Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Mpendulo Cele is Maties se beste MSc-student vir 2020http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7843Mpendulo Cele is Maties se beste MSc-student vir 2020Wiida Fourie-Basson<p>Die Universiteit Stellenbosch se beste MSc-student vir 2020, mnr. Mpendulo Cele (25), is vol lof vir hoe sy onderwysers by Zwelethu Hoërskool en die Kutlwanong Sentrum vir Wiskunde en Wetenskap in Umlazi hom bygestaan het om sy punte in wiskunde en wetenskap te verbeter.<br></p><p>Tydens die US se Desember 2020-gradeplegtigheid sal Mpendulo die S<sub>2</sub>A<sub>3</sub> medalje vir die beste MSc-student by die US ontvang. Dié brons medalje word jaarliks deur die <a href="http://s2a3.org.za/joomla/index.php">Suider-Afrika Genootskap vir die Bevordering van die Wetenskap</a> aan die mees uitstaande nagraadse student in die natuurwetenskappe, ingenieurswese of die mediese wetenskappe per Suid-Afrikaanse universiteit toegeken.</p><p>Mpendulo, wat in die sorg van sy ouma in Izonglweni, 'n landelike gebied in die suide van KwaZulu-Natal, sê alhoewel hy aanvanklik op skool net gemiddelde punte vir wiskunde behaal het, het hy altyd die vak geniet. Dit was egter eers op hoërskool dat sy belangstelling ook tot goeie punte gelei het.</p><p>“Dit was eers by Zwelethu Hoërskool, toe my wiskunde-onderwyser, mnr. Bongumusa Alphus Magwaza, my belangstelling raakgesien het en my gehelp het om my punt te verbeter. Dis toe dat ek baie meer van wiskunde begin hou het," vertel hy.</p><p>Met nuwe selfvertroue het hy die volgende jaar ook Fisiese Wetenskappe as 'n vak geneem. En teen Graad 10 is hy aangemoedig om in te skryf vir ekstra klasse by die <a href="http://kutlwanong.org/about-us/">Kutlwanong Center of Mathematics and Science</a> in Umlazi.</p><p>“Danksy die wonderlike onderwysers by Zwelethu en Kutlwanong het al my vakke se punte verbeter, en in Graad 12 was ek die beste leerder by Zwelethu Hoërskool."</p><p>Hy het daarna'n BSc-graad in Wiskunde en Rekenaarwetenskap by die Universiteit van KwaZulu-Natal verwerf, gevolg deur 'n BScHons-graad in wiskunde, met 'n fokus op Getalleteorie.</p><p>Hy het toe begin soek na 'n studieleier om sy belangstelling in Getalleteorie verder te heen, en het Dr Sophie Marques by die US genader. Om sy basiese kennis in Getalleteorie te verbeter, het sy aanbeveel dat hy aansoek doen vir die ALGANT beurs – 'n kompeterende internasionale program vir navorsers wat in Algebra, Meetkunde en Getalleteorie belangstel. Tans is die US die enigste Suid-Afrikaanse universiteit wat lid is van dié program. Gedurende 2019 het Mpendulo sewe meesterklas-modules aan die Universiteit van Padova in Italië voltooi, en daarmee saam 'n gesamentlike graad tussen die US en die Universiteit van Padova verwerf.</p><p>Dr Marques sê sy is veral trots op hoe Mpendulo vasgebyt het, ten spyte van verskeie uitdagings, insluitend die feit dat hy uit minder gegoede omstandighede kom: “Ten spyte van vele uitdagings, het hy sy doel nagestreef en alles so goed hanteer".</p><p>“Ek waardeer ook sy vermoë om te worstel met die idees waarmee ek hom konfronteer. Dit het ons toegelaat om indrukwekkende vordering te maak met die navorsingsprobleem. Hy is ook ongelooflik hardwerkend, en daar het nie 'n week verbygegaan dat hy nie vir my 'n vorderingsverslag gestuur het nie."<br></p><p>Mpendulo is nou besig met sy PhD in Getalleteorie onder Dr Marques se leiding.</p><p><strong>Medianavrae</strong></p><p>Mnr Mpendulo Cele</p><p>Sel: 073 518 7037</p><p>WhatApp: +39 320 888 6727</p><p>E-pos: <a href="mailto:mcele@sun.ac.za">mcele@sun.ac.za</a><br></p><p><br></p>
Voormalige Westridge-leerder stap lang pad vir dié doktorsgraad in Wiskundehttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7845Voormalige Westridge-leerder stap lang pad vir dié doktorsgraad in WiskundeWiida Fourie-Basson<p>Wanneer dr Lesley Wessels vandeesweek oor die verhoog stap om haar doktorsgraad in Wiskunde te ontvang, is dit die einde van 'n lang pad wat al op die skoolbanke van Westridge Senior Sekondêre Skool in Mitchell's Plain begin het.<br></p><p>Dr Wessels is een van die 21 doktorale graduandi in die Fakulteit Natuurwetenskappe wat tydens die US se Desember-gradeplegtigheid hul grade ontvang.</p><p>“Ek is die vierde van vyf kinders, en my oudste broer het 'n BSc-graad met Wiskunde en Rekenaarwetenskap as hoofvakke by die Universiteit van Wes-Kaapland begin swot teen die tyd wat ek met hoërskool begin het. My pa het besluit dat ek in my oudste broer se voetspore moet volg. Ons ouers was baie betrokke in ons toekomsplanne, want hul albei het net tot standerd 8 skool gegaan. Dit was die dae toe jy nog 'n goeie werk kon doen met net 'n standerd 8 sertifikaat," verduidelik sy.</p><p>“Hul wou 'n beter lewe vir hul kinders hê en my pa het gedink 'n loopbaan in die wetenskappe is 'n goeie keuse. My broer het op die ou end in 'n IT-rigting gegaan, maar ek het meer van Wiskunde gehou."</p><p>In 2001 het sy haar MSc in Wiskunde met spesialisveld: Abstrakte Algebra, aan die UWK voltooi: “Ek het baie gegroei as mens by UWK, dit was soos my tweede huis," vertel sy.