Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Viool kry Afrika-klank danksy US-professor http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7417Viool kry Afrika-klank danksy US-professor Corporate Communication/Korporatiewe Kommunikasie [Rozanne Engel]<p>​<br></p><p>Die Universiteit Stellenbosch (US) doen al vir baie jare baanbrekerswerk om unieke opvoedkundige kursusse te skep wat 'n instrumentale rol in die opleiding van die land se toekomstige wetenskaplikes speel. </p><p>Prof Martina Meincken van die departement Bos- en Houtkunde is een van hierdie wetenskaplikes wat met 'n eiesoortige projek vorendag gekom het om te bewys dat houtkunde nie net oor boumateriale gaan nie, maar ook gebruik kan word om pragtige musiek te maak. </p><p>Meincken het die proses van stapel gestuur om inheemse Afrika-houtsoorte te gebruik in die bou van Afrika-viole. Die eerste viool is oor 'n tydperk van drie maande deur een van Suid-Afrika se beste luitmakers, Hannes Jacbobs van Pretoria, uit geel- en sapelehout gebou. </p><p>Hout wat vir die bou van musiekinstrumente gebruik word, moet oor sekere fisieke en akoestiese eienskappe beskik en nie alle houtsoorte is geskik vir toonhout nie. Terwyl kitare dikwels van verskeie soorte (inheemse) hout gemaak word, gebruik luitmakers wêreldwyd ingevoerde sparhout vir die voorplaat en esdoringhout vir die agterplaat. </p><p>Volgens Meincken wou sy bewys dat die gehalte van die viool vergelyk kan word met dié wat uit versigtig verouderde en gedroogde hout wat gewoonlik gebruik word, gemaak is.</p><p>“Die keuse van hout is inderdaad 'n baie wetenskaplike proses. Dit is nie net belangrik om ons plaaslike hout en die eienskappe daarvan ten toon te stel nie, maar veral ook om te bewys dat ander hout behalwe die tradisionele, ingevoerde spar- en esdoringhout wat op grond van sekere fisieke eienskappe gekies is, ook as toonhout gebruik kan word," sê Meincken.</p><p>Die skep van die Afrika-viole het voortgespruit uit 'n navorsingsprojek waarby Meincken die afgelope twee jaar by betrokke is. Die deurlopende navorsingsprojek het die karaktereienskappe van verskillende houtsoorte van (Suid-)Afrika opgeteken en bepaal waar hulle by verskillende klassifikasieskemas inpas om die geskiktheid van die hout as toonhout te bepaal. </p><p>“Ons het verskillende fisieke en meganiese eienskappe van al die inheemse houtsoorte wat ons kon vind, gemeet en hulle volgens verskillende klassifikasieskemas vir toonhout geklassifiseer om die houtsoorte te kies wat die geskikste is," sê Meincken. </p><p>Die departement Bos- en Houtkunde beplan ook om 'n tweede viool te bou as deel verskillende studenteprojekte. 'n Plaaslike luitmaker sal ook met die finale fynere afwerkings en montering van hierdie viole help. </p><p>Meincken hoop ook om in samewerking met Louis van der Watt van die US se Musiekdepartement iewers in die toekoms 'n konsert of aanbieding te reël om die maak van die viool en die houtkeuses te verduidelik en ook sodat mense die klankverskille tussen die Afrika-viool en 'n tradisionele viool kan hoor wanneer die instrumente gespeel word. </p><p>Klik <a href="https://youtu.be/tKvrhbI04wk"><strong class="ms-rteThemeForeColor-2-0">hier</strong></a> om na die vioolmaakproses te kyk.  </p><p>Vir meer inligting, tree met prof Martina Meincken van die departement Bos- en Houtkunde in verbinding by mmein@sun.ac.za of besoek: <a href="/afrikaans/faculty/agri/forestry/Pages/default.aspx"><span class="ms-rteThemeForeColor-2-0"><strong>http://www.sun.ac.za/afrikaans/faculty/agri/forestry/Pages/default.aspx</strong></span></a>. ​<br></p><p><br></p>
Indringer- uitheemse spesies word groter bedreiging, waarsku wetenskaplikeshttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7379Indringer- uitheemse spesies word groter bedreiging, waarsku wetenskaplikesMedia & Communication, Faculty of Science<p>Indringer- uitheemse spesies word vandag as een van die vyf belangrikste bedreigings vir biodiversiteit en ekosisteme wêreldwyd gereken, tog beskou slegs 'n handjievol lande biosekuriteitsmaatreëls as prioriteit.<br></p><p>So waarsku 'n span internasionale navorsers in 'n nuwe oorsig van omgewingsveranderinge wat wêreldwyd aan indringer- uitheemse spesies toegeskryf kan word. Die artikel, wat op 26 Junie 2020 in die vaktydskrif <a href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/brv.12627"><em>Biological Reviews</em></a>  gepubliseer is, maak deel uit van die <a href="https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/"><em>World scientists' warning to humanity: a second notice initiative</em></a>* wat vra vir 'n dringende verandering in ons benadering tot rentmeesterskap van die aarde en die lewe daarop.  </p><p>Professor David Richardson, Direkteur van die<a href="http://blogs.sun.ac.za/cib/"> Sentrum vir Indringerbiologie</a> (S∙I∙B) by die <a href="/english/faculty/science/">Universiteit Stellenbosch</a> (US), Suid-Afrika en een van die hoofouteurs van die artikel, sê: “Terwyl Suid-Afrika grootliks belê het in 'n nasionale program om die negatiewe impak van wydverspreide indringers op ekosisteemdienste te beperk, moet ons baie meer aggressief optree. Dringende intervensies is nodig op beide nasionale en internasionale vlak ten einde die uitdagings meer effektief die hoof te kan bied."</p><p>Uitheemse spesies sluit plante, diere en mikrobes in wat per abuis, of doelbewus deur mense ingebring word in gebiede waar dit nie natuurlik voorkom nie. Baie van hulle floreer, versprei wyd en het nadelige effekte op die omgewing, ekonomie of menslike gesondheid. </p><p>Hierdie studie wat gedoen is deur 'n internasionale span navorsers van 13 lande, versprei oor Afrika, Asië, Australasië, Europa, Noord- en Suid-Amerika, meld dat die aantal indringerspesies vinnig toeneem, met meer as 18 000 wat tans wêreldwyd as sodanig gelys is. </p><p>In Suid-Afrika het 'n onlangse bepaling 1 422 indringerspesies gelys wat genaturaliseer is of indringers geword het, waarvan sommige 'n ernstige negatiewe impak op Suid-Afrikaanse ekosisteme het, so byvoorbeeld, “dorstige" uitheemse boomspesies wat groot hoeveelhede water uit opvangsgebiede onttrek. </p><p>Die span navorsers skryf die toename in biologiese indringers toe aan die toename in die aantal en verskeidenheid maniere waarvolgens spesies versprei, en aan die toenemende volumes verkeer wat met hierdie maniere geassossieer word. Hulle bespreek die rol van nuwe maniere waarop spesies versprei,  soos die aanlyn handel in ongewone troeteldiere en plante vir tuinbou, en die vervoer van spesies oor oseane op stukkies plastiekrommel. </p><p>Die studie toon ook hoe ander drywers van globale verandering, soos klimaatsverandering, die verandering in hoe en waarvoor grond gebruik word, tesame met internasionale handel besig is om die impak van biologiese indringing te vererger. Byvoorbeeld: spesies wat deur middel van skepe vervoer word, kan nou in nuwe streke floreer as gevolg van klimaatsverwarming; en die permanente opening van die Arktiese Oseaan met globale verwarming, stel mariene spesies in staat om tussen die Atlantiese en Stille Oseane te beweeg. </p><p>Die outeurs beklemtoon dat biologiese indringing bestuur en hul impak getemper kan word. Hulle verwys na benaderings wat elders in die wêreld werk en maak aanbevelings ten opsigte van beter bestuur. Byvoorbeeld: die instel van strenger grensbeheer wat X-straalmasjiene en opsporingshonde insluit, het gelei tot 'n progressiewe afname in die tempo waarteen swamplantpatogene Nieu-Seeland binnegekom het.   </p><p>Professor Petr Pyšek van die Tsjeggiese Akademie vir Wetenskappe en die Charles Universiteit in Praag,  asook navorsingsgenoot by die Sentrum vir Indringerbiologie, en hoofouteur van die artikel, sê: “ Namate ons  meer oor indringer- uitheemse spesies  te wete kom, word die probleme wat met biologiese indringing geassosieer word al hoe duideliker. Die bedreiging wat indringerspesies vir ons omgewings, ons ekonomieë en ons gesondheid inhou, is baie ernstig<em> </em>en word al hoe erger. Beleidmakers en die publiek moet aksies om indringing en hulle impak teen te werk,  prioritiseer. </p><p><strong>Op die foto's bo:</strong></p><p>Denindringing in die berge van Suid-Afrika se Kaapse Blommeryk veroorsaak 'n drastiese afname in stroomvloei vanaf wateropvangsgebiede. <em>Foto: Andrew Turner</em><br></p><p><strong></strong>Die harlekynliewenheersbesie, 'n indringerspesie inheems aan Asië, veroorsaak skade aan ekosisteme deur die verkleining van inheemse liewenheersbesiepopulasies. Hulle is ook 'n groot ergernis wat ekonomiese verliese veroorsaak deurdat hulle wyn bederf met hulle bitter sekresies en skade aanrig aan vrugte-oeste. (Fotokrediet: Ingrid Minnaar)</p><p><strong>Lees die artikel in </strong><strong><em>Biological Reviews</em></strong><br></p><p>Pyšek P., Hulme P. E., Simberloff D., Bacher S., Blackburn T. M. Carlton J. T., Dawson W., Essl F., Foxcroft L. C., Genovesi P., Jeschke J. M., Kühn I., Liebhold A. M., Mandrak N. E., Meyerson L. A., Pauchard A., Pergl J., Roy H. E., Seebens H., van Kleunen M., Vilà M., Wingfield M. J. & Richardson D.M.: Scientists' warning on invasive alien species. <em>Biological Reviews</em> doi: 10.1111/brv.12627 - <a href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/brv.12627">https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/brv.12627</a></p><p><strong></strong></p><p><strong>* Wêreldwetenskaplikes se waarskuwing aan die mensdom</strong></p><p>Die artikel maak deel uit van die <em>World scientists' warning to humanity: a second notice</em>, 'n inisiatief wat vra vir 'n dringende verandering in ons hantering van die natuurlewe.</p><p>In 1992 het 'n aantal prominente wetenskaplikes van oor die wêreld hulle name gevoeg by 'n dokument wat gewaarsku het dat die mensdom afstuur op 'n botsing met die res van die natuurlewe (<em>Union of Concerned Scientists</em>, 1992). Vyf-en-twintig jaar later het Ripple et al. (2017) die menslike respons geëvalueer en in 'n “tweede waarskuwing" tot die slotsom gekom dat die mensdom gefaal het om daadwerklike vordering te maak met die manier waarop ons omgewingsuitdagings hanteer. Hulle het gevind dat die meeste van hierdie probleme vererger het. </p><p>Die oorspronklike oproep in 1992 is ondersteun deur meer as 1 700 wetenskaplikes, terwyl meer as 15 000 wetenskaplikes in 2017 hulle handtekeninge by die verklaring gevoeg het. </p><p><strong>Wat is die omvang van die probleem?</strong></p><p>'n Onlangse analise van uitsterwings wêreldwyd in die IUCN Rooi Lys-databasis (IUCN, 2017) het getoon dat uitheemse spesies bygedra het tot 25% van plantuitsterwings en 33% van uitsterwings van diere wat op land en in vars water voorkom. Intussen word die jaarlikse omgewingsverliese wat veroorsaak word deur spesies wat in die Verenigde State van Amerika, die Verenigde Koninkryk, Australië, Suid-Afrika, Indië en Brasilië ingebring word, op meer as 100 biljoen Amerikaanse dollar bereken.</p><p><strong>Aksie teen indringer- uitheemse spesies</strong></p><p>Die belangrikheid om aksie te neem teen indringer- uitheemse spesies wêreldwyd, geniet wye erkenning (Millennium Ecosystem Assessment, 2005). Die onlangse wêreldwye bepalingsverslag oor biodiversiteit en ekosisteemdienste deur die Interregeringsplatform vir Wetenskapsbeleid oor Biodiversiteit en Ekosisteemdienste (IPBES), het indringer- uitheemse spesies vyfde geplaas op die lys van drywers van omgewingsverandering wat die grootste impak het. Dit volg naas veranderinge in die gebruik van land en see, die uitbuiting van organismes, klimaatsverandering, en besoedeling.</p><p><strong>Oor die Sentrum vir Indringerbiologie (S·I·B) </strong></p><p>Die S·I·B is 'n interinstitusionele navorsingsentrum met sy hoofkantoor by die Universiteit Stellenbosch. Sy lede doen navorsing oor die gevolge van biologiese indringing in Suid-Afrika se varswater, mariene en land-ekosisteme. Die doel van die sentrum se werk is om die tempo en impak van biologiese indringing te verminder deur die bevordering van wetenskaplike begrip en die ontwikkeling van navorsings- en bestuurskapasiteit deur middel van nagraadse student-opleiding.</p><p>In 2020 het hulle 'n ensiklopediese bepaling gedoen oor die stand van biologiese indringing in Suid-Afrika. Hierdie vryetoegangsboek is beskikbaar by: <a href="https://tinyurl.com/y82qygud">https://tinyurl.com/y82qygud</a></p><p>Vir inligting oor die Sentrum vir Indringerbiologie, besoek <a href="http://blogs.sun.ac.za/cib/">http://blogs.sun.ac.za/cib/</a> </p><p><br></p>
Ontwikkeling van eerste COVID-19 modelle vir SAhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7374Ontwikkeling van eerste COVID-19 modelle vir SAWiida Fourie-Basson<p>Ten spyte van al die onsekerhede rondom die uitbreek van die KOVID-19 pandemie in Suid-Afrika in Maart vanjaar, moes modelleerders so prakties as moontlik te werk gaan ten einde besluitnemers te bemagtig. <br></p><p>Só sê Prof Juliet Pulliam, direkteur van die<a href="http://www.sacema.org/page/home"> Suid-Afrikaanse Sentrum vir Epidemiologiese Modellering en Analise</a> (SACEMA), wat by die Universiteit Stellenbos gehuisves word. Tydens 'n onlangse aanlyn praatjie vir <a href="https://www.youtube.com/watch?v=SbE5IMwHzlo&feature=youtu.be">Science Café Stellenbosch​</a>, het sy 'n oorsig gegee van haar benadering tot die ontwikkeling van die eerste modelle nadat sy op 28 Februarie deur die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (NIOS) genader is om 'n “rowwe skatting" van die moontlike impak van die siekte te verskaf.</p><p>Prof Pulliam het meer as 15 jaar se ervaring in die modelling van oordraagbare siektes, veral in lande met beperkte hulpbronne. Tans is sy ook lid van 'n konsortium van modelleerders wat NIOS en die regering oor die hantering van die pandemie adviseer.</p><p>“Wanneer 'n mens met besluitnemers werk, is die grootste uitdaging om so prakties as moontlik te wees. Jy moet maniere vind om die inherente onsekerheid van die modelleringsproses vas te vang, veral in 'n situasie soos dié met soveel onsekerhede oor die siekte, maar terselfdertyd moet jy iets bruikbaars op die tafel sit waarmee hulle kan werk."</p><p>“Omdat ons so min data tot ons beskikking gehad het, moes die vroeë modelle eenvoudig en aanpasbaar wees, en daartoe in staat wees om die vele onsekerhede te ondersoek. Die eerste model was dus daarop gemik om 'n rowwe begrip te vorm van hoe die situasie sou lyk indien daar nie opgetree word nie," verduidelik sy.