Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Wiskunde en geslag, nanovesels en immuniteit teen COVID-19http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7478Wiskunde en geslag, nanovesels en immuniteit teen COVID-19Media & Communication, Faculty of Science<p>Die US se Fakulteit Natuurwetenskappe bied in volgende week 'n paar interessante gesprekke aan ter viering van Nasionale Wetenskapsweek wat vanjaar vanaf 27 Julie tot 31 Augustus plaasvind.<br></p><p>Suid-Afrika se Nasionale Wetenskapsweek is 'n jaarlikse viering van wetenskap, ingenieurswese en tegnologie, en bereik duisende leerders en lede van die publiek met werkswinkels, wetenskapsaanbiedings en lesings, wat landwyd deur universiteite, skole en wetenskapsentrums aangebied word. Die inisiatief word gelei deur die Departement van Wetenskap en Innovasie.</p><p>Hieronder is 'n opsomming van die Fakulteit Natuurwetenskappe se aanbiedings:</p><h3>Internasionale spreker oor geslag en wiskunde – Maandag 10 Augustus 2020, 12:00-13:00</h3><p>Dr <a href="https://www.ted.com/speakers/eugenia_cheng">Eugenia Cheng</a> is die gasspreker vir die Afrika-vroue in Wiskunde-seminaar op Maandag 10 Augustus 2020. Dr Cheng is 'n vooraanstaande wiskundige, pianis en skrywer van verskeie boeke, waaronder <em>A Mathematician's manifesto for rethinking gender </em>(2020), <em>How to bake Pi</em> (2015), <em>Beyond Infinity</em> (2017) en <em>The Art of Logic in an Illogical World</em> (2018). Cheng is verbonde aan die School of the Art Institute of Chicago, en is 'n genoot by die Universiteit van Sheffield en besoekende genoot by City University in London. Kom meer te wete van haar in hierdie in-diepte biografiese onderhoud op <a href="https://www.bbc.co.uk/programmes/b09nvrcn">BBC's Life Scientific</a>. Die doel van die aanlyn Afrika-vroue in Wiskunde-seminaar is om vroue wiskundiges in Afrika aan mekaar en aan internasionale sprekers bloot te stel en geleentheid te bied vir samewerking. Die jaarlikse seminaar word deur die US se Departement Wiskundige Wetenskappe aangebied. Enigiemand met 'n belanstelling in wiskunde en geslag is welkom om die aanlyn seminaar by te woon.</p><p>Registreer by <a href="https://forms.gle/ZSHRuYyqNVukCM7i9">https://forms.gle/ZSHRuYyqNVukCM7i9</a></p><h3>Kommersialisering van nanovesels – Dinsdag 11 Augustus 202, 17:30-18:30</h3><p>Die Universiteit Stellenbosch se Launchlab en die Fakulteit Natuurwetenskappe bied met trots aan: "From invention to commercialization: an entrepreneurial journey with nanofibers", 'n webinar aangebied deur BSc-alumnus Dr Eugene Smit, hoofuitvoerende beampte van die Stellenbosch Nanovesel-maatskappy. Hy sal gesels oor sy ervarings as wetenskaplike en uitvinder, tot dié van entrepreneur en sakeman.</p><p>Registreer by<em>: </em><a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https://bit.ly/2PgtYjm&data=02%7c01%7c%7c97a46fca2c3c43f313c808d838804905%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c637321470964980365&sdata=jdT8Pt4J7y4zGX5DjzwvL%2BPqKt6QmjyciBbWcwzoPcU%3D&reserved=0"><em>https://bit.ly/2PgtYjm</em></a></p><h3>Opbou van immuniteit teen COVID-19</h3><p>Is teenliggame ons liggame se enigste verweer vir die opbou van weerstand teen die reïnfeksie met COVID-19? Glad nie, voer emeritus-professor Dirk Bellstedt, 'n biochemikus en immunoloog van die Universitei Stellenbosch aan. In hierdie aanlyn Science Café, praat hy oor die verskillende stategieë wat ons immuunsisteem kan inspan teen infeksies, sowel as onlangse navorsing wat toon dat daar inderdaad 'n goeie indikasie is van sellulêre immuniteitsopbou na 'n COVID-19-infeksie. In teenstelling met vorig berigte, beteken dit dat ons immuunstelsel in staat is om die virus te beveg, en dat hierdie meganismes beskerming sal bied teen herinfeksie. Dit is dus tyd om doemprofete van hel en vuur stil te maak, en  is goeie nuus vir diegene wat veg teen tyd om 'n nuwe entstof te ontwikkel.</p><p><strong>Meer oor die spreker</strong></p><p>Dirk Uwe Bellstedt is 'n emeritus professor in die Departement Biochemie by die Universiteit Stellenbosch. Vir die afgelope 35 jaar het hy in die veld van evolusionêre biologie,  wat virale evolusie insluit, gewerk. Sy navorsing oor die ontwikkeling van metodes vir die  opsporing van immuunresponses op entstowwe in eksperimentele diere en volstruise het aanleiding gegee tot optimale inentingskedules teen die virus wat Newcastle se siekte veroorsaak en 'n teenmiddel  teen mikoplasma-infeksies.  Hierdie navorsingsveld word voortgesit onder die leierskap van een van sy voormalige doktorale studente, Dr Annelise Botes. Sedert die 1980s het immunologie as studieveld op groot skaal uitgebrei, met Nobel Pryse wat in 1984, 1987, 1996 en 2018 toegeken is vir deurbrake op hierdie navorsingsgebied. Hierdie ontwikkelings het immunoloë  betekenisvolle  insig gegee in die huidige COVID-19 epidemie.</p><p><strong>Formaat: </strong>MS Teams Meeting</p><p><strong>Registreer hier: </strong><a href="https://teams.microsoft.com/l/meetup-join/19:meeting_Mjc1MzEyZmQtMTkzMi00ZDVjLTg5ZjctMTgzMjcxNWZiYjhj%40thread.v2/0?context=%7b%22Tid%22:%22a6fa3b03-0a3c-4258-8433-a120dffcd348%22%2c%22Oid%22:%22bcc69cf7-d97f-4bf6-ba3b-96b31caf7fdb%22%7d">Join Microsoft Teams Meeting</a></p><p style="text-align:center;"><em>Science Café Stellenbosch is 'n inisiatief van die US se Fakulteit Natuurwetenskappe om gesprekke oor wetenskaplike kwessies in die openbare sfeer aan te moedig.</em></p><p><br></p>
Internasionale erkenning vir navorsing oor pikkewynparasietehttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7471Internasionale erkenning vir navorsing oor pikkewynparasieteMedia & Communication, Faculty of Science<p>​Dr Marcela Espinaze, 'n nadoktorale genoot in biowiskunde by die Universiteit Stellenbosch, is gekies deur Cambridge University Press se vaktydskrif<em> Parasitology</em> vir die 2020 <a href="https://www.cambridge.org/core/journals/parasitology/early-career-researcher-awards/early-career-research-awards-2020">Early Career Researcher award</a> vir die beste navorsingsartikel wat in 2019 in die vaktydskrif gepubliseer is.  </p><p>Die artikel getiteld: <a href="https://www.cambridge.org/core/blog/2019/03/26/parasite-diversity-associated-with-african-penguins-spheniscus-demersus-and-the-effect-of-host-and-environmental-factors/">Parasite diversity associated with African penguins (<em>Spheniscus demersus</em>) and the effect of host and environmental factors</a>, was die eerste in sy soort om die parasiete wat leef in en op Afrika-pikkewyne van vyf verskillende kolonies, aan te teken. Hierdie bevindinge dui daarop dat parasiete hoofsaaklik  kuikens in hoëdigtheid  vastelandkolonies  infesteer gedurende die lente, en het 'n waardevolle bydrae gelewer tot koloniebestuur in die streek. </p><p>Die artikel wat deel uitmaak van Dr Espinaze se PhD-projek onder studieleiding van Prof Sonja Matthee van die Departement Bewaringsekologie en Entomologie, Prof Cang Hui van die Departement Wiskundige Wetenskappe, en Dr Lauren Waller, wat op daardie stadium by Cape Nature werksaam was. Die artikel het ook in Maart 2019 die vaktydskrif se toekenning   <em>Paper of the Month</em> verdien.</p><p>Dr Espinaze, wat in 2019 haar PhD in bewaringsekologie by die Universiteit Stellenbosch verwerf het, sê sy sal graag  wil aanhou werk op die koppelvlak  van siekte-ekologie en natuurbewaring: “Ek dink dit is uiters belangrik dat ons die oordrag van siektes  in 'n holistiese konteks verstaan, terwyl ons die patogene in ag neem, sowel as die gesondheid van die gasheer en die omgewing. Ek hoop om deur middel van my werk 'n bydrae tot die bewaring van bedreigde wildlewe, asook tot omgewingsopvoeding te maak."</p><p>Sy het ook 'n MSc in Bewaringsbiologie van die Universiteit van Kaapstad, en 'n graad in Veeartsenykunde van die Austral Universiteit van Chili.  Voor sy na Suid-Afrika gekom het, het sy as bewaringsprojekkoördineerder in Patagonië gewerk. </p><p>Oor die toekenning sê sy dat dit altyd baie bemoedigend is as haar werk erkenning kry: “Dit laat my voel dat ek op die regte pad is, en dat mense al die moeite en liefde wat ons as span in hierdie navorsingsprojek stort, waardeer."</p><p>Die prys sluit ook prysgeld van £1 000, drie maande se vrye toegang tot die artikel, en sosiale mediablootstelling van Cambridge University Press in.<br></p>
Toptoekenning vir SharkSafe Barrierhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7462Toptoekenning vir SharkSafe BarrierMedia & Communication, Faculty of Science<p>Drie navorsers van die Universiteit Stellenbosch het met pryse weggestap in die jaarlikse <a href="http://www.nstf.org.za/awards/about/">Nasionale Wetenskap en Tegnologie Forum (NWTF)/South32-toekennings</a>. Dr Richard Walls en proff Christine Lochner en Conrad Matthee is as die wenners in hul onderskeie kategorieë aangewys tydens 'n regstreekse ​​​stroomuitsending-glansgeleentheid wat Donderdag, 30 Julie 2020 gehou is.<br></p><p>​Die gesogte NWTF/South32-toekenningsgeleentheid erken, vier en beloon individue, spanne en organisasies se uitnemende bydraes tot die wetenskap, ingenieurswese en tegnologie in Suid-Afrika.<br></p><p>Die NWTF/Lewis-stigting Groen Ekonomie-toekening is aan Matthee (departement Plant- en Dierkunde) en sy span toegeken vir hul werk om die eerste omgewingsvriendelike haaispesifieke afskrikkingstegnologie, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Ypqj7zraPc4&feature=emb_logo"><strong>SharkSafe</strong><strong><sup>TM</sup></strong></a>, te ontwikkel. Dit kan strandgangers beskerm sonder enige skade aan die seelewe. Hierdie innoverende tegnologie dien as oplossing vir internasionale probleme soos lewensverlies, verlies aan inkomste vir plaaslike sakeondernemings en die verlies van biodiversiteit in ekostelsels in ons oseane wat met haaiaanvalle gepaard gaan. Die SharkSafe<sup>TM</sup> -versperring dra tot die bewaring van 'n gesonde ekostelsel in ons oseane by terwyl dit ook die volhoubare gebruik van seehulpbronne vir ekonomiese groei bevorder, wat weer die bestaan van plaaslike gemeenskappe verseker. Sedert die plaaslikvervaardigde SharkSafe<sup>TM</sup>-versperring gepatenteer is, is 'n private maatskappy, SharkSafe (Edms) Bpk, in 2012 gestig. Hierdie uitvindsel het ook internasionale aandag getrek, met belangstelling van sover as <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6686"><strong>La Réunion-eiland</strong></a>, Australië en Saoedi-Arabië.</p><p>“Die uitvinders van die SharkSafe<sup>TM</sup>-versperring, met name Mike Rutzen, dr Sara Andreotti, dr Craig O'Connell en myself, is inderdaad geëerd om hierdie toekenning te ontvang," het Matthee gesê.</p><p>“Ons wil krediet gee aan baie rolspelers wat vertroue in ons tegnologie getoon het en ons bygestaan het op 'n lang pad na kommersialisering, spesifiek aan Anita Nel en haar span by Innovus, Marius Ungerer van die US Bestuurskool wat gehelp met strategiese beplanning, en ook Laurie Barwell en Rory Bruins vir eindelose produkontwikkeling en logistieke ondersteuning."<br></p><p>Hopelik sal ons deur middel van die toekenning mense bewus maak dat hierdie tegnologie die potensiaal het om wêreldwye bewaring en sosio-ekonomiese uitdagings wat met konflikte tussen mense en haai verband hou, op te los.​</p><p>Walls (die Universiteit Stellenbosch se eenheid vir brandnavorsing of FireSUN) het die TW Kambule-NWTF-toekenning in die Ontluikende navorser-kategorie ontvang vir die vestiging van FireSUN, 'n dinamiese navorsingsgroep wat ten doel het om metodes te vind om brandveiligheid in informele nedersettings asook strukturele brandontwerp te verbeter – wat albei noodsaaklik is om ons gemeenskappe te beveilig.<br></p><p>As een van die voorste kundiges op die gebied van brandveiligheidsingenieurswese, het Walls 'n belangrike rol in die ontleding van die Knysna-brandramp in 2017, waarin sowat 1 000 huise in puin gelê is, gespeel en het hy ook bygedra tot die Verenigde Nasies se “Wêreldwye assesseringsverslag oor die vermindering van ramprisiko's", wat maniere ondersoek om die uitwerking van rampe op die samelewing te verminder. Hy was ook betrokke by die beskikbaarstelling van rookalarms in informele nedersettings in Suid-Afrika. Meer as 5 000 rookalarms wat hoofsaaklik deur sakeondernemings of die regering geborg is, is in lae-koste-huishoudings geïnstalleer. Walls het ook Afrika se heel eerste kwalifikasie in brandveiligheidsingenieurswese gevestig. <br></p><p>Walls het in reaksie op die toekenning gesê: “Ons word nie net 'n salaris betaal om goed af te brand nie, maar nou ontvang ons span ook erkenning vir die bevordering van wetenskap en ingenieurswese. Ons PhD- en MIng-studente, asook die postdoktorale genote en voorgraadse studente het baie hard gewerk en ons hoop dat ons 'n verskil maak. Ek het waardering daarvoor dat al hul bydraes deur hierdie toekenning erken word."<br></p><p>Lochner (Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad se Eenheid vir Risiko en Veerkragtigheid in Psigiatriese Siektes en die departement Psigiatrie) is met 'n TW Kambule-NWTF-toekenning in die Navorsingskategorie vereer vir die bewustheid wat sy geskep het oor obsessief-kompulsiewe steurnis, 'n algemene en uitmergelende siekte wat tot lyding vir die individu en die samelewing en reuse-ekonomiese onkostes bydra.  <br></p><p>Lochner het sedert 2001 reeds verskeie bewusmakingsveldtogte van stapel gestuur en het omvattende kliniese en genetiese inligting van byna 1 000 pasiënte wat aan hierdie toestand ly, versamel, asook MRB-inligting van 'n ondergroep, om 'n omvattende databasis te vorm wat samewerking met van die wêreld se voorste wetenskaplikes gefasiliteer het en verskeie publikasies tot gevolg het. Haar navorsing dra by tot die huidige kennis van hierdie aantastende toestande wat akkurater diagnose en beter versorging – vir die individue asook die samelewing – tot gevolg kan hê. Die siektelas wat met hierdie toestande gepaard gaan – op 'n persoonlike/emosionele vlak, asook die finansiële las – word dus uiteindelik deur werk van hierdie aard en skaal verminder. <br></p><p>​Foto: Dr Richard Walls, prof Christine Lochner en prof Conrad Matthee saam met lede van sy span.<br></p>
Nuwe boek oor die opbou van kennis in hoër onderwys in Suid-Afrikahttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7463Nuwe boek oor die opbou van kennis in hoër onderwys in Suid-AfrikaWiida Fourie-Basson<p>Wat beteken die “dekolinialisering" van die wetenskapkurrikulum by 'n hoër onderwysinstelling in die praktyk? Hoe kan dosente studente help om die gaping tussen die abstrakte kennis van Chemie en die toepassing daarvan te oorbrug, spesifiek in die geval van eerstejaarstudente wat medies en ingenieurswese studeer?<br></p><p>Bogenoemde is slegs twee van die onderwerpe wat gedek word in 'n nuwe boek getiteld <a href="https://www.routledge.com/Building-Knowledge-in-Higher-Education-Enhancing-Teaching-and-Learning/Winberg-McKenna-Wilmot/p/book/9780367463335"><em>Building Knowledge in Higher Education</em></a>, wat deur Routledge gepubliseer  is as deel van 'n reeks oor die gebruik van Legitimasiekodeteorie (<a href="https://legitimationcodetheory.com/theory/introducinglct/">Legitimation Code Theory</a>) ten einde onderrig en leer in hoër onderwys te bevorder. Legitimasiekodeteorie (LCT) is 'n gesofistikeerde raamwerk, bestaande uit verskeie eiesoortige instrumente, wat vakkundiges in staat stel om hulle navorsing en onderrigpraktyk te modelleer binne die konteks van sosiale geregtigheid en die opbou van kennis.</p><p>​Prof Ingrid Rewitzky, visedekaan vir onderrig en leer in die Fakulteit Natuurwetenskappe, sê sedert die stigting van die Fakulteit se Onderrig- en leerforum in 2013, het verskeie dosente met Legitimasiekodeteorie  (LCT) kennis gemaak en hul navorsing by internasionale LCT konferensies aangbied.<br></p><p>In die hoofstuk “Decolonizing the science curriculum: When good intentions are not enough", ondersoek dr Mags Blackie, van die department Chemie en Polimeerwetenskap, en dr Hanelie Adendorff, senior adviseur by die US se Sentrum Onderrig en Leer, die #Sciencemustfall" insident gedurende die  #Feesmustfall studenteprotesbetogings in 2015. Deur gebruik te maak van Legitimasiekodeteorie se konsep van spesialisasiekodes, wys hulle hoe huidige dekolonisasiepogings gesien kan word as 'n voortsetting van die onreg van die verlede, ten spyte van elke bedoeling om positief en effektief te reageer: “Ons ondersoek die verwantskap tussen die spelers, idees en voorwerpe in die veld van wetenskap ten einde dit waaroor dit éintlik gaan en wat aangespreek moet word, bloot te lê," skryf hulle in die samevatting van die hoofstuk.</p><p>Hulle voer aan dat dit “byna onmoontlik" is om in hierdie debat eenstemmigheid te bereik, en dat die poging om inheemse kennissisteme aan wetenskaplike kennis gelyk te stel, beteken dat “wetenskap heeltemal ontmagtig word". Hulle stel dan 'n alternatiewe benadering voor en herformuleer die vrae in terme van outonomie. Met ander woorde, deur bloot inheemse kennis by die bestaande kurrikulum te voeg, soos om byvoorbeeld die tradisionele manier van biermaak in die mikrobiologiekurrikulum in te bring as 'n voorbeeld van hoe dit in Afrika toegepas word, dien dit slegs die doel van wetenskap as 'n westerse konsep. Maar wanneer wetenskap in die hande van studente geplaas word as 'n werktuig waarmee hulle hulle eie geleefde omstandighede kan verken, voer hulle aan dat: “dit steeds die gevoel van wetenskap het, maar 'n wetenskap wat begin om as't ware weier as ditself te kyk". </p><p>In die hoofstuk “Missing the target? How semantics can reveal the (mis)alignments in assessments", het dr Blackie en dr Ilse Rootman-le Grange, gemengdeleer koördineerder vir die Fakulteit Natuurwetenskappe, die gaping verken wat bestaan tussen eerstejaarstudente se teoretiese begrip van hoofkonsepte in chemie, en hulle vermoë om hierdie kennis na hulle domein, soos byvoorbeeld geneeskunde en ingenieurwese te kan oordra. </p><p>“Chemie is 'n weggesteekte wetenskap," skryf hulle: “As 'n vak in eie reg, het dit veel langer geneem om te voorskyn te kom as die nabyverwante dissiplines soos fisika en biologie. Dit is omdat die molekulêre en atomiese begrip van materie nie intuïtief of ooglopend vir die gewone waarnemer is nie. Presies as gevolg van hierdie diepgaande abstrakte aard van die vak, het studente geen werklike lewenskonteks of verwysingsraamwerk van Chemie nie".  </p><p>Deur gebruik te maak van die semantiek-konsep in Legitimasiekodeteorie , het hul die vrae wat in die finale chemie-eksamen vir eerstejaarstudente in gesondheidswetenskappe gevra is, geassesseer. Dit het getoon dat die vrae hoofsaaklik studente se begrip van die taal van chemie getoets het, maar gefaal het om die diepte van hulle konseptuele begrip van die vak genoegsaam te toets.</p><p>Ander hoofstukke in die boek deur US dosente sluit in “From principle to practice: enabling theory-practice bridging in engineering education" deur Karin Wolff; “Building the knowledge base of blended learning: implications for educational technology and academic development" deur J.P. Bosman en Sonja Strydom; en “Legitimate participation in program renewal: the role of academic development units" deur Gert Young en Cecilia Jacobs. </p><p>Twee verdere boeke in die reeks wat in 2021 gepubliseer sal word, sal ook ander outeurs uit die Fakulteit Natuurwetenskappe se werk insluit. <em>Decolonising knowledge and knowers: struggles for university transformation in South Africa,</em> en <em>Enhancing Science Education:</em> <em>Exploring knowledge practices with legitimation code theory</em>.​<br></p>