</p><p>Maar in 2002 kry sy toe 'n e-pos van Prof Barry Green van die US met 'n uitnodiging om met hom as studieleier, haar PhD in Getalleteorie by die US te kom doen. Hoewel sy baie gelukkig by die UWK was, wou sy graag hierdie nuwe geleentheid aangryp.</p><p>Maar net daar het sy 'n oordeelsfout began. Meer as tien jaar en drie studieleiers later, het sy besef dat sy 'n groot fout gemaak het om haar navorsingsfokus te skuif van Abstrakte Algebra (haar oorspronklike belangstelling), na Getalleteorie.  </p><p>In 2007 is sy voltyds as junior lektor in die Departement Wiskundige Wetenskappe aangestel met die verstandhouding dat sy haar doktorsgraad sou klaarmaak. Maar sy sou eers in 2014 haar voete vind nadat sy besluit het om terug te keer na haar eerste liefde, Abstrakte Algebra.</p><p>“Ek het verwag dat my departementshoof, Prof Ingrid Rewitzky, en my afdelingshoof, Prof Florian Breuer, teleurgesteld sou wees in my. Maar hulle was allesbehalwe! Hulle was eerder verlig dat ek uiteindelik beheer neem van my loopbaan. Ek is ook baie dankbaar teenoor my mentor, Prof Marina Rautenbach, wat my altyd ondersteun het."</p><p>Sy het uiteindelik onder Dr Karin Howell, self 'n Algebraïs, haar proefskrif voltooi.</p><p>“Dr Howell was ferm op 'n baie diplomatiese manier. Buiten haar kennis van Algebra, het ek ook baie vaardighede by haar geleer, veral wat tydsbeplanning betref. Sy het 'n gesin, met twee kinders op laerskool, én sy is 'n dosent wat gereeld deur eerstejaars genomineer word as die dosent wat hulle die meeste inspireer. Dan is sy ook die stigter en organiseerder van die jaarlikste Afrika-vroue in Wiskunde-konferensie (AWiM), en sy begelei 'n hele aantal nagraadse studente. Ek staan nog steeds verstom oor hoe sy dit alles gedoen kry én dit boonop so goed doen!"</p><p>Sy is diep dankbaar dat sy hierdie reis uiteindelik kan voltooi, en sien nou daarna uit om haar spesialisveld binne Algebra verder te ontwikkel.</p><p>“Vir my meestersgraad het my mini-tesis gehandel oor koderingsteorie en ek het by die laaste AWiM-konferensie 'n koderingsteoretikus van Sol Plaatjies Universiteit ontmoet. Ons is van plan om vanaf Desember aan 'n nuwe projek te werk, so ek sien geweldig uit daarna!" </p><p>“Ek het nog baie om te leer, maar ek voel gerus dat daar soveel mense in my omgewing is wat my sal ondersteun," sluit sy af.</p><p>Op die foto bo, Dr Lesley Wessels saam met haar ouers, George en Cecilia Wessels, na afloop van die gradeplegtigheid op 16 Desember 2020. <em>Foto: Stefan Els</em></p><p><br></p>
Natuurbewaring moet meer dinamies wees om impakte van klimaatsverandering te weerstaanhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7809Natuurbewaring moet meer dinamies wees om impakte van klimaatsverandering te weerstaanWiida Fourie-Basson<p>In 'n nuwe navorsingsartikel klap ekoloë en klimaatsveranderingspesialiste hard na huidige natuurbewaringspraktyke wat volgens hulle nie buigsaam en dinamies genoeg is om die impakte van klimaatsverandering te weerstaan nie.<br></p><p>In die praktyk sal 'n meer buigsame benadering die negatiewe impak van klimaatsverandering kan verminder deur byvoorbeeld toe te laat dat spesies natuurlik migreer, of selfs geskuif word na meer geskikte habitatte. 'n Ander benadering sou wees om spesies te identifiseer wat as gevolg van klimaatsverandering 'n groter risiko vir uitsterwing in die gesig staar, en hulle genetiese materiaal dan proaktief te bewaar met die hoop dat hulle weer eendag onder gunstiger toestande hervestig kan word.  </p><p>Die navorsingsartiekel getiteld: “<a href="https://www.pnas.org/content/early/2020/12/01/2009584117">Post-2020 biodiversity targets need to embrace climate change</a>" is hierdie week in die hoë-impak vaktydskrif <em>PNAS</em> gepubliseer. Die artikel verwys na gedokumenteerde navorsing wat daarop dui dat spesies se hougebiede alreeds poolwaarts geskuif het na koeler areas, met 'n geskatte gemiddelde skuif van 17km vir  taksonomiese groeperings op land, en 72km vir hul mariene eweknieë – en dit alles binne slegs 'n dekade.</p><p>Die vraag óf jy moet ingryp ten einde spesies te beskerm of nié, is 'n hewige debat in bewaringskringe: “Die interessantheid hiervan is dat die dieremense baie meer geneë is om dinge rond te skuif as die plantmense, wat as't ware redelik konserwatief is". Dit is die mening van Prof Bob Scholes, redakteur van die artikel en 'n ekoloog van die <a href="https://www.wits.ac.za/gci/">Global Change Institute</a> aan die Universiteit van die Witwatersrand. “Hierdie artikel was op 'n manier daarop gemik om die bewaringskundiges te skok uit hulle staat van 'doen wat hulle nog altyd gedoen het'", sê hy.</p><p>Die outeurs voer aan dat natuurbewaringstrategieë meer buigsaam en dinamies moet word met betrekking tot hoe dit die impak van klimaatsverandering op natuurlike habitatte, genetiese plantbronne, die samestelling van spesies, en die funksionering van ekosisteme die hoof bied. Indien dit nie gebeur nie, sal enige oënskynlike korttermyn vordering wat gemaak is met die omkeer van biodiversiteitsverlies, in die komende dekades verlore raak as gevolg van klimaatsverandering. </p><p>Tans gee geen van die 2020 <a href="https://www.cbd.int/sp/targets/">Aichi Biodiversiteitsdoelwitte</a> van die Konvensie oor Diversiteit van Biodiversiteit aandag aan die dringendheid van die tempering van, en aanpassing by klimaatsverandering as 'n kritiese komponent van biodiversiteitsbewaring nie. Byvoorbeeld: hulle verwys na Aichi Doelwit 12, wat poog om die uitsterwing van alle bekende bedreigde spesies te voorkom en hulle bewaringstatus te verbeter. 