarhede, wat gemarginaliseerde bevolkings buitensporig skade berokken. Hulle het dikwels nie die nodige hulpbronne om voor te berei vir of ten volle van rampe te herstel nie.</p><p>“Ekstreme gebeure hou 'n bedreiging in vir ons samelewings aangesien dit ekosisteme kan verander, infrastruktuur kan vernietig en lewensverlies kan veroorsaak. Daarom is dit baie belangrik vir ons om die wetenskaplike dryfvere van hierdie gebeure te ondersoek, asook gereedskap vir vroeë waarskuwing te ontwikkel, en te beplan vir die toepaslike reaksies," het professor Guy Midgley van die Universiteit Stellenbosch gesê.</p><p>Hier het hy verwys na onlangse uiterste weerstoestande, soos die 2015 - 2018 Dag Zero-droogte in die Wes-Kaap, die Knysna-brande van 2018 en die Durban-vloede van 2022. In die res van die wêreld was daar voorvalle soos die 2022 Pakistan-vloede, veldbrande in Kalifornië en Australië, oorstromings in Kenia en die droogte in Zimbabwe vanjaar, as gevolg van die onlangse El Niño fenomeen. Hy het opgemerk dat 'n buitengewone beraad op 20 Mei vir die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) in Luanda, Angola, gehou is om die SAOG Humanitêre Appèl van stapel te stuur. Die SAOG-plan soek $5,5 miljard om meer as 56,6 miljoen mense te help met dringende multi-sektor humanitêre hulp, as gevolg van die uitwerking van die 2023/24 El Niño.</p><p>"Die Internasionale Paneel oor Klimaatsverandering het in sy jongste assesseringsverslag 'n hele hoofstuk gewy om op hierdie kwessie te fokus en opgemerk dat die voorkoms van ekstreme weerstoestande onder verskeie klimaatsveranderingscenario's gaan verskerp," het Sweijd gesê. “Dit is veral 'n probleem in ontwikkelende lande waar groot sektore van die bevolking meer kwesbaar is vir die impak van uiterste gebeure."</p><p>Dr Johan Stander, Direkteur by die Verenigde Nasies se Wêreld Meteorologiese Organisasie (WMO), het gesê die WMO erken dat uiterste klimaatgebeure 'n sleutelimpak van 'n veranderende klimaat is. Die organisasie werk saam met lidlande aan verskeie programme en projekte om eweknieë toe te rus met die kennis en raamwerke om aksies te implementeer vir die ontwikkeling van vroeë waarskuwingstelsels en die versagting van hierdie gebeure. </p><p>Dr Dawn Mahlobo van die Suid-Afrikaanse Weerdiens (SAWD) het gesê dat die SAWD verskeie meganismes en vroeë waarskuwingstelsels in plek het vir uiterste weer, wat in verskeie gevalle goed gewerk het. Spesifieke inligting vir spesifieke gebruikers – vir die verskillende sektore soos skeepsvaart, lugvaart, landbou en behuising – moet egter ontwikkel word, en hiervoor implementeer SAWD die Nasionale Raamwerk vir Klimaatdienste.  </p><p>Die vergadering het aanbiedings ingesluit oor werk wat verband hou met die aspekte van uiterste gebeure, insluitend klimaatwetenskap, risiko en kwesbaarheid, vroeë waarskuwingstelsels, beleid en finansies. Deelnemers van byna 50 organisasies is by die werk betrokke, insluitend afgevaardigdes van onder meer Egipte, Indië, Kenia, Maleisië, Myanmar, Noorweë, Namibië, die Verenigde Koninkryk en Zimbabwe. Die vergadering poog om te leer uit die werk wat reeds aan die gang is en 'n strategie te formuleer wat op alle state toegepas kan word as 'n manier om uiterste klimaatgebeure te bestuur.</p><p><em>Groepfoto deur Peliwe Jubase.</em></p>
Afrikawetenskaplikes doen oproep vir billike navorsingsvennootskappe om mikrobioomnavorsing te bevorderhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10582Afrikawetenskaplikes doen oproep vir billike navorsingsvennootskappe om mikrobioomnavorsing te bevorderFaculty of Science (media & communication)<p>​'n Groep vooraanstaande wetenskaplikes van Afrika doen in ʼn nuwe navorsingsartikel in <a href="https://www.nature.com/articles/s41591-024-03026-2"><em>Nature Medicine</em></a><em> </em>ʼn oproep vir meer onpartydige navorsingsvennootskappe.</p><p>Die artikel beklemtoon die kritieke behoefte aan regverdige en samewerkende navorsingspogings om die unieke en diverse mikrobiome van bevolkings en omgewings in Afrika te ondersoek. Hierdie mikrobiome is histories onderverteenwoordig in navorsingstudies wêreldwyd.