Drie US-navorsers ontvang toptoekennings http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7459Drie US-navorsers ontvang toptoekennings Corporate Communication / Korporatiewe Kommunikasie [Alec Basson]<p>Drie navorsers van die Universiteit Stellenbosch (US) het met pryse weggestap in die jaarlikse <a href="http://www.nstf.org.za/awards/about/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Nasionale Wetenskap en Tegnologie Forum (NWTF)/South32-toekennings</strong></a><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">.</strong> Dr Richard Walls en proff Christine Lochner en Conrad Matthee is as die wenners in hul onderskeie kategorieë aangewys tydens 'n regstreekse stroomuitsending-glansgeleentheid wat Donderdag, 30 Julie 2020 gehou is.</p><p>Die gesogte NWTF/South32-toekenningsgeleentheid erken, vier en beloon individue, spanne en organisasies se uitnemende bydraes tot die wetenskap, ingenieurswese en tegnologie in Suid-Afrika.<br></p><p>Walls (die US se eenheid vir brandnavorsing of FireSUN) het die TW Kambule-NWTF-toekenning in die Ontluikende navorser-kategorie ontvang vir die vestiging van FireSUN, 'n dinamiese navorsingsgroep wat ten doel het om metodes te vind om brandveiligheid in informele nedersettings asook strukturele brandontwerp te verbeter – wat albei noodsaaklik is om ons gemeenskappe te beveilig.<br></p><p>As een van die voorste kundiges op die gebied van brandveiligheidsingenieurswese, het Walls 'n belangrike rol in die ontleding van die Knysna-brandramp in 2017, waarin sowat 1 000 huise in puin gelê is, gespeel en het hy ook bygedra tot die Verenigde Nasies se “Wêreldwye assesseringsverslag oor die vermindering van ramprisiko's", wat maniere ondersoek om die uitwerking van rampe op die samelewing te verminder. Hy was ook betrokke by die beskikbaarstelling van rookalarms in informele nedersettings in Suid-Afrika. Meer as 5 000 rookalarms wat hoofsaaklik deur sakeondernemings of die regering geborg is, is in lae-koste-huishoudings geïnstalleer. Walls het ook Afrika se heel eerste kwalifikasie in brandveiligheidsingenieurswese gevestig. <br></p><p>Walls het in reaksie op die toekenning gesê: “Ons word nie net 'n salaris betaal om goed af te brand nie, maar nou ontvang ons span ook erkenning vir die bevordering van wetenskap en ingenieurswese. Ons PhD- en MIng-studente, asook die postdoktorale genote en voorgraadse studente het baie hard gewerk en ons hoop dat ons 'n verskil maak. Ek het waardering daarvoor dat al hul bydraes deur hierdie toekenning erken word."<br></p><p>Lochner (Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad se Eenheid vir Risiko en Veerkragtigheid in Psigiatriese Siektes en die departement Psigiatrie) is met 'n TW Kambule-NWTF-toekenning in die Navorsingskategorie vereer vir die bewustheid wat sy geskep het oor obsessief-kompulsiewe steurnis, 'n algemene en uitmergelende siekte wat tot lyding vir die individu en die samelewing en reuse-ekonomiese onkostes bydra.  <br></p><p>Lochner het sedert 2001 reeds verskeie bewusmakingsveldtogte van stapel gestuur en het omvattende kliniese en genetiese inligting van byna 1 000 pasiënte wat aan hierdie toestand ly, versamel, asook MRB-inligting van 'n ondergroep, om 'n omvattende databasis te vorm wat samewerking met van die wêreld se voorste wetenskaplikes gefasiliteer het en verskeie publikasies tot gevolg het. Haar navorsing dra by tot die huidige kennis van hierdie aantastende toestande wat akkurater diagnose en beter versorging – vir die individue asook die samelewing – tot gevolg kan hê. Die siektelas wat met hierdie toestande gepaard gaan – op 'n persoonlike/emosionele vlak, asook die finansiële las – word dus uiteindelik deur werk van hierdie aard en skaal verminder. <br></p><p>Lochner het gesê dit was 'n aangename verrassing om die ontvanger van een van die sogenaamde NSTF 'Science Oscars' van Suid-Afrika te wees. </p><p>“Ek is dankbaar vir die erkenning en aanmoediging van hierdie belangrike forum. Dit is 'n voorreg en 'n seën om 'n loopbaan te hê wat ek sinvol en liefdevol vind en daarvoor beloon word. Dit is 'n prioriteit om by te dra tot pogings wat die belangrikheid van wetenskaplike navorsing op die gebied van geestesgesondheid beklemtoon en hoe dit die samelewing kan bevoordeel."<br></p><p>​Die NWTF/Lewis-stigting Groen Ekonomie-toekening is aan Matthee (departement Plant- en Dierkunde) en sy span toegeken vir hul werk om die eerste omgewingsvriendelike haaispesifieke afskrikkingstegnologie, <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Ypqj7zraPc4&feature=emb_logo"><span class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>SharkSafe</strong><strong><sup>TM</sup></strong></span></a>, te ontwikkel. Dit kan strandgangers beskerm sonder enige skade aan die seelewe. Hierdie innoverende tegnologie dien as oplossing vir internasionale probleme soos lewensverlies, verlies aan inkomste vir plaaslike sakeondernemings en die verlies van biodiversiteit in ekostelsels in ons oseane wat met haaiaanvalle gepaard gaan. SharkSafe<sup>TM</sup> dra tot die bewaring van 'n gesonde ekostelsel in ons oseane by terwyl dit ook die volhoubare gebruik van seehulpbronne vir ekonomiese groei bevorder, wat weer die bestaan van plaaslike gemeenskappe verseker. Sedert die plaaslikvervaardigde SharkSafe<sup>TM</sup>-versperring gepatenteer is, is 'n private maatskappy, SharkSafe (Edms) Bpk, in 2012 gestig. Hierdie uitvindsel het ook internasionale aandag getrek, met belangstelling van sover as <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6686"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">La Réunion-eiland</strong></a>, Australië en Saoedi-Arabië. </p><p>“Die uitvinders van die SharkSafe<sup>TM</sup>-versperring, met name Mike Rutzen, dr Sara Andreotti, dr Craig O'Connell en myself, is inderdaad geëerd om hierdie toekenning te ontvang," het Matthee gesê.</p><p>“Ons wil krediet gee aan baie rolspelers wat vertroue in ons tegnologie getoon het en ons bygestaan het op 'n lang pad na kommersialisering, spesifiek aan Anita Nel en haar span by Innovus, en Marius Ungerer van die US Bestuurskool wat ondersteuning gebied het met strategiese beplanning, en ook Laurie Barwell en Rory Bruins vir eindelose produkontwikkeling en logistieke ondersteuning."</p><p>Hopelik sal ons deur middel van die toekenning mense bewus maak dat hierdie tegnologie die potensiaal het om die wêreldwye bewaring en sosio-ekonomiese uitdagings wat met konflikte tussen mense en haai verband hou, op te los, het Matthee bygevoeg.<br></p><ul><li><strong>Foto</strong>: Dr Richard Walls, prof Christine Lochner en prof Conrad Matthee saam met lede van sy span.</li></ul><p><br><br></p>