</p><p>Dus, pleks om te vra “hoeveel mense gaan geïnfekteer word, het hulle die vraag herfraseer en eerder gevra: “Indien 'n spesifieke hoeveelheid mense geïnfekteer word, hoeveel van hulle gaan sorg benodig, en hoeveel gaan sterf?"</p><p>Op grond van hierdie benadering, en teen 'n geraamde infeksievlak van 10%, sou 20 300 tot 87 900 mense sterf. Teen 'n infeksievlak van 40%, sou die ongevallesyfer tussen 81 300 en 351 000 mense wees.</p><p>Maar hierdie eerste model het nie vir 'n tydskaal voorsiening gemaak nie, en teen 13 Maart is sy met die volgende vraag gekonfronteer: Hoeveel tyd het ons? Hoe vinnig gaan die epidemie in Suid-Afrika versprei? Wanneer kan ons die eerste 1 000 of 10 000 gevalle verwag?</p><p>“Vir hierdie korttermyn projeksies het ons 'n stokastiese model ontwikkel, gebaseer op geen intervensies nie en die aanname dat die helfte van bestaande gevalle onaangemeld bly. Volgens hierdie model so die aantal gevalle tussen 28 Maart en 2 April tot 1 000 gestyg het.</p><p>“Op 28 Maart was daar 1 070 bevestigde gevalle. Volgens ons model, sonder die grendeltydperk, sou daar teen 10 April 10 000 gevalle gewees het. Instede daarvan het ons 'n maand later, op 11 Mei, 'n syfer van 10 015 gevalle bereik."</p><p>Teen 23 Maart het sy deel geword van die Suid-Afrikaanse COVID modelleringskonsortium – 'n groep spesialiste wat deur NIOS bymekaargebring is om die Departement Gesondheid in die hantering van die pandemie te ondersteun.</p><p>Sy sê soos die pandemie homself uitwoed, word ander modelle benodig om nuwe vrae te beantwoord. Tans werk sy aan die Nasionale COVID-19 Epi-Model, een van twee modelle wat deur die konsortium ontwikkel is en deur die Departement van Gesondheid gebruik word in die beplanning van hulpbronne.</p><p>“Die model word tans gebruik om die vraag aan te spreek oor hoeveel tyd ons het voordat die land se huidige kapasiteit vir intensiewe sorg oorskry word. Ons benadering was om die aantal gevalle op 1 Junie te vergelyk met voorspellings onder 'n optimistiese en 'n pessimistiese scenario om die huidige verloop van die pandemie te bepaal. Gebaseer op die huidige verloop en langtermyn projeksies, kan die model gebruik word om die moontlike tydstip te bepaal wanneer 'n provinsie sy kapasiteit gaan oorskry."</p><p>Prof Pulliam sê hul voorspellings stem tans ooreen met wat in die werklikheid gebeur, veral in die openbare sektor: “In die Wes-Kaap is openbare gesondheidsorg se kapasiteit vir hoësorg reeds oorskry, en daar word hard gewerk om kapasiteit uit te brei en om pasiënte na die privaatsektor oor te plaas."</p><p>Die Oos-Kaap is ook besig om kapasiteit vir hoësorg te oorskry, en die ander provinsies behoort teen middel-Julie daardie punt te bereik. Die konsortium se jongste beramings, met inagneming van die invloed van die grendeltydperk van 27 Maart 2020, is vandeesweek bekendgestel. Dit is aanlyn beskikbaar by <a href="https://www.nicd.ac.za/diseases-a-z-index/covid-19/surveillance-reports/">https://www.nicd.ac.za/diseases-a-z-index/covid-19/surveillance-reports/</a><br></p><p>Science Café Stellenbosch is 'n inisiatief van die US se Fakulteit Natuurwetenskappe om gesprekke oor wetenskaplike kwessies aan te moedig, in 'n taal wat almal kan verstaan. Besoek ons op <a href="https://www.facebook.com/ScienceCafeStellenbosch/">Facebook </a>of stuur 'n epos aan sciencecafe@sun.ac.za<br></p>
Jong nadoktorale genoot in chemie ontvang gesogte EU navorsingsbeurshttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7366Jong nadoktorale genoot in chemie ontvang gesogte EU navorsingsbeursMedia & Communication, Faculty of Science<p>Dr. Upenyu Muza, 'n nadoktorale genoot in die department Chemie en Polimeerwetenskap by die Universiteit Stellenbosch (US), het 'n <a href="https://ec.europa.eu/research/mariecurieactions/actions/individual-fellowships_en">Marie Sklodowska-Curie Action individual fellowship</a> ontvang om by die <a href="https://www.ipfdd.de/en/about-us/">Leibniz Instituut vir Polimeernavorsing</a> in Dresden, Duitsland te gaan navorsing doen.</p><p>Hierdie navorsingsbeurse wat deur die Europese Kommissie toegeken word, is van die mees toonaangewende navorsingsbeurse in Europa wat beskikbaar is vir jong opkomende navorsers wêreldwyd. </p><p>Dr. Muza wat oorspronklik van Zimbabwe is, het sy PhD in Desember 2019 verwerf onder die studieleiding van <a href="https://www0.sun.ac.za/chemistry/hpasch.php">prof. Harald Pasch</a>, uitgelese professor aan die US en die bekleër van die SASOL Navorsingsleerstoel in Analitiese Polimeerwetenskap. Volgens Muza het die samewerking met prof. Pasch sy ondervindingswêreld drasties uitgebrei: “Prof. Pasch werk aan projekte van internasionale gehalte en is 'n fenominale mens om mee saam te werk." </p><p>Vir sy PhD het hy 'n nuwe, gevorderde multidimensionele analitiese tegniek ontwikkel wat gebruik kan word om 'n magdom inligting oor die mikrostruktuur van komplekse polimere mee in te samel. Gedurende 2019 was hy ook een van vyf nagraadse studente in Suid-Afrika aan wie die Suid-Afrikaanse Chemiese Instituut (SACI) 'n SASOL nagraadse medalje toegeken het vir innoverende, onafhanklike en ondernemende navorsing. </p><p>Hy beplan om in die afsienbare toekoms te werk aan die ontwerp, hibridisering en karakterisering van biomedisinale molekules vir moontlike toepassing in geteikende middelaflewering in kankerterapie. </p><p>Dr. Muza sê hy is nog altyd betower deur chemie, selfs op laerskool waar hy met elementêre dinge soos titrasies en die periodieke tabel te doen gekry het: “Ek beskou chemie as die sentrale wetenskap. Dit is die punt waar ander wetenskapsdissiplines soos Biologie en Fisika ineenloop. Chemie kan inderdaad uitdagend wees, maar jy kan daarvan hou!"</p><p>Sodra die reisbeperkings as gevolg van die COVID-19-pandemie gelig word, sal hy in Dresden by Prof. Albena Lederer se navorsingsgroep by die Instituut vir Polimeernavorsing aansluit. Intussen leer hierdie jong man om Duits te praat, lees en skryf ten einde hom so goed as moontlik vir sy oorsese navorsing voor te berei. <br></p><p><br><br></p>