</p><p>Ons begrip van die rol wat die mikrobioom in verskillende ekosisteme speel, het die afgelope twee dekades aansienlik uitgebrei. Onlangse studies verskaf byvoorbeeld belangrike insigte oor die rol van die mikrobioom in menslike gesondheid en siektes. Hierdie studies doen aan die hand dat die mikrobioom uiters divers is in samestelling en op verskillende vlakke aansienlik verskil. Hierdie samestellingsverskille oor verskillende bevolkings heen maak dit moeilik om te veralgemeen. Boonop het die gebrek aan omvattende studies in lae- en middelinkomstelande tot ʼn aansienlike kennistekort in Afrika veral gelei. Daar is grondige bewyse dat Afrikane 'n tuiste bied aan hoogs diverse en onderskeibare mikrobiese gemeenskappe. Ondanks hierdie verskynsel is daar sover baie min mikrobioomstudies op die vasteland gedoen. Die enkele studies oor Afrika-mikrobiome wat wel gedoen is, is tipies sonder die samewerking van Afrika-wetenskaplikes gedoen. Dit wek kommer oor wetenskaplike billikheid en “wetenskaplike kolonialisme".</p><p><strong>Sleutelpunte uit die artikel:</strong></p><ol style="list-style-type:decimal;"><li><strong>Behoefte aan plaaslike leierskap:</strong> Die bemagtiging van wetenskaplikes uit Afrika om navorsingsinisiatiewe te lei, verseker kultureel-toepaslike en impakvolle studies. Die artikel beklemtoon die belangrikheid van plaaslike navorsingsleierskap om rigting en leiding aan mikrobioomnavorsing te gee.</li><li><strong>Etiese en billike vennootskappe:</strong> Die skrywers pleit vir vennootskappe wat op wedersydse respek en gedeelde doelwitte gegrond is. Dit sluit duidelik riglyne vir data-eienaarskap en die regverdige verdeling van navorsingsvoordele in.</li><li><strong>Regeringsbetrokkenheid:</strong> Nasionale regerings speel ʼn belangrike rol in die ondersteuning van navorsing deur beleidsontwikkeling, finansiering en die skep van ʼn bevorderlike regulatoriese omgewing.</li><li><strong>Gestandaardiseerde protokol:</strong> Die daarstelling van gestandaardiseerde prosedures vir mikrobioomnavorsing sal die heruitvoerbaarheid en konsekwentheid van die bevindings bevorder en derhalwe globale samewerking en deel van kennis vergemaklik.</li></ol><p><strong>Aanhalings van die skrywers:</strong></p><p>"Belegging in plaaslike navorsingsinfrastruktuur en kapasiteit sal nie net mikrobioomwetenskap bevorder nie, maar ook tot gesondheidsbillikheid en presisiegeneeskunde op ʼn globale skaal bydra," het dr Ovokeraye H. Oduaran, ʼn mikrobioom-ekspert verbonde aan die Universiteit van die Witwatersrand en hoofskrywer van die artikel, gesê. </p><p>"Ons het reeds voorheen die behoefte aan meer studies oor die <a href="https://www.nature.com/articles/s41579-023-00925-y#Ack1">Afrika-mikrobioom</a> beklemtoon. As Afrikane, moet ons aan die voorpunt van hierdie studies staan omdat dit ons eie gemeenskappe en ekostelsels direk raak. Ons het billike vennootskappe nodig om betekenisvolle en volhoubare navorsingsuitkomste te bereik," het prof Thulani Makhalanyane, ʼn mikrobioomwetenskaplike van die Universiteit Stellenbosch en medeskrywer, gesê. </p><p><strong>Voorgestelde implementeringsraamwerk:</strong></p><p>Die artikel bied ʼn gedetailleerde raamwerk om rigting aan billike navorsingspraktyke te gee. Hierdie raamwerk beklemtoon etiese oorwegings, gemeenskapsbetrokkenheid, kapasiteitsbou, multidissiplinêre samewerking, kennisoordrag en gestandaardiseerde werksvloeiprgramme. Sleutelpilare van hierdie raamwerk sluit in:</p><ul><li>Plaaslike navorsingsleierskap: Bemagtig plaaslike wetenskaplikes om te verseker dat die navorsing kultureel en kontekstueel toepaslik is.</li><li>Gekontekstualiseerde globale navorsing: Spreek plaaslike openbare gesondheidsprioriteite aan terwyl daar na oplossings gestrewe word wat wêreldwyd toepaslik is.</li><li>Etiese vennootskappe: Vestiging van billike samewerkingspraktyke met gedeelde doelwitte en duidelike riglyne oor data en eienaarskap van monsters.</li><li>Gestandaardiseerde protokolle: Implementering van gestandaardiseerde prosedures vir die insameling, berging en ontleding van monsters.</li><li>Regeringsbetrokkenheid: Moedig aktiewe deelname van nasionale regerings in navorsingsinisiatiewe aan.</li></ul><strong>Oor die skrywers:</strong><div><strong></strong>Hierdie oproep is deur ʼn diverse groep wetenskaplikes van Afrika geskryf wat verbonde is aan vooraanstaande universiteite en navorsingsinstansies regoor die vasteland. Hulle spesialisvakgebiede behels berekeningsbiologie en menslike en omgewings-mikrobiome. Die skrywers staan die bevordering van wetenskaplike kennis en die verbetering van gesondheidsuitkomste deur billike en samewerkende navorsingspraktyke voor.​<p><br></p></div>