Maties rekenaarwetenskapstudente wen Investec hackathonhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7453Maties rekenaarwetenskapstudente wen Investec hackathonMedia & Communication, Faculty of Science<p>Vyf rekenaarwetenskapstudente van die Universiteit Stellenbosch het die eerste plek behaal in <a href="https://www.investec.com/en_za/welcome-to-investec/Careers/grads/exposure-programme/it-explore.html">Investec se programmeerbare banktoep-uitdaging</a>, wat van 23 tot 24 Julie plaasgevind het.</p><p>Die span BScHons-studente, bestaande uit Jaco Swart, Hendrik van Heerden, Marie-Louise Steenkamp, Annika Nel en Aidan Elias, het teen vier ander spanne meegeding. Die uitdaging was om nuwe toepassings vir 'n bestaande bankkaart en bankplatform te ontwikkel. </p><p>“Ons benadering was om te probeer om Investec se bestaande versekeringsdiens by hul aanlyn betalings te inkorporeer. Met ander woorde, wanneer iemand byvoorbeeld 'n vliegkaartjie koop, dan verskyn daar outomaties 'n boodskap oor reisversekering," verduidelik Jaco Swart.</p><p>Elke span moes hul oplossing aan die ander spanne en aan 'n paneel van Investec se personeel voorlê.<br></p><p>Mnr. Leonard Mahlangu, van Investec se afdeling vir mense, organisasie en beroepe, sê die paneel was beïndruk met die US span se vasbyt-vermoë en hul begrip van die maatskappy: “Hierdie was ons eerste virtuele hackathon, derhalwe was daar heelwat tegniese probleme wat die uitdaging net nog moeiliker gemaak het. Hierdie span het egter nie dat die tegniese terugslae hulle onderkry nie. Hulle wenresep, behalwe vir hul uithouvermoë, was egter die feit dat hulle moeite gedoen het om die maatskappy en die produkte wat ons aanbied, te verstaan, sowel as die tegnologie-landskap waarbinne hulle moes werk. Dit het die grondslag vir hul wen-oplossing gevorm, om tegnologie te gebruik om die besigheidsaanbod uit te brei en terselfdertyd die kliënt se ervaring daarvan te verbeter." </p><p>Hy sê Investec bestuur die hackathons onder die “IT explore" vaandel: “Dit is 'n geleentheid vir studente om die werklike wêreld te ervaar deur 'n werksituasie te simuleer. Vir ons as 'n organisasie bied dit 'n geleentheid om 'n verhouding met die studente op te bou, veral indien hulle later deel sou word van ons tegnologie-graadprogram , of later selfs sou besluit om vir 'n posisie by die maatskappy aansoek te doen."<br></p><p>​Prof Bernd Fischer, hoof van die US se <a href="http://www.cs.sun.ac.za/">Afdeling Rekenaarwetenskap</a>, sê sulke hackathons bied studente waardevolle blootlstelling aan die industrie: “Ons waardeer dit wanneer maatskappye soos Investec hierdie geleenthede bied, aangesien dit ons akademiese aanbieding komplementeer. Dit wys ook dat ons studente goed voorbereid is vir die werkplek."</p><p>Vir hul moeite het die wenspan elk 'n paar Beoplay H9 Generation 3 oorfone ontvang, sowel as 'n pakkie met versnaperinge vir hul deelname. <br><br></p>
New water and soil facility opening soon http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7455New water and soil facility opening soon Dr J Colling<div><h4 style="font-size:13px;"><span class="ms-rteThemeForeColor-3-4" style="text-decoration-style:solid;text-decoration-color:#4c4c4c;font-size:15pt;">​A new national facility for water and soil analysis is currently being set up at Stellenbosch University.  The new facility will form one of the nodes of BIOGRIP,  a national research infrastructure platform hosted by UCT and with nodes at several South African institutions. The Stellenbosch BIOGRIP Node for Water and Soil Biogeochemistry will focus on the interdisciplinary study of the chemical, physical, geological and biological processes that influence the environment.</span></h4><h4 style="font-size:13px;"><span class="ms-rteFontSize-3"></span><br></h4><div style="text-align:justify;">​The BIOGeochemistry Research Infrastructure Platform (BIOGRIP) is a new initiative to promote South Africa’s biogeochemistry research by providing access to world class analytical facilities, various training opportunities and generating meaningful datasets by monitoring various biogeochemical environmental variables. BIOGRIP will consist of four nodes based at four universities across South Africa.  Each node will focus on a different aspect of biogeochemistry including Stellenbosch University (Water and Soil Node), University of the Free State (Mineral Node), North-West University (Atmospheric Node) and the University of Cape Town (Isotope Node).<br></div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">Funding for this initiative was provided by the Department of Science and Innovation (DSI) as part of the South African Research Infrastructure Roadmap (SARIR). The main goal of SARIR is to support the development of advanced infrastructure and cutting-edge analytical facilities to promote high quality and innovative research. BIOGRIP will enable researchers to gain a deeper insight into how human activities in the past have impacted the environment and will also enable us to evaluate the impact of current practices on these areas, in the future. The study of earth and the environment was listed as one of the national research priorities and strategic goals for SARIR. Prof Sarah Fawcett (Department of Oceanography) at UCT and Prof Jodie Miller (Department of Earth Science) at SU were the co-champions of the BIOGRIP proposal. The BIOGRIP hub, which will coordinate and manage the platform, will be based at UCT with Prof Judith Sealy as the Director.</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;"><strong>Expanding Analytical Services </strong></div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">Currently, a selection of water and soil analytical services are offered by CAF units such as the ICP and XRF unit. </div><div style="text-align:justify;">The water and soil facility will focus on providing standard analytical services and access to new state-of-the-art equip­ment. The unit will house an Ion Chromatography (IC) system from Metrohm. The unit will also feature advanced instruments for conducting the analysis of hydrogen and oxygen stable isotopes.