Afrika viool klankehttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7360Afrika viool klankeProf Martina Meincken <p><br></p><p class="western" style="margin-bottom:0.28cm;line-height:108%;"> <font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">Hout wat vir musiekinstrumente gebruik word, moet aan sekere fisiese en akoestiese eienskappe voldoen, en nie alle houtsoorte is geskik as toonhout nie. Terwyl kitare dikwels van verskillende (inheemse) houtsoorte vervaardig word, word viole wêreldwyd gemaak van ingevoerde Spruce vir die voorplaat en Maple vir die agterste plaat. Hierdie hout is geneig om stadig te groei, baie oud te wees en word gewoonlik tot 50 jaar lank natuurlik gedroog. In 'n navorsingsprojek van die afgelope twee jaar het ons verskillende inheemse (Suid) Afrikaanse houtsoorte gekarakteriseer en bepaal hoe dit in verskillende klassifikasiestelsels pas om die geskiktheid van die hout om as toonhout te gebruik, te bepaal.</span></font></font></p><p class="western" style="margin-bottom:0.28cm;line-height:108%;"><font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">Vier spesies het belowende resultate gelewer: Geelhout en Swarthout aan die voorkant en Sapele en Hardepeer vir die agterkant. Nie een hiervan was 'n paar dekades oud of droog nie. Die hout is versigtig met die hand ge-oes en oond gedroog om die beste moontlike rou materiaal te verkry. Die eerste viool is van Geelhout en Sapele gemaak deur Hannes Jacobs in Pretoria - een van die beste luthiers in Suid-Afrika - en die klank vergelyk baie goed met sy tradisionele instrumente. </span></font></font> </p><p class="western" style="margin-bottom:0.28cm;line-height:108%;"><font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">Die proses om die Afrika-viool en die klank daarvan te maak, kan </span></font></font><font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af"><strong>gesien / gehoor word onder:</strong></span></font></font></p><div class="ms-rtestate-read ms-rte-embedcode ms-rte-embedil ms-rtestate-notify"><iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/tKvrhbI04wk" frameborder="0"></iframe> </div><p class="western" style="margin-bottom:0.28cm;line-height:108%;">​​<br></p><p class="western" style="margin-bottom:0.28cm;line-height:108%;">​<a><font color="#0563c1"><span style="text-decoration:underline;"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">https://youtu.be/tKvrhbI04wk</span></font></span></font></a><br></p><p class="western" style="margin-bottom:0.28cm;line-height:108%;"><font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">Die tweede viool word in ons departement gemaak as deel van verskillende studenteprojekte, en 'n plaaslike luthier sal help met die finale afronding en montering. Vir </span></font></font><font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">meer inligting </span></font></font><font color="#222222"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">kontak</span></font></font><font color="#0563c1"><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af"> </span></font></font></font></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">Prof. Martina Meincken </span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">by</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af"> <a href="mailto:mmein@sun.ac.za">mmein@sun.ac.za</a> </span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af">by</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af"> </span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">Depart</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">e</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">ment </span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">Bos en Houtkunde</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA"> </span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">o</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">f besoek gerus</span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">: </span></font></font></font></span></font><font color="#0563c1"><a href="/forestry"><span><font color="#000000"><font face="Calibri, sans-serif"><font style="font-size:11pt;"><span lang="af-ZA">www.sun.ac.za/forestry</span></font></font></font></span></a></font></p><p><br></p><p><br></p>
Doen jou deel om ons oseane te red http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7335Doen jou deel om ons oseane te red Molly Czachur<p>Maandag (8 Junie) is Wêrelddag vir Oseane. In ʼn meningsartikel vir <em>Mail & Guardia</em>n (7 Junie), skryf Molly Czachur van die Evolusionêre Genomika-groep dat ons almal ons deel moet doen om die oseane te red.<br></p><ul><li>​Lees die vertaalde weergawe van die artikel hier onder.<br></li></ul><p><strong>Molly Czachur*</strong><br></p><p>Almal bewonder die skoonheid van die oseane en die seelewe – hetsy met ons eie oë of wanneer ons na ʼn gunsteling-dokumentêre program op die televisie kyk.</p><p>Gesonde oseane is die longe van ons planeet en verskaf die meeste van die suurstof wat ons inasem. Hulle lewer ook jaarliks ʼn verstommende ekonomiese bydrae van biljoene Amerikaanse dollars. Hulle verskaf vir ons kos, vervoer en energie, en help selfs om ons klimaat te reguleer en lewer belangrike kulturele dienste. Dit sou verstandig wees om hierdie voordele te benut, maar die vraag is: Hoe bereid is mense om ʼn wederdiens te bewys en tot aksie oor te gaan ten bate van ons oseane?</p><p>Mense oor die wêreld heen vier elke jaar op 8 Junie <a href="https://unworldoceansday.org/page/home"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">Wêrelddag vir Oseane</strong></a><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style=""> </strong>om klem te lê op die belang van beskerming van ons oseane en ons seelewe. Ons gaan hoor van die bedreigings en uitdagings vir seelewe, en dit is dikwels oorweldigend. Eerder as om in syfers verstrik te raak, is ʼn belangrike volgende stap vir ons almal om tot aksie oor te gaan om ons oseane te beskerm. As ons ons werklik daarop toespits, sal ons talle saadjies van hoop in ons daaglikse optrede kan vind, en wanneer ons almal saamstaan, groei en versterk hierdie saadjies.</p><p>Alle dade bring ons nader aan die bereiking van die <a href="https://www.globalgoals.org/14-life-below-water"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">Verenigde Nasies se 14de Volhoubare Ontwikkelingsdoelwit vir “lewe onder die water"</strong></a>. Dit is ʼn internasionale poging om te verseker dat ons ons seehulpbronne volhoubaar gebruik.</p><p>My eie ervaring van optrede in hierdie verband begin by my beroep as ʼn mariene bioloog. Ons gebruik DNS-gebaseerde instrumente om die seelewe in Suider-Afrika te beskryf. Dit is soms moeilik om genetika te beskryf, en ek sê altyd vir mense dat dit nie net ʼn vervelige skoolvak is nie! As deel van my persoonlike missie om mense oor genetika te inspireer, het ek ʼn <a href="http://www.zoologymolly.com/teachers"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">strokiesprent</strong></a> geskep om my werk te illustreer, en ek was verstom deur die aanlyn reaksie daarop. Honderde onderwysers uit die uithoeke van die aarde het my gevra vir ʼn afskrif vir hul klaskamers, en dit is sedertdien in etlike tale vertaal. Dit was ʼn eenvoudige daad met ʼn wydverspreide impak. Hierdie onderwysers het my idee versterk dat mense tot aksie oorgaan (selfs vir genetika) as hulle die regte instrumente daarvoor kry.</p><p>Kom ons verskuif nou van die klaskamer na die dorpies van Kenia, waar wortelboomwoude oor die kusgebiede van die land strek. My eerste indruk van wortelbome was dat hulle magies is – dit is bome wat in seewater kan leef en floreer. Onder die oppervlak verskaf die ineengevlegte wortels ʼn waterhabitat vir jong seediere, en bo die water bak die takke en blare in die son. Wortelbome is magies, maar hulle word ook bedreig. Wortelhout is ʼn nuttige boumateriaal en daarom word die bome dikwels afgekap, of ontbos vir 'wensliker' kusontwikkelings. Oor die afgelope 30 jaar het 20% van wortelbome in Kenia verdwyn.