US se prof Kanshu Rajaratnam bring ‘Afrika-stem’ na VN se wêreldberaad oor voordeligheid van KIhttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10559US se prof Kanshu Rajaratnam bring ‘Afrika-stem’ na VN se wêreldberaad oor voordeligheid van KI Corporate Communication & Marketing / Korporatiewe Kommunikasie & Bemarking [Anél Lewis]<p>​​​Prof Kanshukan Rajaratnam, Direkteur van die Universiteit Stellenbosch se Skool vir Datawetenskap en Rekenaardenke, is genooi om deel te wees van 'n hooggeagte paneel internasionale sprekers wat later vandeesmaand aan die <a href="https://aiforgood.itu.int/summit24/"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>'</strong><span style="text-decoration:underline;"><strong>AI for Good</strong></span></span><span style="text-decoration:underline;">​</span></a>'-beraad in Genève, Switserland gaan deelneem.</p><p>Die beraad, wat deur die Internasionale Telekommunikasie-unie (ITU) en die Verenigde Nasies (VN) gereël word, is 'n aksie-georiënteerde platform wat daarop gemik is om KI tot voordeel van gesondheid, klimaat, geslag, inklusiewe welvaart, volhoubare infrastruktuur en ander globale ontwikkelingsprioriteite te bevorder. Die ITU is die gespesialiseerde VN-agentskap vir inligting- en kommunikasietegnologie.</p><p>Die beraad fokus vanjaar op die rol van kunsmatige intelligensie (KI) in die bevordering van baie van die VN se Doelwitte vir Volhoubare Ontwikkeling (DVO'e) binne die 10-jaar-teiken. Volgens die beraad se webwerf is die KI-gemeenskap is toenemend gefokus op die benutting van KI om belangrike globale doelwitte te ondersteun, insluitend die verbetering van die gehalte van onderwys, die verligting van armoede en die bekamping van klimaatsverandering. “Ten spyte van hierdie edele bedoelings, bly die werklike impak van voordelige KI-inisiatiewe beskeie oor die potensiaal daarvan," sê die webwerf.</p><p>“Samewerking tussen die akademie, tegnologiemaatskappye, niewinsgewende organisasies en regeringsentiteite is van kardinale belang vir die openbare belang. Hierdie sektore werk egter dikwels in isolasie, gedryf deur uiteenlopende doelwitte, wat daartoe lei dat KI-projekte vir sosiale voordeel – hoewel prysenswaardig – gebrekkige integrasie het met die gemeenskappe wat hulle wil help, wat volhoubaarheid ondermyn," aldus die webwerf. </p><p>Sprekers by die beraad sluit in António Guterres, die sekretaris-generaal van die VN;  Sam Altman, die uitvoerende hoof van OpenAI; en Gita Gopinath, eerste adjunk-besturende direkteur van die Internasionale Monetêre Fonds (IMF).</p><p>Rajaratnam sal sy kennis en ervaring na 'n werksessie bring wat geleenthede en struikelblokke in KI-ontwerp vir openbare voordeel en ontwerpaansporings vir 'n samewerkende benadering sal bespreek. Die werksessie sal die ontwikkeling en implementering van gesamentlike impakvolle, skaalbare en volhoubare KI-navorsing vir openbare belangprojekte versnel.</p><p>“Dit is 'n eer om aan die 'AI for Good'-werksessiess by die beraad deel te neem. Die tema van die werksessie – 'Om saam op te tree waar dit saak maak: Die afbreek van silo's vir impakvolle oplossings vir voordelige KI' – is veral toepaslik vir die Skool. Die Skool se etos is om silo's tussen verskillende omgewings en die werkswinkel te breek, en die werksessie, 'Collective AI for Impact', bied die geleentheid om idees en beste praktyke te deel. Ek hoop om die Afrika-stem na die sessie te bring waaraan ek gaan deelneem,' sê Rajaratnam.</p><p><strong> Foto: Stefan Els</strong><br></p><p><br></p>