'n Statiese of tradisionele benadering tot bewaring blyk dus onrealisties te wees gegewe die bewys dat klimaatsverandering alreeds beduidende veranderinge in verspreidingsgebiede tot gevolg gehad het. “Dit word voorspel dat selfs baie lae vlakke van toekomstige klimaatsverandering die grootte van verspreidingsgebied van 'n beduidende aantal spesies kan verminder, wat baie spesies se risiko op uitsterwing sal verhoog," skryf hulle.</p><p>Verskeie prominente maatreëls wat ingestel word om die tempo van stygende CO<sub>2</sub>-vlakke te vertraag, soos die aanplanting van meer bome, kan in direkte konflik met die doelwitte van biodiversiteitsbewaring in Afrika staan, beklemtoon Prof Guy Midgley, 'n kenner op die gebied van globale verandering en biodiversiteit in die <a href="/english/faculty/science/botany-zoology/Pages/default.aspx">Departement Plant- en Dierkunde</a> by die Universiteit Stellenbosch, en een van die mede-outeurs. </p><p>“Grootskaalse bebossing van ryk graslandekosisteme in Afrika, sal nie slegs die unieke skadu-afkerende biodiversiteit bedreig nie, maar ook menslike lewensbestaansopsies beperk en  noodsaaklike ekosisteemdienste verminder, soos die lewering van varswater vanuit hierdie ekosisteme," voer hy aan.</p><p>Verskeie onbekendes teister steeds ons vermoë om risiko's te skat, hoofsaaklik omdat ons steeds nie weet wat die impak van klimaatsverandering kan wees op die lewering van veelvuldige ekosisteemdienste soos skoon lug en water en voedselsekuriteit, indien bestuiwingsnetwerke die gevaar loop om versteur te word nie. </p><p>Die outeurs voer aan dat daar komplekse interaksies tussen ekosisteemprosesse, atmosfeersamestelling en klimaat is wat ons tans nog nie verstaan nie. In kombinasie met volgehoue menslike bevolkingsgroei en die daarmee gepaardgaande toename in verbruik per kapita, wat dikwels tot die oorontginning en besoedeling van ekosisteme lei, word dit duidelik dat daar rede tot kommer is. </p><p>Die outeurs waarsku dat onlangse assesseringsverslae  deur die Interregeringspaneel oor Klimaatsverandering <em>(IGCC)</em> en die Interregerings-wetenskapsbeleidplatform oor Biodiversiteit en Ekosisteemdienste <em>(IPBES),</em> beide die aandag gevestig het op die tweelingrisiko's vir die mensdom wat spruit uit klimaatsverandering en die “ongehoorde en onvolhoubare gebruik van natuurlike hulpbronne".</p><p>Biodiversiteit ondersteun direk die bereiking van ten minste 13 van die Volhoubare Ontwikkelingsdoelwitte (VOD), terwyl klimaatsverandering die potensiaal het om al 16 van die VODs te ondermyn. Dit is dus duidelik dat ons beide biodiversiteit en klimaatsverandering in ag moet neem. </p><p>“Wanneer die natuur genoeg tyd gegun word, is dit duidelik veerkragtig teen skokke soos klimaatsverandering. Die aarde se biologiese biodiversiteit het ook verskuif en verander in reaksie op globale krisisse in die verre geologiese verlede, soos byvoorbeeld toe dit deur meteoriete getref is. Dit is dus noodsaaklik dat ons met die natuurkragte werk wat veerkragtigheid verskaf, eerder as om bewaringsdenke te beperk tot die bereiking van vaste ideale wat gegrond is op ons beperkte historiese perspektiewe van natuurlike ekosisteme," sê Prof Midgley.</p><p>Die artikel is die resultaat van 'n veeljarige assesseringsproses wat die outeurs vir die <em>IPBES </em>onderneem het, en wat gelei het tot hoofstuk 4 van die <em>IPBES</em>-globale verslag: “Plausible futures of nature, its contributions to people and their good quality of life", available at <a href="https://ipbes.net/global-assessment">https://ipbes.net/global-assessment</a>; https://ipbes.net/sites/default/files/ipbes_global_assessment_chapter_4_unedited_31may.pdf</p><p><strong>Op die foto bo, uitsig vanaf Grootbos, Gansbaai, Suid-Afrika: </strong>Die Kaapse Blommeryk bevind haar alreeds aan die mees suidelike punt van Afrika. Indien plante wat naby seevlak groei dus wil ontsnap van stygende temperature, is die enigste alternatief deur stadig maar seker te migreer na gebiede wat hoër bo seespieël lê. Daardie plante wat alreeds by hoër hoogtes bo seespieël voorkom, mag egter hulp nodig hê om van een bergtop tot 'n volgende te kom. Indien daar geen geskikte habitat oor is nie, sal hulle <em>ex situ</em> beskerm moet word totdat hulle weer in hulle natuurlike habitat hervestig kan word. Alhoewel dit nie die beste opsie is nie, is dit definitief beter as uitsterwing. Dít is die standpunt van 'n nuwe, kontroversiële artikel oor die impak van klimaatsverandering op biodiversiteit. <em>Foto: Anton Jordaan</em><br></p><p><strong>Medianavrae</strong></p><p>Prof Guy Midgley</p><p>Departement Plant- en Dierkunde<br></p><p>Universiteit Stellenbosch </p><p>Sel: 082 569 2810 </p><p>E-pos: gfmidgley@sun.ac.za</p><p> </p><p>Prof Bob Scholes</p><p>Global Change Institute</p><p>Universiteit van die Witwatersrand</p><p>Tel: +27 _11 717 6082</p><p>E-pos: bob.scholes@wits.ac.za</p><p> </p><p><br></p>