<br></p><p>Ek het destyds die voorreg gehad om vir ʼn gemeenskap van vooruitdenkende Keniane te werk wat saamgestaan het om hul wortelbome te beskerm deur ʼn gemeenskapsgedrewe projek getiteld “Mikoko Pamoja", wat 'wortelbome tesame' beteken. Die plaaslike mense beskerm hul wortelboomwoude teen ontbossing, en terwyl die bome groei, berg hulle koolstof in die woude se biomassa en omliggende modder. Mikoko Pamoja genereer ʼn inkomste uit hierdie koolstofberging deur koolstofkrediete in die koolstofmark te verkoop (<a href="https://zoologymolly.com/2016/07/10/how-does-mangrove-carbon-offset-work/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">lees die artikel op my blog oor koolstofverrekening hier</strong></a>). Die geld wat hulle genereer, word gebruik om waterstelsels en skoolhulpbronne te ontwikkel en bevoordeel die plaaslike apteek. Hul optrede het nou tot veelvlakkige voordele gelei: Die plaaslike kuslyn word beskerm en die mense ontwikkel hul onderwys, gesondheidsorg en waterhulpbronne.</p><p>Dit is net een voorbeeld van hoe mense se dade die oseane en die mense wat daarvan afhanklik is, kan bevoordeel – daar is oral saadjies van hoop. Die verrassendste ding wat ek gevind het, is dat almal se idee van optrede verskil, maar dit begin altyd by daardie eerste skuif. Jou unieke stem, jou kreatiewe denke en jou dade sal ons help om die boodskap van beskerming van ons oseane te versprei. Soos die Keniane bewys het: Jou dade kan tot voordeel van mens en planeet wees. <br></p><p>As jy onseker is hoe jy ʼn verskil kan maak, kan jy inspirasie in die digitale wêreld vind – met ʼn vinnige Google-soektog sal jy ʼn magdom positiewe dade tot voordeel van die oseane kan vind. Die Verenigde Nasies het selfs ʼn artikel getiteld “<a href="https://www.un.org/sustainabledevelopment/takeaction/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">The Lazy Person's Guide to Saving the World</strong></a>" gepubliseer. ʼn Goeie wegspringplek is die teiken om seebesoedeling te verminder. Jy kan enigiets doen – van iets kleins soos om jou voor te neem om jou plastiekverbruik te verminder, tot invloedryke mense wat beleidsveranderinge aanbring. Oor die wêreld heen word rommel op strande opgetel, en as jy nie by ʼn bestaande groep kan aansluit nie, kan jy self een organiseer of bloot rommel optel wanneer jy op ʼn strand is. Dalk woon jy nie naby ʼn strand nie? Jy kan ʼn veldtog begin om besoedeling te verminder, of vir jou plaaslike regeringsverteenwoordigers skryf en jou menings lug. Oefen druk uit om veranderinge te sien, hetsy rakende die verbruik van plastiek in jou omgewing of seebesoedeling weens industriële of huishoudelike chemikalieë. </p><p>Sluit dus saam met die wêreld by ons “<a href="https://www.un.org/sustainabledevelopment/decade-of-action/#:~:text=2020%20needs%20to%20usher%20in%2cand%20closing%20the%20finance%20gap."><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style=""><strong style="">Dekade van Aksi</strong><strong style="">e</strong></span></a>" aan in ons strewe om die 2030-mikpunte te bereik. Enige daad sal ʼn verskil maak. Tree vandag op en kyk hoe ver die impak sal strek.</p><ul><li>Deel jou oseaan-dade op sosiale media om ander te inspireer. Gebruik die nutsmerk #WorldOceansDay om met mede-seeliefhebbers oor die wêreld heen in aanraking te kom. Sluit by die gesprek met Molly op <a href="http://www.twitter.com/zoologymolly"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">Twitter</strong></a><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style=""> </strong>en <a href="http://www.facebook.com/zoologymolly"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">Facebook</strong></a><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style=""> </strong>(@zoologymolly) aan, of besoek <a href="http://www.zoologymolly.com/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0" style="">www.zoologymolly.com</strong></a> vir meer hulpbronne.</li></ul><p><strong>*Molly Czachur is ʼn PhD-student in die Evolusionêre Genomika-groep in die Departement Plant- en Dierkunde by die Universiteit Stellenbosch.</strong></p><p><strong><em> </em></strong></p><p><br><br></p>
Nuwe boek is skatkis van inligting oor indringerspesies http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7328Nuwe boek is skatkis van inligting oor indringerspesies Corporate Communication / Korporatiewe Kommunikasie [Alec Basson]<p>Indien jy bekommerd is oor indringerspesies of nog altyd meer oor hulle wou weet, is 'n nuwe boek wat oor alle aspekte van biologiese indringing in Suid-Afrika handel, beslis vir jou bedoel. <br></p><p>Die boek, <a href="https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-32394-3"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Biological Invasions in South Africa</strong></a>, het onlangs as 'n ope-toegang ensiklopediese boek verskyn. Dit verskaf inligting aan lesers oor 1 422 indringerspesies, insluitende plante, voëls, soogdiere, visse, grondkruipende ongewerwelde diere, indringersee-organismes en mikro-organismies wat siektes veroorsaak en wat genaturaliseer of die land binnegedring het. </p><p>Die boek se 31 hoofstukke dek onderwerpe soos die geskiedenis van navorsing in Suid-Afrika, gedetailleerde beskrywings van hoofgroepe plante en diere, beleidsontwikkeling, die ontwikkeling van 'n gesonde ekologiese teorie oor biologiese indringing, die doeltreffendheid van bestuursingrypings en toekomstige scenario's rakende biologiese indringing in die land. <br></p><p>“Daar is min, indien enige boeke wat hierdie vakgebied so omvangryk op 'n nasionale vlak vir enige land ter wêreld dek. Hoewel daar baie boeke oor biologiese indringing is, dek die meeste net 'n spesifieke aspek van die probleem, of 'n spesifieke groep spesies," sê prof Brian van Wilgen van die <a href="http://academic.sun.ac.za/cib/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Sentrum van Uitnemendheid vir Indringerbiologie</strong></a> (SIB) en die departement Plant- en Dierkunde aan die Universiteit Stellenbosch. Sy mederedakteurs was sy kollegas, proff John Measey en Dave Richardson, asook prof John Wilson en dr Tsungai Zengeya van die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut. Meer as 100 navorsers, praktisyns en nagraadse studente wat verskillende aspekte van indringerspesies ondersoek, het tot die boek bygedra. </p><p>Van Wilgen sê hulle wou 'n omvattende naslaanwerk lewer wat as 'n onderrig- en navorsingsinstrument en 'n inligtingsbron vir bestuurders op hierdie terrein kan dien.<br></p><p>“Hierdie boek verskaf inligting oor die bekende uitwerkings van indringerspesies in die land. Indringerbome verbruik byvoorbeeld sowat 5% van ons skaars waterbronne, dit verminder die dravermoë van ons natuurlike gras- en weivelde en hou 'n direkte bedreiging in vir die voortbestaan van sowat die helfte van 1 600 inheemse spesies wat op Suid-Afrika se Rooi Datalys verskyn. <br></p><p>“Spesies wat veral skadelik is, sluit in Amerikaanse en Europese dennebome en Australiese akasias wat die fynbos en grasvelde binnedring, die afloop van water verminder, inheemse spesies bedreig (waarvan sommige net in Suid-Afrika voorkom) en die intensiteit van veldbrande verhoog; Amerikaanse mesket-doringbome (<em>Prosopis</em>) wat die droë Karoo en droë savannas binnedring en dan die veeproduksie op sommige plase feitlik onmoontlik maak; en 'n nuwe inkomeling, die indringer veelvretende skietgat-houtkewer wat plataanbome, eikebome, avokado's en baie ander boomsoorte regoor Suid-Afrika kan uitwis."