</div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;"><strong>Training and research opportunities</strong><br></div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">The unit will focus on providing researchers and post-graduate students with technical support to perform research projects. Clients from higher education institutes and the private and public sector will be able to submit samples for routine analysis. Students will have the option to receive hands-on training on all instruments during various training opportunities. This will empower them with the necessary advanced skills to operate instruments, conduct experiments and to develop new analytical methods that are not currently available in South Africa. </div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">We invite anyone interested to follow the <a href="/caf" style="text-decoration-line:underline;"><span class="ms-rteForeColor-1">CAF website</span></a> or <a href="https://www.facebook.com/cafstellenbosch" style="text-decoration-line:underline;"><span class="ms-rteForeColor-1">Facebook page</span></a> or send an email to<a href="mailto:jcolling@sun.ac.za" style="text-decoration-line:underline;"> <span class="ms-rteForeColor-1">jcolling@sun.ac.za</span></a> to receive updates and relevant information. We look forward to develop the new facility into an excellent training and research facility, which will enable world-class research that can compete and contribute on the global arena and advance our knowledge of biogeochemistry.<br></div><div style="text-align:justify;"><br></div><div style="text-align:justify;">For more information view the story in the CAF Annual Report page 7<a href="/english/faculty/science/CAF/Documents/CAF%202020%20Annual%20Report_FINAL_29%20July%202020.pdf"> <span style="text-decoration-line:underline;">(click here)​</span></a><br></div><div><br></div><div><em style="font-size:12px;">photo by Datamax https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3694084​</em><br></div><div><em style="font-size:12px;"><br>​</em></div><h4><br></h4></div>
Viool kry Afrika-klank danksy US-professor http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7417Viool kry Afrika-klank danksy US-professor Corporate Communication/Korporatiewe Kommunikasie [Rozanne Engel]<p>​<br></p><p>Die Universiteit Stellenbosch (US) doen al vir baie jare baanbrekerswerk om unieke opvoedkundige kursusse te skep wat 'n instrumentale rol in die opleiding van die land se toekomstige wetenskaplikes speel. </p><p>Prof Martina Meincken van die departement Bos- en Houtkunde is een van hierdie wetenskaplikes wat met 'n eiesoortige projek vorendag gekom het om te bewys dat houtkunde nie net oor boumateriale gaan nie, maar ook gebruik kan word om pragtige musiek te maak. </p><p>Meincken het die proses van stapel gestuur om inheemse Afrika-houtsoorte te gebruik in die bou van Afrika-viole. Die eerste viool is oor 'n tydperk van drie maande deur een van Suid-Afrika se beste luitmakers, Hannes Jacbobs van Pretoria, uit geel- en sapelehout gebou. </p><p>Hout wat vir die bou van musiekinstrumente gebruik word, moet oor sekere fisieke en akoestiese eienskappe beskik en nie alle houtsoorte is geskik vir toonhout nie. Terwyl kitare dikwels van verskeie soorte (inheemse) hout gemaak word, gebruik luitmakers wêreldwyd ingevoerde sparhout vir die voorplaat en esdoringhout vir die agterplaat. </p><p>Volgens Meincken wou sy bewys dat die gehalte van die viool vergelyk kan word met dié wat uit versigtig verouderde en gedroogde hout wat gewoonlik gebruik word, gemaak is.</p><p>“Die keuse van hout is inderdaad 'n baie wetenskaplike proses. Dit is nie net belangrik om ons plaaslike hout en die eienskappe daarvan ten toon te stel nie, maar veral ook om te bewys dat ander hout behalwe die tradisionele, ingevoerde spar- en esdoringhout wat op grond van sekere fisieke eienskappe gekies is, ook as toonhout gebruik kan word," sê Meincken.</p><p>Die skep van die Afrika-viole het voortgespruit uit 'n navorsingsprojek waarby Meincken die afgelope twee jaar by betrokke is. Die deurlopende navorsingsprojek het die karaktereienskappe van verskillende houtsoorte van (Suid-)Afrika opgeteken en bepaal waar hulle by verskillende klassifikasieskemas inpas om die geskiktheid van die hout as toonhout te bepaal. </p><p>“Ons het verskillende fisieke en meganiese eienskappe van al die inheemse houtsoorte wat ons kon vind, gemeet en hulle volgens verskillende klassifikasieskemas vir toonhout geklassifiseer om die houtsoorte te kies wat die geskikste is," sê Meincken. </p><p>Die departement Bos- en Houtkunde beplan ook om 'n tweede viool te bou as deel verskillende studenteprojekte. 'n Plaaslike luitmaker sal ook met die finale fynere afwerkings en montering van hierdie viole help. </p><p>Meincken hoop ook om in samewerking met Louis van der Watt van die US se Musiekdepartement iewers in die toekoms 'n konsert of aanbieding te reël om die maak van die viool en die houtkeuses te verduidelik en ook sodat mense die klankverskille tussen die Afrika-viool en 'n tradisionele viool kan hoor wanneer die instrumente gespeel word. </p><p>Klik <a href="https://youtu.be/tKvrhbI04wk"><strong class="ms-rteThemeForeColor-2-0">hier</strong></a> om na die vioolmaakproses te kyk.  </p><p>Vir meer inligting, tree met prof Martina Meincken van die departement Bos- en Houtkunde in verbinding by mmein@sun.ac.za of besoek: <a href="/afrikaans/faculty/agri/forestry/Pages/default.aspx"><span class="ms-rteThemeForeColor-2-0"><strong>http://www.sun.ac.za/afrikaans/faculty/agri/forestry/Pages/default.aspx</strong></span></a>. ​<br></p><p><br></p>
Indringer- uitheemse spesies word groter bedreiging, waarsku wetenskaplikeshttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7379Indringer- uitheemse spesies word groter bedreiging, waarsku wetenskaplikesMedia & Communication, Faculty of Science<p>Indringer- uitheemse spesies word vandag as een van die vyf belangrikste bedreigings vir biodiversiteit en ekosisteme wêreldwyd gereken, tog beskou slegs 'n handjievol lande biosekuriteitsmaatreëls as prioriteit.<br></p><p>So waarsku 'n span internasionale navorsers in 'n nuwe oorsig van omgewingsveranderinge wat wêreldwyd aan indringer- uitheemse spesies toegeskryf kan word. Die artikel, wat op 26 Junie 2020 in die vaktydskrif <a href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/brv.12627"><em>Biological Reviews</em></a>  gepubliseer is, maak deel uit van die <a href="https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/"><em>World scientists' warning to humanity: a second notice initiative</em></a>* wat vra vir 'n dringende verandering in ons benadering tot rentmeesterskap van die aarde en die lewe daarop.  </p><p>Professor David Richardson, Direkteur van die<a href="http://blogs.sun.ac.za/cib/"> Sentrum vir Indringerbiologie</a> (S∙I∙B) by die <a href="/english/faculty/science/">Universiteit Stellenbosch</a> (US), Suid-Afrika en een van die hoofouteurs van die artikel, sê: “Terwyl Suid-Afrika grootliks belê het in 'n nasionale program om die negatiewe impak van wydverspreide indringers op ekosisteemdienste te beperk, moet ons baie meer aggressief optree. Dringende intervensies is nodig op beide nasionale en internasionale vlak ten einde die uitdagings meer effektief die hoof te kan bied."</p><p>Uitheemse spesies sluit plante, diere en mikrobes in wat per abuis, of doelbewus deur mense ingebring word in gebiede waar dit nie natuurlik voorkom nie. Baie van hulle floreer, versprei wyd en het nadelige effekte op die omgewing, ekonomie of menslike gesondheid. </p><p>Hierdie studie wat gedoen is deur 'n internasionale span navorsers van 13 lande, versprei oor Afrika, Asië, Australasië, Europa, Noord- en Suid-Amerika, meld dat die aantal indringerspesies vinnig toeneem, met meer as 18 000 wat tans wêreldwyd as sodanig gelys is. </p><p>In Suid-Afrika het 'n onlangse bepaling 1 422 indringerspesies gelys wat genaturaliseer is of indringers geword het, waarvan sommige 'n ernstige negatiewe impak op Suid-Afrikaanse ekosisteme het, so byvoorbeeld, “dorstige" uitheemse boomspesies wat groot hoeveelhede water uit opvangsgebiede onttrek. </p><p>Die span navorsers skryf die toename in biologiese indringers toe aan die toename in die aantal en verskeidenheid maniere waarvolgens spesies versprei, en aan die toenemende volumes verkeer wat met hierdie maniere geassossieer word. Hulle bespreek die rol van nuwe maniere waarop spesies versprei,  soos die aanlyn handel in ongewone troeteldiere en plante vir tuinbou, en die vervoer van spesies oor oseane op stukkies plastiekrommel. </p><p>Die studie toon ook hoe ander drywers van globale verandering, soos klimaatsverandering, die verandering in hoe en waarvoor grond gebruik word, tesame met internasionale handel besig is om die impak van biologiese indringing te vererger. Byvoorbeeld: spesies wat deur middel van skepe vervoer word, kan nou in nuwe streke floreer as gevolg van klimaatsverwarming; en die permanente opening van die Arktiese Oseaan met globale verwarming, stel mariene spesies in staat om tussen die Atlantiese en Stille Oseane te beweeg. </p><p>Die outeurs beklemtoon dat biologiese indringing bestuur en hul impak getemper kan word. Hulle verwys na benaderings wat elders in die wêreld werk en maak aanbevelings ten opsigte van beter bestuur. Byvoorbeeld: die instel van strenger grensbeheer wat X-straalmasjiene en opsporingshonde insluit, het gelei tot 'n progressiewe afname in die tempo waarteen swamplantpatogene Nieu-Seeland binnegekom het.   </p><p>Professor Petr Pyšek van die Tsjeggiese Akademie vir Wetenskappe en die Charles Universiteit in Praag,  asook navorsingsgenoot by die Sentrum vir Indringerbiologie, en hoofouteur van die artikel, sê: “ Namate ons  meer oor indringer- uitheemse spesies  te wete kom, word die probleme wat met biologiese indringing geassosieer word al hoe duideliker. Die bedreiging wat indringerspesies vir ons omgewings, ons ekonomieë en ons gesondheid inhou, is baie ernstig<em> </em>en word al hoe erger. Beleidmakers en die publiek moet aksies om indringing en hulle impak teen te werk,  prioritiseer. </p><p><strong>Op die foto's bo:</strong></p><p>Denindringing in die berge van Suid-Afrika se Kaapse Blommeryk veroorsaak 'n drastiese afname in stroomvloei vanaf wateropvangsgebiede. <em>Foto: Andrew Turner</em><br></p><p><strong></strong>Die harlekynliewenheersbesie, 'n indringerspesie inheems aan Asië, veroorsaak skade aan ekosisteme deur die verkleining van inheemse liewenheersbesiepopulasies. Hulle is ook 'n groot ergernis wat ekonomiese verliese veroorsaak deurdat hulle wyn bederf met hulle bitter sekresies en skade aanrig aan vrugte-oeste. (Fotokrediet: Ingrid Minnaar)</p><p><strong>Lees die artikel in </strong><strong><em>Biological Reviews</em></strong><br></p><p>Pyšek P., Hulme P. E., Simberloff D., Bacher S., Blackburn T. M. Carlton J. T., Dawson W., Essl F., Foxcroft L. C., Genovesi P., Jeschke J. M., Kühn I., Liebhold A. M., Mandrak N. E., Meyerson L. A., Pauchard A., Pergl J., Roy H. E., Seebens H., van Kleunen M., Vilà M., Wingfield M. J. & Richardson D.M.: Scientists' warning on invasive alien species. <em>Biological Reviews</em> doi: 10.1111/brv.12627 - <a href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/brv.12627">https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/brv.12627</a></p><p><strong></strong></p><p><strong>* Wêreldwetenskaplikes se waarskuwing aan die mensdom</strong></p><p>Die artikel maak deel uit van die <em>World scientists' warning to humanity: a second notice</em>, 'n inisiatief wat vra vir 'n dringende verandering in ons hantering van die natuurlewe.</p><p>In 1992 het 'n aantal prominente wetenskaplikes van oor die wêreld hulle name gevoeg by 'n dokument wat gewaarsku het dat die mensdom afstuur op 'n botsing met die res van die natuurlewe (<em>Union of Concerned Scientists</em>, 1992). Vyf-en-twintig jaar later het Ripple et al. (2017) die menslike respons geëvalueer en in 'n “tweede waarskuwing" tot die slotsom gekom dat die mensdom gefaal het om daadwerklike vordering te maak met die manier waarop ons omgewingsuitdagings hanteer. Hulle het gevind dat die meeste van hierdie probleme vererger het. </p><p>Die oorspronklike oproep in 1992 is ondersteun deur meer as 1 700 wetenskaplikes, terwyl meer as 15 000 wetenskaplikes in 2017 hulle handtekeninge by die verklaring gevoeg het. </p><p><strong>Wat is die omvang van die probleem?</strong></p><p>'n Onlangse analise van uitsterwings wêreldwyd in die IUCN Rooi Lys-databasis (IUCN, 2017) het getoon dat uitheemse spesies bygedra het tot 25% van plantuitsterwings en 33% van uitsterwings van diere wat op land en in vars water voorkom. Intussen word die jaarlikse omgewingsverliese wat veroorsaak word deur spesies wat in die Verenigde State van Amerika, die Verenigde Koninkryk, Australië, Suid-Afrika, Indië en Brasilië ingebring word, op meer as 100 biljoen Amerikaanse dollar bereken.</p><p><strong>Aksie teen indringer- uitheemse spesies</strong></p><p>Die belangrikheid om aksie te neem teen indringer- uitheemse spesies wêreldwyd, geniet wye erkenning (Millennium Ecosystem Assessment, 2005). Die onlangse wêreldwye bepalingsverslag oor biodiversiteit en ekosisteemdienste deur die Interregeringsplatform vir Wetenskapsbeleid oor Biodiversiteit en Ekosisteemdienste (IPBES), het indringer- uitheemse spesies vyfde geplaas op die lys van drywers van omgewingsverandering wat die grootste impak het. Dit volg naas veranderinge in die gebruik van land en see, die uitbuiting van organismes, klimaatsverandering, en besoedeling.