Miniatuur Gorrelskurwepaddas op Mauritius en Réunion verstom navorsershttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7801Miniatuur Gorrelskurwepaddas op Mauritius en Réunion verstom navorsersWiida Fourie-Basson<p>​Navorsers van die <a href="http://academic.sun.ac.za/cib">DWI/NNS Sentrum vir Indringerbiologie</a> by die Universiteit Stellenbosch het bevind dat, skaars 'n honderd jaar nadat Gorrelskurwepaddas aan die eilande van Mauritius en Réunion bekendgestel is, hulle algehele liggaamsgrootte met tot 'n derde gekrimp het in vergelyking met die grootte van hulle eweknieë in Suid-Afrika.</p><p>Gorrelskurwepaddas, inheems tot Afrika en bekend vir hul grootte, is in 1922 aan Mauritius bekendgestel as 'n biokontrole vir die rietkewer, en in 1927 van daar aan Réunion, ten einde malariadraende muskiete te beheer. Navorsers, besig om dié geskiedenis te ondersoek, was egter verstom oor hoeveel kleiner die eilande se skurwepaddas geword het.</p><p>“Dit is bekend dat verdwerging onder amfibieë in baie stambome oor miljoene jare heen plaasgevind het, maar hierdie studie het getoon dat dit oor 'n tydperk van minder as 100 jaar plaasgevind het, wat vrae laat ontstaan oor die evolusionêre meganismes wat hierdie verandering dryf," sê Dr James Baxter-Gilbert, hoofouteur van die artikel getiteld: “Shrinking before our isles: The rapid expression of insular dwarfism in two invasive populations of guttural toad (<em>Sclerophrys gutturalis</em>)", wat onlangs in die vaktydskrif <a href="https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbl.2020.0651"><em>Biology Letters</em></a> gepubliseer is.</p><p>Nog 'n belangrike bevinding is die opvallende inkorting in lengte van hierdie amfibieë se agterbene. Volgens die navorsers kan dit te wyte wees aan veranderinge ten opsigte van hul voortplantingstrategie, of die afwesigheid van die padda se natuurlike predatore. Alternatiewelik kan dit ook toegeskryf word aan die feit dat toe hulle eers regoor die eilande versprei het, die nodigheid vir verdere verspreiding nie meer 'n belangrike dryfveer was nie. Laasgenoemde verskynsel is soortgelyk aan tendense wat onder eilandvoëls waargeneem word wanneer hulle hul vermoë om te kan vlieg, verloor.  </p><p>Alhoewel bioloë bekend is met hierdie tipe verandering wat plaasvind wanneer koloniserende dierepopulasies aanpas by die eilandleefwêreld – 'n verskynsel wat bekend staan as die Eilandsindroom − word grootskaalse veranderinge in liggaamsgrootte (bv. dwerggroei of gigantisme) geassosieer met lang evolusionêre prosesse wat oor duisende of miljoene jare strek.</p><p>“Die Eilandreël voer aan dat groot geboude vastelandspesies met verloop van tyd sal verdwerg soos wat hulle by die eilandlewe aanpas. Ons weet dit uit fossiel- en historiese rekords, soos byvoorbeeld die dwergseekoeie (<em>Hippopotamus creutzburgi</em>) en dwergolifante  (<em>Mammathus creticus</em>) van Kreta wat gedurende die Pleistoseentydperk geleef het; terwyl klein geboude vastelandspesies sal groei en reusagtig word, soos byvoorbeeld die vreeslose Dodo's (<em>Raphus cucllatus</em>) van Mauritius met hul bonormale grootte," verduidelik Dr Baxter-Gilbert. </p><p>Hierdie navorsing is 'n fassinerende eerste stap in die begrip van hoe hul biologiese indringing, die biologie van hierdie amfibiese eiland-indringer radikaal kan verander. Die volgende stap is nou om te bepaal watter meganismes hierdie veranderinge dryf.</p><p>Dr Baxter-Gilbert is 'n nadokterale genoot verbonde aan <a href="http://john.measey.com/">Prof John Measey se navorsingsgroep</a> in die Sentrum vir Indringerbiologie.​<br></p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Toads%20from%20Mauritius_small.png" alt="Toads from Mauritius_small.png" class="ms-rtePosition-4" style="margin:5px;" /><br></p><p><em>Op die foto bo, 'n volwasse vroulike Gorrelskurwepadda van Durban (A), in vergelyking met 'n volwasse manlike en vroulike Gorrelskurwepadda van Mauritius (B).  </em><em>Foto's</em><em>: James Baxter-Gilbert (A) en John Measey (B).</em><br><br></p>
US spog weer eens met navorsers wat die meeste aangehaal word in die wêreld http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7770US spog weer eens met navorsers wat die meeste aangehaal word in die wêreld Corporate Communication and Marketing / Korporatiewe Kommunikasie en Bemarking<p>​</p><p>Die Universiteit Stellenbosch (US) spog weer eens met twee van sy voorste akademici wat as besonder invloedryke navorsers aangewys is volgens die Web of Science-groep se lys getiteld <a href="https://recognition.webofsciencegroup.com/awards/highly-cited/2019/"><em>Highly Cited Researchers </em></a>2020<em> </em>wat onlangs bekendgemaak is. Albei het dieselfde prestasie in 2019 behaal.</p><p>Professors Oonsie Biggs (oorkruis-gebiede) en Dave Richardson (Omgewing en Ekologie) is onder die lys van navorsers in die wêreld wat die meeste aangehaal word.</p><p>Biggs is die bekleër van die DWT/NNS Navorsingsleerstoel in Sosio-ekologiese Stelsels en Veerkragtigheid by die Sentrum vir Kompleksiteitsisteme in Oorgang. Richardson is die Direkteur van die DWT/NNS Sentrum van Uitnemendheid vir Indringerbiologie en 'n professor in die Departement Plant- en Dierkunde.