</p><p>Die dryfveer agter die boek was volgens Van Wilgen die feit dat die laaste (en enigste) sintese oor hierdie onderwerp op 'n nasionale vlak 34 jaar gelede in 1986 verskyn het, en dus was 'n nuwe sintese oor hierdie groot en groeiende probleem nodig. “Ons regering het die afgelope 15 jaar aansienlik in die vestiging en instandhouding van die SIB belê. Dit was dus ook nodig om 'n oorsig te gee van wat ons geleer het, en om 'n omvangryke sintese te verskaf wat die volgende geslag navorsers en bestuurders kan gebruik."<br></p><p>Hy voeg by dat hul breedvoerige dekking om verskeie redes moontlik was, insluitende Suid-Afrika se lang geskiedenis as 'n leier op die gebied van die hantering van indringerspesies (in navorsing en in bestuur) en danksy ruimhartige befondsing wat die afgelope 20 jaar vir navorsing, opleiding en bestuur beskikbaar gestel is. <br></p><p>“Suid-Afrika het ook as 'n wêreldleier op hierdie gebied ontluik, en vaar baie beter as wat verwag is in navorsing, opleiding en bestuur. Sedert sy onstaan in 2004, het die SIB 1 750 navorsingartikels die lig laat sien en altesame 129 meesters- en 67 doktorsgrade toegeken. Dit is 'n aansienlike bydrae tot die uitbouing van kapasiteit en transformasie op hierdie gebied."</p><p>Daar word gehoop dat die boek nie net in Suid-Afrika nie, maar ook wêreldwyd 'n belangrike naslaanwerk en onderriginstrument vir baie jare sal wees, sê Van Wilgen. <br></p><p>“Dit sal beslis baie wyd buite ons grense gebruik word en ons hoop dat dit veral vir ander lande in Afrika tot nut sal wees."<br></p><ul><li><em>Biological Invasions in South Africa</em> kan gratis afgelaai word by <a href="https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-32394-3"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-030-32394-3</strong></a> </li></ul><p><strong>SLEGS VIR MEDIANAVRAE</strong></p><p>Prof Brian van Wilgen</p><p>Sentrum van Uitnemendheid vir Indringerbiologie </p><p>Departement Plant- en Dierkunde</p><p>Universiteit Stellenbosch </p><p>E-pos: <a href="mailto:bvanwilgen@sun.ac.za"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">bvanwilgen@sun.ac.za</strong></a> </p><p><strong>UITGEREIK DEUR</strong></p><p>Martin Viljoen<br></p><p>Bestuurder: Media</p><p>Korporatiewe Kommunikasie</p><p>Universiteit Stellenbosch </p><p>E-pos: <a href="mailto:viljoenm@sun.ac.za"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">viljoenm@sun.ac.za</strong></a> </p><p> </p><p><br><br></p>
Tien US-finaliste ding mee om SA se ‘Wetenskap-Oscars’http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7331Tien US-finaliste ding mee om SA se ‘Wetenskap-Oscars’Corporate Communication / Korporatiewe Kommunikasie [Alec Basson]<p>Die Universiteit Stellenbosch (US) was die afgelope klompie jare goed verteenwoordig by die jaarlikse <a href="http://www.nstf.org.za/awards/about/"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>Nasionale Wetenskap- en Tegnologieforum (NWTF)/South32-toekennings</strong></span></a> (of te wel die NSTF/South32 Awards). Vanjaar is geen uitsondering nie met 10 finaliste wat om toekennings sal meeding by Suid-Afrika se “Wetenskap-Oscars". Die wenners sal op 30 Julie tydens ʼn virtuele oorhandigingsfunksie bekendgemaak word weens die COVID-19-pandemie.</p><p>Die NWTF/South32-toekennings word as die mees gesogte nasionale eerbewyse van hul soort beskou en gee erkenning aan, vier en beloon uitsonderlike bydraes tot die Wetenskap, Ingenieurswese, Tegnologie en Innovasie (die sogenaamde WETI-omgewing) deur WETI-verwante beroepslui en organisasies in die land. Onder die mededingers is ervare wetenskaplikes, ingenieurs, innoveerders, wetenskapkommunikasiespesialiste, ingenieurskapasiteitsbouers, organisatoriese bestuurders en leiers, sowel as data- en navorsingsbestuurders.<br></p><p>Volgens die organiseerders is dit 'n besondere eer om as finalis benoem te word, gegewe die gehalte van die nominasies wat elke jaar ontvang word, die felle mededinging en die toenemende belangstelling uit die WETI-gemeenskap.<br></p><p>Die US-finaliste (met departement of omgewing) en die kategorieë waarin hulle genomineer is, is soos volg:<br></p><p><em>Leeftyd-toekenning</em>:<br></p><ul><li><p><strong>Prof Leslie Swartz</strong> (Departement Sielkunde)</p></li></ul><p><em>TW Kambule/NWTF-toekenning: Navorser</em>:</p><ul><li><strong>Prof Christine Lochner</strong> (Suid-Afrikaanse MNR Eenheid vir Risiko en Veerkragtigheid in Geestesversteuring en Departement Psigiatrie)</li></ul><p><em>TW Kambule/NWTF-toekenning: Opkomende Navorser</em>:</p><ul><li><strong>Dr Wynand Goosen</strong> (Sentrum vir Uitnemendheid in Biomediese TB-navorsing, Afdeling Molekulêre Biologie en Mensgenetika, Departement Biomediese Wetenskappe)</li><li><strong>Prof Richard Walls</strong> (Eenheid vir Brand-ingenieurswesenavorsing)</li><li><strong>Dr Jacqueline Wormersley</strong> (Departement Psigatrie)</li></ul><p><em>NWTF/Lewis-stigting Groen Ekonomie-toekening</em>:</p><ul><li><strong>Prof Thinus Booysen</strong> (Departement Elektriese en Elektroniese Ingenieurswese). Hy ding ook mee om die <em>NWTF/Waternavorsingkommissie-toekenning</em>.</li><li><strong>Prof Wikus van Niekerk</strong><em> </em>(Sentrum vir Hernubare en Volhoubare Energie-studies)</li><li><strong>Sharksafe (Edms) Bpk</strong> met hoof-uitvoerende beampte en mede-uitvinder prof Conrad Matthee (Departement Plant- en Dierkunde)</li></ul><p><em>Data vir Navorsing-toekenning:</em></p><ul><li><strong>Universiteit Stellenbosch</strong> <strong>Rekenaar-tomografie-groep met spanleier Prof Anton du Plessis </strong>(Departement Fisika)</li></ul><p><em>​Kommunikasie-toekenning:</em></p><ul><li><strong>Dr Rehana Malgas-Enus</strong> (Departement Chemie en Polimeerwetenskap)​<br></li></ul><p><br><br></p>
Navorsers, oudstudente deur SA Akademie vereerhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7309Navorsers, oudstudente deur SA Akademie vereerCorporate Communication / Korporatiewe Kommunikasie [Alec Basson]<p>Drie navorsers en twee voormalige nagraadse studente aan die Universiteit Stellenbosch (US) word vanjaar deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir hul bydraes tot die wetenskap en kunste vereer.<br></p><p>Die bekroondes is prof Matilda Burden van die US Museum, prof Jan van Vuuren van die departement Bedryfsingenieurswese, prof Andre Weideman van die departement Wiskundige Wetenskappe, en oudstudente Theo Busschau en Ruhan Fourie.<br></p><p>Prof Matilda Burden, 'n kultuurhistorikus, ontvang 'n <em>Erepenning vir die Bevordering van Geskiedenis</em> vir haar hoogstaande bydrae tot die bevordering van die geskiedenis of kultuurgeskiedenis as dissiplines in Suid-Afrika.</p><p>Burden sê hoewel sy heeltemal uit die veld geslaan is met die toekenning, is dit 'n baie groot eer en is sy diep dankbaar daarvoor. <br></p><p>“Dis my voorreg om oor Suid-Afrikaanse kultuurgeskiedenis te kan navorsing doen en skryf, en Suid-Afrikaners oor alle kultuurgrense heen te kan oplei in kultuurgeskiedenis, erfenisstudies en museumkunde. Dit is daarom 'n besondere eer om boonop daarvoor beloon te word met 'n toekenning wat erkenning gee aan 'n beskeie bydrae.