Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Die waarde van waterhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6960Die waarde van waterWIIDA FOURIE-BASSON<p>​Aan die voet van Papegaaiberg op Stellenbosch vloei die Plankenbrugrivier digby ʼn informele nedersetting verby waar meer as 5500 inwoners so min as 150 gemeenskaplike toilette en 57 krane moet deel. </p><p>Sonder voldoende water- en sanitasiegeriewe vir die mense van Enkanini is dit nie net die inwoners wat sal ly nie, maar ook die nabygeleë rivier. Dít is waarom dr. Leanne Seeliger nie met haar hande gevou kon sit en niks doen nie. As senior navorser en deskundige op die gebied van omgewingsetiek by die Universiteit Stellenbosch (US) se Waterinstituut is haar navorsingsetiek daarop gerig om positiewe verandering so gou as moontlik teweeg te bring. En dit is waar die opvoedkundige omgewingskursus Iqhawe Lemvelo (natuurheld) inpas. </p><p>Een van die lewensvaardighede wat leerders sal hê na afloop van hierdie unieke kursus, is hoe om water en afval in hul onderskeie huishoudings in die informele nedersetting te hanteer. Die kursus is inderdaad uniek in die opsig dat dit kwessies aanspreek waarmee kinders in informele nedersettings daagliks te doen kry. As deel van die opvoedkundige been van die Amanzi Yimpilo-projek (water is gesondheid), ʼn samewerkingsvennootskap tussen die US Waterinstituut en die Stellenbosch-munisipaliteit, poog dié kursus om gemeenskapsondersteuning en -samewerking aan te wakker om water- en sanitasiedienste in die gemeenskap te verbeter. </p><p><strong>BESOEDELING</strong></p><p> Leanne werk al vir die afgelope sewe jaar in Enkanini, ʼn informele nedersetting wat in 2006 ontstaan het toe 47 families van die nabygeleë Kayamandi-township ʼn aangrensende stuk landbougrond beset het – vandaar die naam Enkanini, wat “met mag ingeneem" beteken. Enkanini het eers ses jaar later, in 2012, gemeenskaplike krane en toilette gekry, maar toe was daar reeds besoedeling in die Plankenbrugrivier. “Informeel is die nuwe norm. Munisipaliteite moet aanpasbaar, kreatief en innoverend wees om dit konstruktief te bestuur," verduidelik Leanne. “Totdat informele nedersettings nie ordentlike water- en sanitasiedienste ontvang het nie, gaan ons riviere en ekosisteme ly. </p><p>Dit is nie net ʼn sosio-ekologiese probleem nie; dit hou geweldige implikasies in vir landbou, voedselproduksie en openbare gesondheid." Vroeër vanjaar het Leanne die geleentheid aangegryp om haar teoretiese kennis in die praktyk toe te pas toe die Stellenboschmunisipaliteit haar genader het om te help om water- en sanitasiedienste in Enkanini te verbeter. D</p><p>ie Amanzi Yimpilo-projek was die resultaat. Omdat dit geskoei is op die beginsel van transformerende bestuur, betrek Leanne die gemeenskap én die munisipaliteit om oplossings te vind. Die projek behels opleidingswerkswinkels vir die inwoners, twee water-etiek meningsopnames, ʼn omgewingsopvoedingsprojek, sowel as die ontwikkeling van ʼn watermoniteringstoepassing. </p><p><strong>MENINGSPEILING</strong></p><p> In noue samewerking met Paul Roviss Khambule, ʼn sosiale entrepreneur van Kayamandi, het hulle ʼn paar inwoners van Enkanini geïdentifiseer en as medenavorsers opgelei. Vroeër vanjaar het dié span ʼn meningspeiling onder 800 huishoudings gedoen om hierdeur hul houding ten opsigte van water en sanitasie te probeer verstaan. Vir die duur van die projek is die spanlede in diens van die regering se uitgebreide program vir openbare werke. Paul sê die opname het reeds daarin geslaag om die gemeenskap meer bewus te maak van die probleem. “Dit is nie net die universiteit wat inkom om navorsing te doen nie; dit