</p><p>Die lys, waarna daar elke jaar met groot verwagting uitgesien word, identifiseer wetenskaplikes en sosiale wetenskaplikes wat verskeie referate en artikels gelewer het wat in die <strong>boonste 1% volgens die aantal aanhalings in hul vakgebiede</strong> en jaar van publikasie verskyn en dus as uiters invloedryk onder hul eweknieë beskou word. Vanjaar se lys bevat sowat 3 900 hoogsaangehaalde navorsers in 21 wetenskaplike en sosiale wetenskaplike vakgebiede en sowat 2 500 hoogsaangehaalde navorsers wat buitengewoon oor verskeie gebiede presteer het. </p><p>Die metodiek wat die room van invloedryke navorsers bepaal, maak op die inligting en ontledings wat bibliometriese kundiges by die Instituut vir Wetenskaplike Inligting van die <em>Web of Science</em>-groep doen.</p><p>Die inligting word van 21 breë navorsingsrigtings binne <em>Essential Science Indicators</em>, 'n onderafdeling van <a href="https://clarivate.com/webofsciencegroup/solutions/incites/"><em>InCites</em></a>, verkry. Hierdie rigtings word deur stelle vaktydskrifte, en by uitsondering – in die geval van multidissiplinêre vaktydskrifte soos <em>Nature and Science</em> deur 'n artikel-per-artikel opdrag – gegrond op 'n ontleding van die aangehaalde verwysings in die referate/artikels geïdentifiseer. Hierdie persentiel-gebaseerde keuringsmetode verwyder ouer artikels se voordeel teenoor dié wat onlangs verskyn het, aangesien artikels binne dieselfde kohort teen mekaar opgeweeg word.</p><p>David Pendlebury, hoof van navorsingsontleding by die Instituut vir Wetenskaplike Inligting het in reaksie op die 2020-lys gesê menslike kapitaal is uiters belangrik in die wedloop om kennis: “Hierdie lys identifiseer en vier buitengewone individuele navorsers wat 'n groot invloed op die navorsingsgemeenskap het soos gemeet deur die koers waarteen hul werk deur ander aangehaal word.</p><p>Hy het bygevoeg dat die identifisering van hierdie sleutelspelers wat aan die voorpunt van hul gekose vakrigtings staan, bied 'n beslisde voordeel aan diegene wat navorsingsaktiwiteite befonds, monitor, ondersteun en bevorder – dikwels met beperkte hulpbronne en ingewikkelde, drukkende uitdagings. </p><p>Klik <a href="https://recognition.webofscience.com/awards/highly-cited/2020/">hier</a> vir die volledige <em>2020</em> <em>Highly Cited Researcher</em>-lys en uitvoerende opsomming. Besoek hierdie <a href="https://recognition.webofscience.com/awards/highly-cited/2020/methodology/">webbladsy </a>vir die metodiek.  <br><br></p><p><br></p>
LC-MS used to study leaf blackening in Proteashttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7718LC-MS used to study leaf blackening in ProteasProf M Stander<p style="text-align:justify;">​LC-MS is an important tool in metabolomics studies. An example of such work at the LCMS laboratory is the recently published papers by our PhD student, Keabetswe Masike who used it to study leaf blackening in Proteas.  <br></p><p style="text-align:justify;">She further optimized phenolic methods on the Synapt system with ion mobility and data-independent acquisition to study the metabolites of the plants.  Leaf blackening is a post-harvesting disorder that causes financial losses during exports.  </p><p style="text-align:justify;">Ion mobility is a complementary tool to mass spectrometry that separates molecules (ions) based on their collisional cross-section. </p><p>The link to her latest paper:</p><p> <a href="https://dx.doi.org/10.1021/acs.jafc.0c03607">https://dx.doi.org/10.1021/acs.jafc.0c03607</a>​<br></p><p><br></p><p> <img src="/english/faculty/science/CAF/Documents/LC-MS%20leaf%20blackening.png" alt="" style="margin:5px;width:400px;" /><br><br></p><p><br><br></p><p><br></p>
Natuurwetenskappe se eeufeesboek nou by TakeAlothttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7694Natuurwetenskappe se eeufeesboek nou by TakeAlotMedia & Communication, Faculty of Science<p>Die Fakulteit Natuurwetenskappe se boek wat 'n honderd jaar van wetenskapsonderrig en -navorsing aan die Universiteit Stellenbosch (US) gedenk, is nou ook by <a href="https://www.takealot.com/stellenbosch-universiteit-n-besonderse-denkraamwerk/PLID70623811">TakeAlot </a>beskikbaar. </p><p>Die gedenkboek, <a href="/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=5962"><em>'n Besonderse Denkwyse, Fakulteit Natuurwetenskappe, Universiteit Stellenbosch 1918-2018</em></a>, volg die geskiedenis van die eerste pioniers wat die grondleggingswerk gedoen het vir opleiding en navorsing in die natuurwetenskappe by die Universiteit Stellenbosch (US) en dokumenteer ook die bydraes van verskeie individue in die vestiging van navorsingsvelde soos Kernfisika en Polimeerwetenskap in Suid-Afrika.</p><p>Prof. Chris Garbers, oudprofessor in Organiese Chemie vanaf 1958 tot 1978 en daarna president van die WNNR tot 1984, skryf in die Voorwoord dat sleutelinstellings soos die US se Fakulteit Natuurwetenskappe daartoe bygedra het om Suid-Afrika van 'n hoofsaaklik landelike gemeenskap tot 'n nywherheidsreus op die Afrikakontinent te transformeer.</p><p>“Die boek is 'n samevatting van 'n eeu se gebeure, uiteengesit in maklik verstaanbare taal, asook die dokumentering van anekdotes oor verskeie eksentrieke karakters. Daarby is ryklik geput uit toepaslike insette deur kundiges," skryf hy verder.</p><p>Hierdie hardeband boek van rooi linne en geboselleer met foelie op die voor- en rugkant, -bevat boonop meer as 200 foto's en beelmateriaal uit die Universiteit Stellenbosch-argief, die Africana-afdeling van die US Biblioteek, en verskeie artefakte uit departementele versamelings, insluitend wetenskaplike beelmateriaal van voormalige en huidige navorsing.<br><br></p>