<br></p><p>“Die toekenning van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns beteken vir my geweldig baie, veral omdat dit ook erkenning gee aan die vakgebied kultuurgeskiedenis," voeg Burden by.<br></p><p>Die <em>Douw Greef</em><em>f-</em><em>prys</em> gaan aan prof Jan van Vuuren vir 'n navorsings- of oorsigartikel van hoogstaande wetenskaplike gehalte wat in die <em>SA Tydskrif vir Natuurwetenskap en Tegnologie</em> gedurende die jaar wat die prys voorafgaan, gepubliseer is.</p><p>Van Vuuren sê die prys was totaal onverwags. “Erkenning is nie 'n  navorser se dryfveer is nie; dis eerder 'n fundamentele nuuskierigheid wat lei na 'n strewe tot die beantwoording van oop vrae. Maar dit is tog bemoedigend en lekker as mens die soort erkenning kry wat die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen." Hy het ook in 2007 dié prys saam met Nicky Pantland ontvang.<br></p><p>Die <em>Havengaprys vir Fisiese Wetenskappe</em> is toegeken aan <a href="https://scholar.google.co.za/citations?user=jwbhpqwAAAAJ&hl=en"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">prof. André (J.A.C.) Weideman</strong></a>, 'n toegepaste wiskundige wat spesialiseer in die ontwerp en verbetering van rekenaaralgoritmes vir toepassing in die wetenskap en ingenieurswese. Die Havengaprys word toegeken vir oorspronklike navorsing in die fisiese wetenskappe, en kan net een maal aan 'n persoon toegeken word.<br></p><p>Prof Weideman word<strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0"> </strong><a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=4819"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>i</strong><span>​</span><strong>nternasionaal erken</strong></span></a> as een van die mees “kreatiewe figure" in numeriese analise, spesifiek vir sy navorsing op die koppelvlak tussen komplekse analise en numeriese algoritmes in toepassingsgebiede soos differensiaalvergelykings, integraaltransforms en spesiale funksies. </p><p>Oor 'n tydperk van dertig jaar het hy 'n waardevolle bydrae tot die verbetering van sagteware gelewer deur die toepassing van sy teoretiese kennis vir die ontwikkeling van praktiese algoritmes.<br></p><p>In sy reaksie op die toekenning, sê prof Weideman die toekenning is uiters spesiaal, veral omdat die meeste toegepaste wiskundiges se navorsingsbydraes dikwels onsigbaar blyk te wees wanneer dit by die populêre media kom: “Toegepaste wiskunde is 'n diensvak vir die res van die wetenskap. Vir iemand wie se lewe daaruit bestaan om rekenaaralgoritmes vinniger en beter te maak vir doeltreffende gebruik deur ander wetenskaplikes, is hierdie toekenning dus uiters spesiaal."</p><p>Die oudstudent <a href="https://www.researchgate.net/profile/Theo_Busschau"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Theo Busschau</strong> </a>is die ontvanger van <em>die Junior Kaptein Scott-gedenkmedalje</em> vir die beste MSc-tesis in Dierkunde. Hy het navorsing gedoen oor die filogenetiese verspreidingspatrone van drie reptiel-spesies wat in woude aan die ooskus van Suid-Afrika voorkom. Mnr. Busschau doen al sedert sy BScHons-jaar navorsing oor reptiele onder die studieleiding van prof Savel Daniels, verbonde aan die US se departement Plant- en Dierkunde. Hy word beskryf as 'n buitengewone student en het reeds vyf navorsingsartikels in eweknie-geëvalueerde vaktydskrifte agter sy naam, waaronder twee as eerste outeur, met nog 'n artikel in die pyplyn. In September vertrek hy na die VSA, waar hy 'n doktorale genootskap in biologie aan New York Universiteit bekom het.</p><p>Nog 'n oudstudent, Ruhan Fourie, is met die <em>Protea Boekhuisprys en die Generaal Christaan de Wet-beurs</em> vir die beste Geskiedenisverhandeling in Afrikaans vereer. Sy meesterstesis het oor die anti-apartheidsaktivis Beyers Naudé gehandel.</p><ul><li>​<strong>Foto</strong>: Mnr Theo Busschau en Proff Matilda Burden, André Weideman en Jan van Vuuren.</li></ul><p><br><br></p>
Universiteit Stellenbosch se BioCODE eerste ontvanger van UTF-fondsehttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7303Universiteit Stellenbosch se BioCODE eerste ontvanger van UTF-fondseInnovus <p>​Terwyl jy hierdie artikel lees, sal daar volgens die Wêreldgesondheidsorganisasie minstens 4 500 mense weens kanker sterf en 8 000 weens kardiovaskulêre siektes. Hierdie statistiek word vererger deur die omstandighede en tekort aan gesondheidsorg vir baie van hierdie slagoffers in ontwikkelende lande. </p><p>Prof Resia Pretorius, hoof van die Universiteit Stellenbosch (US) se Departement Fisiologiese Wetenskappe in die Fakulteit Natuurwetenskappe, en haar span navorsers, ingenieurs en wetenskaplikes hoop om hierdie uitdagings die hoof te bied deur die patentering en ontwikkeling van die BioCODE 2-in-1 nanosensor om siekterisiko's in pasiënte te bepaal. </p><p>Pretorius sê kanker en kardiovaskulêre siektes word dikwels gekenmerk deur tipe 2-diabetes, beroerte, hartaanval en trombose, en die goue draad wat al hierdie toestande verbind, is sistemiese inflammasie. “Hierdie inflammasie is die resultaat van verhoogde sirkulerende inflamatoriese biomerkers, insluitende serumamyloïed A, P-selektien en abnormale bloedproteïne vou. Hierdie biomerkers is die oorsaak van klewerige bloed en hulle teenwoordigheid verhoog die moontlikheid van 'n beroerte, hartaanval of diep-aartrombose."</p><p>Anita Nel, Hoofdirekteur: Innovasie en sake-ontwikkeling en hoof van  <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=http://www.innovus.co.za/&data=02%7c01%7c%7c6eb3e9d8ef20478d1d1308d80086a4cc%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c637259925575077255&sdata=0ZmxDgtvF%2BjUx8kid%2BC1l6ifzxtLVDjc/JFusk6ZAxI%3D&reserved=0">Innovus</a>, die US se kantoor vir tegnologie-oordrag vir die kommersialisering van die instelling se bates, het die span byeengebring: Pretorius, prof Anna-Mart Engelbrecht, 'n kankernavorser, ook van die Departement Fisiologiese Wetenskappe, en prof Willie Perold van die US se Departement Elektriese en Elektroniese Ingenieurswese, het 'n protokol vir 'n klein draagbare en koste-effektiewe nanosensor ontwikkel. </p><p><strong>Die BioCODE-span was die eerste ontvangers van befondsing uit die nuutgestigte</strong><strong> </strong><a href="/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7029"><strong>Universiteitstegnologiefonds</strong></a><strong> </strong><strong>(UTF</strong><strong>).</strong></p><p>Innovus was instrumenteel in die samewerking met navorsers om befondsing te verkry vir die eerste fases van die BioCODE se ontwikkelingswerk, die patentering daarvan en die stigting van 'n maatskappy wat tans by die US se LaunchLab geïnkubeer word.</p><p>Die sensor is relatief goedkoop om te vervaardig en klein genoeg dat 'n geneesheer dit in sy of haar spreekkamers en verpleegkundiges dit in mobiele klinieke kan gebruik. 'n Tweede deel van die sensor bespeur spontaan gevormde klewerige bloedklonte in omloop met behulp van slimfoon-gebaseerde tegnologie. </p><p>Perold sê dit is baie opwindend om deel te wees van hierdie multidissiplinêre span kundiges. “Ek glo wel dat baie van die oplossings van huidige probleme in hierdie benadering lê."