gaan daaroor om die gemeenskap bewus te maak dat hul gedrag, soos om riool en afval buite op straat te gooi, die gemeenskap en die omgewing kan benadeel." </p><p>Die span moedig ook inwoners aan om verstopte toilette en pype direk by die munisipaliteit se Let's Fixit-lyn aan te meld, waarvandaan dit onmiddellik by die relevante departemente gerapporteer word. Op grondvlak lyk dit asof ʼn meer buigsame verhouding tussen die Enkanini-gemeenskap en die munisipaliteit besig is om te ontwikkel, wat gepaard gaan met ʼn daadwerklike poging van die munisipaliteit om water- en sanitasieinfrastruktuur in die gemeenskap te verbeter, meen Kamohelo Mculu, projekbestuurder by die munisipaliteit se Infrastruktuurdiensteafdeling. </p><p>Buiten die dringende kwessies rakende die gemeenskap en die Plankenbrugrivier, is Leanne veral bekommerd oor die kinders. Dis waarom sy en ʼn groep vrywilligers reeds sewe jaar gelede in samewerking met die munisipaliteit ʼn opvoedingsentrum in Enkanini begin het. Dit is gehuisves in twee Wendyhuisies teen die hange van Papegaaiberg. Dit dien as crèche en nou ook as plek waar die Iqhawe Lemvelo-kursus aangebied word. </p><p><strong>INTEGRITEIT</strong></p><p> “Kinders uit informele nedersettings word dikwels benadeel deur ʼn skoolstelsel wat nie in hul spesifieke behoeftes voorsien nie. Ons het ʼn program ontwerp wat op vaardighede fokus om die hier en nou van hul lewens te hanteer. Dit is ʼn plekgebaseerde benadering wat hulle in staat stel om uit hul eie lewenservarings te leer," verduidelik Leanne. <br></p><p>Sy het dié benadering ontwikkel in samewerking met prof. Chris Reddy van die US se Fakulteit Opvoedkunde, en die kurrikulum dek onderwerpe soos water en die herwinning van afval in jou huishouding en gemeenskap. Hoewel hierdie navorser alombekend is vir haar saaklike houding en pragmatiese hantering van komplekse probleme, skiet Leanne se oë vol trane wanneer sy begin praat oor die harde werklikheid van armoede en ongelykheid en hoe dit kinders in informele nedersettings raak. </p><p>“My dogter het vir my, en ek kan vir haar geleenthede bied. Wat van ouers wat nie in staat is om dit vir hulle kinders te doen nie?" Uiteindelik glo sy ʼn mens kan nie ʼn prysetiket aan die natuur hang nie. “Ons mag nie die natuur as vanselfsprekend aanvaar nie; dit het intrinsieke waarde." </p><p>En daarom is Leanne ʼn baanbreker, besig om nuwe maniere te vind om met die gemeenskap, industrie en plaaslike owerhede saam te span. Hierdeur wil sy nie net die ekologiese integriteit van die Plankenbrugrivier herstel nie, maar veral die waardigheid van die kinders wat op die rivieroewer speel.<br></p><p><strong>Meer oor DIE AMANZI YIMPILO-PROJEK</strong> </p><p>Die Amanzi Yimpilo-projek (water is gesondheid) is ʼn uitvloeisel van die Rektors- en Uitvoerende Burgemeestersforum, ʼn struktuur wat samewerking tussen die Universiteit Stellenbosch en die Stellenbosch-munisipaliteit bevorder, tot voordeel van die hele dorp en gemeenskap. Die doel van die projek is om navorsing te doen oor die uitdagings rondom water, afval- en sanitasiegeriewe in die gemeenskap, en hoe om dit te verbeter.<br><a href="https://console.virtualpaper.com/stellenbosch-university/matieland-desember-2019/">Lees meer</a> in die Matieland<br></p>