</p><p><strong>Oor die Sentrum vir Indringerbiologie (S·I·B) </strong></p><p>Die S·I·B is 'n interinstitusionele navorsingsentrum met sy hoofkantoor by die Universiteit Stellenbosch. Sy lede doen navorsing oor die gevolge van biologiese indringing in Suid-Afrika se varswater, mariene en land-ekosisteme. Die doel van die sentrum se werk is om die tempo en impak van biologiese indringing te verminder deur die bevordering van wetenskaplike begrip en die ontwikkeling van navorsings- en bestuurskapasiteit deur middel van nagraadse student-opleiding.</p><p>In 2020 het hulle 'n ensiklopediese bepaling gedoen oor die stand van biologiese indringing in Suid-Afrika. Hierdie vryetoegangsboek is beskikbaar by: <a href="https://tinyurl.com/y82qygud">https://tinyurl.com/y82qygud</a></p><p>Vir inligting oor die Sentrum vir Indringerbiologie, besoek <a href="http://blogs.sun.ac.za/cib/">http://blogs.sun.ac.za/cib/</a> </p><p><br></p>
Ontwikkeling van eerste COVID-19 modelle vir SAhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7374Ontwikkeling van eerste COVID-19 modelle vir SAWiida Fourie-Basson<p>Ten spyte van al die onsekerhede rondom die uitbreek van die KOVID-19 pandemie in Suid-Afrika in Maart vanjaar, moes modelleerders so prakties as moontlik te werk gaan ten einde besluitnemers te bemagtig. <br></p><p>Só sê Prof Juliet Pulliam, direkteur van die<a href="http://www.sacema.org/page/home"> Suid-Afrikaanse Sentrum vir Epidemiologiese Modellering en Analise</a> (SACEMA), wat by die Universiteit Stellenbos gehuisves word. Tydens 'n onlangse aanlyn praatjie vir <a href="https://www.youtube.com/watch?v=SbE5IMwHzlo&feature=youtu.be">Science Café Stellenbosch​</a>, het sy 'n oorsig gegee van haar benadering tot die ontwikkeling van die eerste modelle nadat sy op 28 Februarie deur die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (NIOS) genader is om 'n “rowwe skatting" van die moontlike impak van die siekte te verskaf.</p><p>Prof Pulliam het meer as 15 jaar se ervaring in die modelling van oordraagbare siektes, veral in lande met beperkte hulpbronne. Tans is sy ook lid van 'n konsortium van modelleerders wat NIOS en die regering oor die hantering van die pandemie adviseer.</p><p>“Wanneer 'n mens met besluitnemers werk, is die grootste uitdaging om so prakties as moontlik te wees. Jy moet maniere vind om die inherente onsekerheid van die modelleringsproses vas te vang, veral in 'n situasie soos dié met soveel onsekerhede oor die siekte, maar terselfdertyd moet jy iets bruikbaars op die tafel sit waarmee hulle kan werk."</p><p>“Omdat ons so min data tot ons beskikking gehad het, moes die vroeë modelle eenvoudig en aanpasbaar wees, en daartoe in staat wees om die vele onsekerhede te ondersoek. Die eerste model was dus daarop gemik om 'n rowwe begrip te vorm van hoe die situasie sou lyk indien daar nie opgetree word nie," verduidelik sy.</p><p>Dus, pleks om te vra “hoeveel mense gaan geïnfekteer word, het hulle die vraag herfraseer en eerder gevra: “Indien 'n spesifieke hoeveelheid mense geïnfekteer word, hoeveel van hulle gaan sorg benodig, en hoeveel gaan sterf?"</p><p>Op grond van hierdie benadering, en teen 'n geraamde infeksievlak van 10%, sou 20 300 tot 87 900 mense sterf. Teen 'n infeksievlak van 40%, sou die ongevallesyfer tussen 81 300 en 351 000 mense wees.</p><p>Maar hierdie eerste model het nie vir 'n tydskaal voorsiening gemaak nie, en teen 13 Maart is sy met die volgende vraag gekonfronteer: Hoeveel tyd het ons? Hoe vinnig gaan die epidemie in Suid-Afrika versprei? Wanneer kan ons die eerste 1 000 of 10 000 gevalle verwag?</p><p>“Vir hierdie korttermyn projeksies het ons 'n stokastiese model ontwikkel, gebaseer op geen intervensies nie en die aanname dat die helfte van bestaande gevalle onaangemeld bly. Volgens hierdie model so die aantal gevalle tussen 28 Maart en 2 April tot 1 000 gestyg het.</p><p>“Op 28 Maart was daar 1 070 bevestigde gevalle. Volgens ons model, sonder die grendeltydperk, sou daar teen 10 April 10 000 gevalle gewees het. Instede daarvan het ons 'n maand later, op 11 Mei, 'n syfer van 10 015 gevalle bereik."</p><p>Teen 23 Maart het sy deel geword van die Suid-Afrikaanse COVID modelleringskonsortium – 'n groep spesialiste wat deur NIOS bymekaargebring is om die Departement Gesondheid in die hantering van die pandemie te ondersteun.</p><p>Sy sê soos die pandemie homself uitwoed, word ander modelle benodig om nuwe vrae te beantwoord. Tans werk sy aan die Nasionale COVID-19 Epi-Model, een van twee modelle wat deur die konsortium ontwikkel is en deur die Departement van Gesondheid gebruik word in die beplanning van hulpbronne.</p><p>“Die model word tans gebruik om die vraag aan te spreek oor hoeveel tyd ons het voordat die land se huidige kapasiteit vir intensiewe sorg oorskry word. Ons benadering was om die aantal gevalle op 1 Junie te vergelyk met voorspellings onder 'n optimistiese en 'n pessimistiese scenario om die huidige verloop van die pandemie te bepaal. Gebaseer op die huidige verloop en langtermyn projeksies, kan die model gebruik word om die moontlike tydstip te bepaal wanneer 'n provinsie sy kapasiteit gaan oorskry."</p><p>Prof Pulliam sê hul voorspellings stem tans ooreen met wat in die werklikheid gebeur, veral in die openbare sektor: “In die Wes-Kaap is openbare gesondheidsorg se kapasiteit vir hoësorg reeds oorskry, en daar word hard gewerk om kapasiteit uit te brei en om pasiënte na die privaatsektor oor te plaas."</p><p>Die Oos-Kaap is ook besig om kapasiteit vir hoësorg te oorskry, en die ander provinsies behoort teen middel-Julie daardie punt te bereik. Die konsortium se jongste beramings, met inagneming van die invloed van die grendeltydperk van 27 Maart 2020, is vandeesweek bekendgestel. Dit is aanlyn beskikbaar by <a href="https://www.nicd.ac.za/diseases-a-z-index/covid-19/surveillance-reports/">https://www.nicd.ac.za/diseases-a-z-index/covid-19/surveillance-reports/</a><br></p><p>Science Café Stellenbosch is 'n inisiatief van die US se Fakulteit Natuurwetenskappe om gesprekke oor wetenskaplike kwessies aan te moedig, in 'n taal wat almal kan verstaan. Besoek ons op <a href="https://www.facebook.com/ScienceCafeStellenbosch/">Facebook </a>of stuur 'n epos aan sciencecafe@sun.ac.za<br></p>