Wisaarkhu is ’n Falling Walls-finalis by die Berlynse Wetenskapsweekhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7695Wisaarkhu is ’n Falling Walls-finalis by die Berlynse WetenskapsweekMedia & Communication, Faculty of Science<p><em>Wisaarkhu</em>, 'n a multidissiplinêre projek wat daarop gemik is om wiskunde te vermenslik, is een van die innoverende projekte wat gekies is as finalis in die kategorie vir wetenskapsbetrokkenheid van die <a href="https://falling-walls.com/remote2020/"><em>Falling Walls</em>-kompetisie</a> wat gedurende die Berlynse Wetenskapsweek van 1 tot 10 November 2020 plaasvind. </p><p>Die <em>Falling Walls</em>-konferensie het op 9 November 2009 tot stand gekom met die 20ste herdenking van die vreedsame val van die Berlynse Muur. Die konferensie – wat intussen gegroei het tot 'n Wêreld-wetenskapsspitsberaad − het ten doel om spreekwoordelike mure tussen wetenskap en die gemeenskap af te breek.</p><p><a href="https://wisaarkhu.co.za/"><em>Wisaarkhu</em> </a>is die breinkind van Dr Sophie Marques en haar kollega Prof Zurab Janelidze van die  <a href="https://math.sun.ac.za/">Afdeling: Wiskunde</a> by die Universiteit Stellenbosch. <em>Wisaarkhu</em> het in 2019 ontstaan as 'n reeks praatjies oor die sielkunde van abstrakte wiskunde, soos bv. hoe ons wiskunde ervaar, en het studente en dosente uit die vakdissiplines van wiskunde, sielkunde, opvoedkunde en die kunste betrek. Met die ondersteuning van Prof Ingrid Rewitzky, hoof van die Department Wiskundige Wetenskappe en visedekaan vir onderrig en leer in die Fakulteit Natuurwetenskappe, het hierdie inisiatief sedertdien ontwikkel in 'n praktykgerigte gemeenskap met 'n aanlyn tydskrif en deurlopende praatjies met deelnemers van oor die wêreld.</p><p>Dr Marques sê die saadjie vir die projek is geplant toe sy heeltemal oorweldig begin voel het deur die vrese en angs van haar studente. Alhoewel wiskunde veronderstel was om haar studente te bemagtig, het dit meer dikwels die teenoorgestelde effek op hulle gehad. </p><p>“Indien dit waar is dat wiskunde mense met belangrike lewensvaardighede kan toerus en bemagtig, hoekom faal ons dan so klaaglik om dit reg te kry? Hoe kan ons hierdie kennis so wyd en regverdig as moontlik deel? Indien onderrig daaroor gaan om ons studente te help om hulle volle potensiaal te kan bereik, hoe kan ons dit regkry met wiskunde? Hoe maak ons wiskunde toeganklik, geldig en sigbaar vir die meeste van hulle?" skryf sy op <a href="https://wisaarkhu.co.za/about/"><em>Wisaarkhu</em> se blog</a>.</p><p>Me Mariam Salie, een van die kliniese sielkundiges wat by die projek betrokke is, sê té veel skanse is rondom wiskunde opgerig wat angs en ongemak veroorsaak: “Hierdie skanse dryf 'n wig in tussen die vak, die realiteit en ander vakdissiplines en skep die indruk dat dit verwyderd staan van die leefwêreld van  die mens. Met hierdie projek poog ons om die stigma wat wiskunde omring, af te breek en elkeeen die geleentheid te bied om wiskunde te leer − wat 'n belangrike lewensvaardigheid is." </p><p>Dr Karin-Therese Howell, 'n dosent in wiskunde, sê sy het <em>Wisaarkhu</em> genomineer vir die <em>Falling Walls-</em> kompetisie omdat die inisiatief die gevoel van gemeensaamheid en betrokkenheid in die veld van wiskunde aanmoedig: “As 'n dosent was ek hartseer dat die meeste van my studente nie met wiskunde gemoeid wou wees nadat hul afgestudeeer het nie. Hierdie projek poog om dit te verander."</p><p>Sedert die <em>Wisaarkhu-</em>span<em> </em>ingelig is dat hulle onder die finaliste in die kompetisie is, moes hulle binne die bestek van 'n paar dae met 'n video oor hulle werk vorendag kom. Hierdie video is gemaak deur:  dosente Me Mariam Salie, Dr Karin-Theresa Howell, Dr Rizwana Roomaney; wiskunde-onderwyser Shaun Hudson-Bennet; en studente Ethan Quirke, Laylaa Motola en Lourens van Niekerk.</p><p>“Hierdie spanpoging is net een voorbeeld van die uitsonderlike diversiteit en verbintenis tot die saak van die hele <em>Wisaarkhu-</em>gemeenskap wat hard agter die skerms werk om 'n sukses hiervan te maak," sê Dr Marques.</p><p>Tot dusver het sy 'n hele aantal geleenthede bygewoon, wat besprekings en die uitruil van idees met die ander finaliste ingesluit het. Die <em>Wisaarkhu-</em>span moet voor 28 Oktober nog 'n video vervaardig ten einde vir 'n plek onder die top tien in hulle kategorie te kan meeding. Die top tien video's sal gedurende die Grand Finale op 9 November 2020, die dag waarop die Berlynse Muur in 1989 tot 'n val gekom het, vertoon word. Alle video's is aanlyn beskikbaar by www.falling-walls.com/2020/finalists</p><div class="ms-rtestate-read ms-rte-embedcode ms-rte-embedil ms-rtestate-notify"><iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/m0X4fhPk8nE" frameborder="0"></iframe>​</div><p><br><br></p><p><br></p>