</p><p>Pretorius het gesê die BioCODE bespeur inflammatoriese biomerkervlakke van 'n druppel bloed. “Die serumamyloïed A- en P-selektienmolekules in die sirkulasie van 'n persoon word opwaarts gereguleer indien daar 'n risiko is vir kanker of kardiovaskulêre siektes. Om hierdie molekules te meet, gebruik ons teenliggaampies wat ons op 'n toetsstrook vir die BioCODE immobiliseer," sê Pretorius, wat reeds in 2018 fondse verkry het om die teenliggaampies in alpakkas te produseer. Hulle is nou in die proses om dié teenliggaampies met kommersiële teenliggampies te vergelyk.</p><p>In die praktyk sal 'n geneesheer gewoonlik bloed na patologielaboratoria stuur vir biomerker-ontleding. Met die 2-in-1 nanosensor hoef die geneesheer nie meer die bloedmonsters weg te stuur nie. Deur druppels bloed van die pasiënt op stroke wat serumamyloïed A en P-selektien bevat, te plaas, kan die geneesheer self die vlakke van die biomerkers in die pasiënt bepaal. “Alhoewel 'n mens nie kan bepaal watter soort kanker 'n pasiënt<em> </em><em>per se</em><em> </em>kan hê nie, kan 'n verhoogde serumamyloïed A in die sirkulasie daarop dui dat 'n soort kanker teenwoordig is en dat verdere toetsing gedoen behoort te word. “As die serumamyloïde A-vlakke byvoorbeeld baie hoog is by 'n manlike pasiënt, kan 'n mens toets vir prostaatkanker, of in die geval van 'n vroulike pasiënt, vir borskanker." Hierdie biomerkers is ook aansienlik opwaarts gereguleer in kardiovaskulêre siektes. Die klinikus sal steeds die finale diagnoses moet maak op grond van die gewone kliniese diagnostiese prosesse.</p><p>“Ons beoog om die sensors voortdurend te verbeter om uiteindelik spesifieke kankers na te speur. Ons werk tans ook aan 'n sensor vir die vroeë opsporing van kanker in die pankreas; aangesien dit gewoonlik op 'n baie laat stadium waargeneem word en dus 'n swak prognose vir hierdie pasiënte beteken. Die sensor stel ons in staat om hierdie kanker op 'n baie vroeëre stadium op te spoor, wat 'n groot verskil sal maak aan die lewensverwagting van hierdie pasiënte wat tans 'n  lewensverwagting van slegs drie tot ses maande het," sê Engelbrecht.</p><p>Pretorius het gesê die nanosensor kan selfs gebruik word om verhoogde sitokienaktiwiteit te voorspel wat kenmerkend is van die sitokienstorm tydens COVID-19.</p><p>Die prototipe van die elektroniese deel van die nanosensor word tans gefinaliseer. Die eerste werknemer van BioCODE, Este Burger, wat onlangs as ingenieur aan die US afgestudeer het, is besig met die ontwikkeling van die slimfoon-sensor vir die onderneming.</p><p>Dr Andre du Toit (na-doktoraat-navorser) en Greta de Waal (PhD-student), albei van die Departement Fisiologiese Wetenskappe, help die span om die teenliggaampies op die toetsstroke te immobiliseer.</p><p>Prof Wim de Villiers, die US se Rektor en Visekanselier, ('n gastroënteroloog, met 'n spesiale belangstelling in serumamyloïed A in kolorektale kanker), is ook deel van die BioCODE-span en hou saam met Pretorius, Engelbrecht en Perold, die patent vir die BioCODE. Hy deel ook  toesig van 'n PhD-student met Pretorius.</p><p>“BioCODE is die regte produk vir die regte tyd in Suid-Afrika vandag," sê De Villiers. “Dit is nie net koste-effektief om te produseer nie, maar dit sal mediese praktisyns ook in staat stel om mense in ons landelike gebiede toegang te gee tot waardevolle mediese keuring wat tans nie moontlik is nie. Vir my is dit 'n eer om deel te wees van 'n jong en toegewyde span wat 'n tuisgemaakte produk skep wat deur mediese praktisyns regoor die wêreld gebruik sal kan word."</p><p>Pretorius spreek haar dank uit aan die UTF vir die befondsing van die navorsing. Dit sal die span in staat stel om die mylpale suksesvol te bereik wat die hefboom vir verdere befondsing sal bied. “Ons sal tien BioCODE 2-in-1-sensors moet vervaardig en 'n onafhanklike onderneming moet betrek wat bloed sal trek en toetse op die BioCODE doen om te bepaal of dit konsekwente en vergelykbare goudstandaard-resultate sal lewer. Dit sal uiteindelik lei tot proto-proewe teen die einde van die derde mylpaal aan die einde van 2020, wat BioCODE op koers sal sit om 'n kommersieel lewensvatbare produk te word. "</p><p>Stocks & Strauss, wat as fondsbestuurders vir die UTF-fonds aangestel is, glo dat BioCODE 'n unieke beleggingsgeleentheid is, sê Wayne Stocks, vennoot. “Ons is van mening dat die wetenskap nuut is, dit 'n opwindende markgeleentheid is, en die BioCODE-span die kundigheid, ervaring en passie het om die mylpale te bereik wat geïdentifiseer is om die tegnologie op 'n wêreldwye skaal te bewys en te kommersialiseer."</p><p><strong>Agtergrond inligting:</strong><br><br></p><p><strong><em>Meer oor Innovus</em></strong></p><p><em>Innovus is 'n afdeling van die Universiteit Stellenbosch wat verantwoordelik is vir die oordrag van tegnologie, entrepreneuriese ondersteuning en ontwikkeling en innovasie aan die Universiteit. Innovus bestuur die kommersialisering van die Universiteit se portefeulje vir innovasie en intellektuele eiendom deur patentering, lisensiëring en die vorming van uitspin-ondernemings.</em></p><p><em>Innovus bied, deur middel van die LaunchLab-inkubator, verskillende dienste en geleenthede vir entrepreneurs. Daarbenewens is hul aandele in die Innovus-groep ondernemings 'n waardevolle bate vir die universiteit.</em></p><p><em>Innovus se webwerf (</em><a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=http://www.innovus.co.za/&data=02%7c01%7c%7c6eb3e9d8ef20478d1d1308d80086a4cc%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c637259925575087253&sdata=ikst4/OyqVKNm7YIS5k7ZIMMyqWgEkaUVJBAEGq9gAs%3D&reserved=0"><em>www.innovus.co.za</em></a><em>) bevat 'n indrukwekkende portefeulje patente en bied gereedskap en advies aan uitvinders wat hul idees wil kommersialiseer, en beleggers wat wil help om van wonderlike idees, werklikhede te maak.</em></p><p><strong><em>Meer oor Innovus en die UTF</em></strong></p><p><em>Die Universiteit Stellenbosch (US) en die Universiteit van Kaapstad het saam belê in die nuutgestigte Universiteitstegnologiefonds (UTF) van R150 miljoen ('n eerste vir die kontinent van Afrika) wat deur die SME-fonds opgerig is om saam te werk met Suid-Afrikaanse universiteite om die tegnologieë en sake-idees wat uit hierdie universiteite voortspruit, te kommersialiseer.</em></p><p><em>Anita Nel, hoofdirekteur van innovasie en sake-ontwikkeling by Innovus, werk al 'n paar jaar en haar span aan die ontwikkeling van 'n finansieringsmodel vir vroeë saadkapitaal vir die uitvindings van universiteite en om ondersteuning daarvoor te kry. Sulke befondsing is van kardinale belang vir die aanvanklike ontwikkelingsfase van vroeëfase-tegnologieë en vir die oprigting van opstartondernemings. Fondse wat uitsluitlik op belegging in universiteitstegnologie fokus, pluk in die buiteland, maar die UTF is die eerste beleggingsfonds in Afrika wat vir universiteitsuitvindings toegewy is. Dit het 'n unieke model wat voorsiening maak vir 'n toekenning van vooraf-befondsing wat instellings se tegnologie-oordragkantore bemagtig om vroeëfase-tegnologie-ontwikkeling te ondersteun, met die opbou van 'n stewige pyplyn van belêbare tegnologieë vir die UTF.</em></p><p><br><br></p>