Vier die fassinerende wêreld van plantehttps://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=10551Vier die fassinerende wêreld van planteFaculty of Science (media & communication)<p>​<span lang="NL">Die fassinerende wêreld van plante sal in die internasionale kollig wees wanneer plantliefhebbers  wêreldwyd op Saterdag 18 Mei 2024 die sewende Internasionale </span><span lang="EN-US"><a href="http://www.plantday18may.org/"><span lang="NL">Fascination of Plants Day</span></a></span><span lang="NL"> vier.</span></p><p><span lang="NL">Die Fascination of Plants Day word jaarliks aangebied onder die sambreel van die European Plant Science Organisation (</span><span lang="EN-US"><a href="http://www.epsoweb.org/"><span lang="NL">EPSO</span></a></span><span lang="NL">) en die </span><span lang="EN-US"><a href="https://globalplantcouncil.org/"><span lang="NL">Global Plant Council</span></a></span><span lang="NL">.</span></p><p><span lang="NL">Dr Itumeleng Moroenyane, ’n plantkundige van die Universiteit Stellenbosch (US) en nasionale koördineerder vir hiérdie vieringsgeleenthede in Suid-Afrika, sê dit is belangrik om erkenning te gee aan die betekenisvolle bydraes wat die Suid-Afrikaanse plante gelewer het tot ons kulturele identiteit en tradisionele kennissisteme.  </span>“Ons flora is ongelooflik divers en waardevol - van die genesende eienskappe van inheemse medisinale plante tot die kulinêre genietinge van ons eetbare flora. Van die ikoniese fynbos van die Kaap tot die majestueuese kremetartbome van die Limpopo Provinsie, gryp Suid-Afrikaanse plante die verbeelding aan en onderhou dit lewe op ontelbare maniere. Die plante in Suid-Afrika verryk ons lewens op tallos​​e wyses en herinner ons aan die diepe verbondenheid tussen mense en plante wat al  eeue lank betaan.”</p><p><span lang="NL">Dit is die eerste maal dat Suid-Afrika aan hierdie globale gebeurtenis deelneem. </span></p><p><span lang="NL">Dr Moroenyane het ’n program vir leerders van plaaslike skoleby die US se Departement Plant- en Dierkunde georganiseer. Hierdie program sal uit ’n miskroskoopwerkswinkel, toere van die laboratoriums, ’n voedseltoer te voet, asook besprekings bestaan. </span></p><p><span lang="NL">Op Saterdag 18 Mei bied die Departement Plant- en Dierkunde en die Universiteit Stellenbosch Botaniese Tuin ’n openbare geleentheid aan met begeleide voedseltuintoere, interaktiewe werkswinkels, kreatiewe handwerk, lewendige musiek en kosstalletjies. Klik hier vir meer inligting en besprekings - </span><span lang="EN-US"><a href="/english/entities/botanical-garden/events"><span lang="NL">Events (sun.ac.za)</span></a></span><span lang="NL">  </span></p><p><span lang="EN-US">Meer oor plante</span></p><ul><li><p><span lang="EN-US">Plante is unieke organismes. </span><span lang="NL">Hulle kan suikers produseer uit sonlig, koolstofdioksied en water. Hierdie vermoë om hulle eie kos direk te kan sintetiseer, het plante in staat gestel om suksesvol te koloniseer, aan te pas by, en te diversifiseer binne byna elke nis op die planeet. Bioloë skat die totale aantal plantspesies op ongeveer 250 000. </span></p></li><li><p><span lang="NL">Hierdie vermoëns maak plante die primêre vervaardigers van biomassa wat diere en die mensdom van voedsel, voer, papier, medisyne, chemikalieë, energie en ’n mooie landskap voorsien.  </span></p></li><li><p><span lang="NL">W</span><span lang="NL">êreldwyd is </span><span lang="NL">enigeen wat</span><span lang="NL"> ’n bydrae wil lewer tot die Fascination of Plants Day (FoPD), welkom om deel te neem. Jy kontak net jou nasionale koördineerder (klik op "countries" by </span><span lang="EN-US"><a href="http://www.plantday18may.org/"><span lang="NL">www.plantday18may.org</span></a></span><span lang="NL">) om dit te bespreek en toegang te verkry tot al die ondersteuningsmateriaal. </span></p></li><li><p><span lang="NL">Die Fascination of Plants Day dek alle plantverwante onderwerpe en sluit basiese plantwetenskap, landbou, tuinbou, bosbou, plantkweking, plantbeskerming, voedsel en voeding, omgewingsbewaring, tempering van klimaatsverandering, slim bioprodukte, biodiversiteit, volhoubaarheid, hernubare hulpbronne, plantwetenskapsonderrig, en kuns in.  </span></p></li></ul><p><span lang="NL">Foto’s vryelik beskikbaar by </span><span lang="EN-US"><a href="https://plantday18may.org/pr-toolbox/"><span lang="NL">https://plantday18may.org/pr-toolbox/</span></a></span></p><p><span lang="NL"> </span></p><p><br></p>