Studente van Ingenieurswese, Natuurwetenskappe en AgriWetenskappe seëvier by US se FameLab-uitdunrondehttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7672Studente van Ingenieurswese, Natuurwetenskappe en AgriWetenskappe seëvier by US se FameLab-uitdunrondeCorporate Communication & Marketing / Korporatiewe Kommunikasie & Bemarking [Alec Basson]<p>Thabani Mtsi, ʼn magisterstudent in Siviele Ingenieurswese aan die Universiteit Stellenbosch (US), is as die wenner van die US-uitdunronde van die 2021 <a href="https://www.saasta.ac.za/famelab-south-africa/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">FameLab</strong></a><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0"> </strong>wetenskapkommunikasie- en redenaarskompetisie aangewys. Die virtuele geleentheid het Woensdag (14 Oktober) plaasgevind. Kaylan Reddy, ʼn magisterstudent in Plant- en Dierkunde, en Zimbili Sibiya, ʼn doktorale student in Bos- en Houtkunde, het onderskeidelik tweede en derde geëindig. FameLab word as een van die grootste wetenskapskommunikasie-kompetisies ter wêreld beskou en bied 'n platform vir jong wetenskaplikes om met verskillende gehore oor hul werk te praat.<br></p><p>Tydens die aanlyn-kompetisie het Mtsi en 23 ander nagraadse studente elkeen net drie minute gekry om hul navorsingswerk met die gehoor te deel.  Hy het gepraat oor die wyses waarop die reiservaring van taxi-pendelaars verbeter kan word​, terwyl Reddy meer vertel het oor hoe inheemse kennis van medisinale plante met breinbiologie gekombineer kan word om angs en depressie te behandel. Sibiya het gefokus op die verband tussen die natuur en tegnologiese volhoubaarheid. As wenner van die plaaslike ronde sal Mtsi die US in April 2021 in die eindronde verteenwoordig. Hier sal hy teen die wenners van die uitdunrondes wat by ander Suid-Afrikaanse universiteite gehou is, te staan kom.</p><p>Die US FameLab-uitdun is deur Jive Media Africa en die Afdeling Navorsingsontwikkeling se Nagraadse Kantoor gereël. Die beoordelaars was Martin Viljoen (Korporatiewe Kommunikasie en Bemarking), Wilma Stassen (Bemarking en Kommunikasie: Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe), dr Palesa Mothapo (Navorsingsontwikkeling) en prof Nox Makunga (Plant- en Dierkunde).</p><p>Mtsi het in reaksie op sy oorwinning gesê “my lewensdoel is om mense binne my invloedsfeer te inspireer en te bemagtig, en alles wat ek doen, dien hierdie doel. Dit is uiters belangrik dat ons ons akademiese strewes gebruik om die gemeenskappe wat ons bemagtig het te verbeter omdat ons is wat ons is danksy hulle. Ek is geklee, gevoed en grootgemaak deur die taxibedryf, en 'isintu' vereis dat ek dieselfde welwillendheid toon."</p><p>Hy het die belangrikheid van wetenskapskommunikasie beklemtoon en gesê “navorsing wat tot wetenskaplike tydskrifte en referate beperk word, kom nie tot sy reg in die samelewing nie. Die gaping tussen wetenskap en die samelewing moet oorbrug word sodat ons saam oplossings kan vind — veral in Afrika."<br></p><p>Mtsi spog, onder meer, ook met ʼn Mandela Rhodes-beurs en twee rektorstoekennings vir uitnemendheid. Sy voorgraadse verhandeling is deur die Suid-Afrikaanse Instituut vir Siviele Ingenierswese  as die beste in die land vir 2018/2019 aangewys.</p><p>Die wenner van die Suid-Afrikaanse eindronde sal teen deelnemers uit 30 lande te staan kom by die internasionale FameLab-kompetisie.</p><ul><li><strong>Foto</strong>: Thabani Mtsi, Kaylan Reddy en Zimbili Sibiya.</li></ul><p><br><br></p>
Klein visspesie van die Serengeti vernoem na Sir David Attenboroughhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7661Klein visspesie van die Serengeti vernoem na Sir David AttenboroughWiida Fourie-Basson<p>'n Nuutontdekte killivisspesie van die ikoniese Serengeti Nasionale Park in Tanzanië, is vernoem na Sir David Attenborough in erkenning vir sy eindelose pogings om 'n bewustheid van die wonders en skoonheid van die natuur, te bevorder.<br></p><p>In teenstelling met die charismatiese wildebeeste en hulle skouspelagtige jaarlikse migrasie, is die helderkleurige <em>Nothobranchius attenboroughi </em>skaars vyf sentimeter lank en bekend daarvoor dat dit vining leef en jonk doodgaan. Hierdie spesie is endemies in noordelike Tanzanië en 'n noodsaaklike skakel in die Serengeti-Mara Ekosisteem.</p><p>Dit is die rede waarom vyf wetenskaplikes en visentoesiaste van Kanada, Fankryk en Suid-Afrika besluit het om hierdie hoogs kwesbare spesie te vernoem na die doyen van biodiversiteitsbewaring. </p><p>“Ons wou Sir Attenborough vereer vir sy pogings om wêreldwyd onder soveel mense 'n bewustheid te skep vir die wonder en skoonheid van die natuur, vir die bevordering van die belangrikheid van biodiversiteitsbewaring, en bowenal vir die feit dat hy so baie jongmense en navorsers in die veld van  natuurgeskiedenis geïnspireer het, ons inkluis," verduidelik die outeurs: Prof Dirk Bellstedt (biochemikus) en Dr Fenton (Woody) Cotterill (geoloog), hulle student, De Wet van der Merwe, van die Universiteit Stellenbosch, Suid-Afrika, asook Béla Nagy van Frankryk, en Prof Brian Watters, van Kanada.<br></p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/three%20researchers.png" alt="three researchers.png" class="ms-rtePosition-2" style="margin:5px;width:450px;" /></p><p>Hierdie eklektiese groep navorsers het sedert die 1990s saamgewerk aan navorsing oor hierdie visspesie wat endemies is in Oos-Afrika. Tussen die vyf van hulle het hulle duisende kilometers afgelê van so ver noord as Tsjad en Soedan, deur oostelike Sentraal-Afrika tot by die Caprivistreek in Namibië en Suid-Afrika se noordelike provinsie, KwaZulu-Natal. En dit alles in 'n poging om die <em>Nothobranchius-</em>spesie te bestudeer, te beskryf en inligting, sowel as weefsel in te samel vir laboratoriumbestudering.  'n Sleutelaspek van hul studie was die DNS-volgordebepaling en molekulêre werk wat in 2007 deur Dr Fenton Cotterill in Prof Bellstedt se laboratorium begin is en daaropvolgend sedert 2015 baie uitgebrei is deur De Wet van der Merwe se PhD-navorsing.</p><p>Hulle wil van hierdie geleentheid gebruik maak om bewustheid te kweek oor die twyfelagtige bewaringstatus van die <em>Nothobranchius-</em>vis in die algemeen: “Die biodiversiteit van Oos-Afrika is met reg bekend vir die diversiteit van sy pragtige groot soogdiere, maar die varswatervislewe is nie minder belangrik nie. Die bewaringstatus van <em>Nothobranchius</em> <em>attenboroughi</em> is afhanklik van die ongeskondenheid van die Serengeti-Mara Ekosisteem en die gebied wat die Victoriameer omring," verduidelik Prof Bellstedt.</p><p><span lang="EN-GB" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:calibri, sans-serif;">Dit is as gevolg van die feit dat hierdie vis in die reënseisoen letterlik slegs lank genoeg leef om volwassenheid te kan bereik en dan doodgaan sodra hulle hulle eiers in die modderonderlaag gelê het en die seisoenale poele opdroog. Die modder word dan droog en kraak wat suurstof inlaat en die embrio’s laat ontwikkel. Met die koms van die reënseisoen wanneer die poele weer vol word, broei die eiers uit waarna die klein vissies vinnig groei, doodgaan en die siklus homself herhaal.</span> </p><p>Met klimaatsverandering en die vestiging van mense in die streke rondom die Victoriameer, is die bewaring van die Serengeti-Mara Ekosisteem nie net belangrik vir die bewaring van die groot soogdiere soos die wildebees en hulle migrasie nie, maar ook  vir die wonderlik aangepaste helderkleurige klein vissies en hulle onsekere lewensiklus. Sir David Attenborough het altyd beklemtoon dat 'n ekosisteem uit baie, selfs klein spesies bestaan, wat dan ook een van die redes is waarom die outeurs die spesie na hom vernoem het.</p><p><strong>Meer oor </strong><strong><em>Nothobranchius </em></strong><strong><em>attenboroughi</em></strong><strong> </strong></p><p><em>Nothobranchius </em><em>attenboroughi</em> is endemies in noordelikeTanzanië en word aangetref in niestandhoudende poele en moerasse wat geassosieer word met die Grumetirivierstelsel en ander klein rivierstelsels wat dreineer in die Victoriameer aan die oostelike kant. Die ekologiese integriteit van die rivier word behou deur die samevloei van sy opvangsgebiede wat grootliks in die Serengeti-Mara ekosisteem voorkom. Dit is een van ses nuwe spesies wat beskryf word in 'n artikel getiteld:  “Review of the <em>Nothobranchius ugandensis </em>species group from the inland plateau of eastern Africa with descriptions of six new species (Teleostei: Nothobranchiidae)", wat in April vanjaar in die vaktydskrif <em>Ichthyological Exploration of Freshwaters</em> gepubliseer is. Die artikel is aanlyn beskikbaar by https://pfeil-verlag.de/publikationen/review-of-the-nothobranchius-ugandensis-species-group-from-the-inland-plateau-of-eastern-africa-with-descriptions-of-six-new-species/<br></p><p>Die werk is voorheen grootliks privaat gefinansier deur die outeurs, maar word sedert 2015 gefinansier onder die sambreel van die “Off the Beaten Track" inisiatief van die Volkswagen Stigting in Duitsland en die Universiteit Stellenbosch in Suid-Afrika. Die doel van die projek, getiteld: “<a href="http://portal.volkswagenstiftung.de/search/projectDetails.do?ref=88732">Exploring the Genomic Record of Living Biota to Reconstruct the Landscape Evolution of South Central Afric</a>a", is om 'n nuwe benadering te ontwikkel waarvolgens die landskapevolusie van Sentraal-Afrika wat oor die afgelope 20 miljoen jaar plaasgevind het, te rekonstrueer. Dit word gedoen deur Sanger en volgende-generasie volgordebepaling van die DNS van visgroepe soos die killivis en die kurper familie, te kombineer met hoë-presisie rotsdatering van hoof landvorme.</p><p><strong>Op die foto bo: </strong>Die helderkleurige killivisspesie, <em>Nothobranchius attenboroughi</em>, is slegs vyf sentimeter lank. Dit word aangetref in niestandhoudende poele en moerasse aan die oostekant van Victoriameer, waar sy oorlewing afhang van die jaarlikse reënseisoen wanneer die droë rivierbeddens van die Serengeti-Mara ekosisteem weer in vloed is. <em>Foto</em><em>: Brian Watters</em></p><p><strong></strong></p><p><strong>Media-ondehoude</strong></p><p>Prof Dirk U. Bellstedt, </p><p>Universiteit Stellenbosch </p><p>E-pos: <a href="mailto:dub@sun.ac.za">dub@sun.ac.za</a></p><p>Sel:+27 (0)73 166 1380</p><p> </p><p>Dr Fenton Cotterill</p><p>Departement Aardwetenskappe, Universiteit Stellenbosch </p><p>E-pos: <a href="mailto:fcotterill@gmail.com">fcotterill@gmail.com</a><br></p><p><br></p>