US wiskundige vir uitstaande navorsing vereerhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6957US wiskundige vir uitstaande navorsing vereerMedia & Communication, Faculty of Science<p>'n Professor in toegepaste wiskunde in die Fakulteit Natuurwetenskappe aan die Universiteit Stellenbosch (US), Prof André Weideman, het die Suid-Afrikaanse Wiskundige Vereniging se 2019 toekenning vir uitstaande navorsing ontvang. Dit gee erkenning aan die belangrike bydrae wat hy tot navorsing op die gebied van wiskunde in Suid-Afrika gelewer het.<br></p><p>Die toekenning, in die vorm van 'n silwer Möbiusband, is op 3 Desember 2019 tydens die Wiskundige Vereniging se jaarlikse konferensiedinee by die Universiteit van Kaapstad, oorhandig.</p><p>Prof Weideman se navorsing fokus op die ontwikkeling van vinnige, stabiele en elegante algoritmes vir die oplossing van differensiaalvergelykings en die berekening van integraaltransforms en spesiale funksies. 'n Sagteware-suite wat hy ontwikkel het deur middel waarvan differensiaalvergelykings opgelos kan word, word byvoorbeeld gereeld deur navorsers in vloeistabiliteit en kwantummeganika aangehaal. Sy formule vir die berekening van die plasmadispersie-funksie word ook wyd deur navorsers in spektroskopie en astrofisika gebruik. </p><p>Hy het al sy grade aan die Universiteit van die Oranje Vrystaat behaal. Nadat hy vir 'n kort rukkie eers dosent aan die UOVS, en daarna nadoktorale genoot by die Massachusetts Instituut van Tegnologie in die VSA was, word hy in 1990 as dosent by die Oregon Staatsuniversiteit aangestel waar hy ook later medeprofessor word. In 1999 keer hy na Suid-Afrika terug ten einde 'n professoraat in toegepaste wiskunde by die US op te neem.</p><p>Prof Weideman is aktief betrokke by die Suid-Afrikaanse Simposium vir Numeriese en Toegepaste Wiskunde. Oor die afgelope 40 jaar het die simposium ook internasionaal 'n goeie reputasie opgebou en vele bekende wiskundiges tree jaarliks as sprekers op. Hy is mederedakteur van die vaktydskrifte <em>Electronic Transactions of Numerical Analysis </em>en<em> Numerical Algorithms, </em>en tree gereeld as resensent vir hoog aangeskrewe vaktydskrifte in die veld van numeriese analise en wetenskaplike berekening, op. Hy is lid van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns, en is in 2017 verkies as Genoot van die Vereniging vir Bedryfswiskunde en Toegepaste Wiskunde (<em>SIAM</em>). In 2019 was hy ook die gasspreker by die Internasionale Kongres vir Bedryfswiskunde en Toegepaste Wiskunde (<em>ICIAM</em>) in Spanje. </p><p>Gedurende sy navorsingssabbatsverlof in 2019 wat hy by die Isaac Newton Instituut vir Wiskundige Wetenskappe by Cambridge Universiteit in Engeland deurgebring het, was hy een van die hoofsamestellers van ʼn program oor Komplekse Analise.</p><p>Prof Ingrid Rewitzky, hoof van die US se Departement Wiskundige Wetenskappe, sê die toekenning is 'n welverdiende erkenning vir Prof Weideman se uitstaande navorsingsbydraes op die vakgebied van numeriese analise en wetenskaplike berekening. <br></p>
Du Plessis vereer vir spesialiskennis in gevorderde vervaardiginghttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6956Du Plessis vereer vir spesialiskennis in gevorderde vervaardigingMedia & Communication, Faculty of Science<p>'n Spesialis in 3D tegnologie by die US, Prof Anton du Plessis, is onlangs deur die Departement van Handel en Nywerheid vereer vir sy bydraes tot Suid-Afrika se toetrede tot die Vierde Industriële Revolusie.<br></p><p>Die Africa Advanced Manufacturing Innovation Awards, wat deel vorm van die jaarlikse African Advanced Manufacturing and Composities Show, bevorder en beloon innovasie in die gevorderde vervaardiging en samestellingsektor, en sluit alle vorme van gevorderde vervaardigingstegnologieë in, waaronder 3D-drukwerk, robotika, kunsmatige intelligensie en outomatisering.</p><p>Gedurende die toekenningseremonie op 27 November 2019 in Port Elizabeth, het Prof Du Plessis die goue toekenning in die kategorie “Scholarly Impact in Advanced Manufacturing" ontvang. Volgens 'n mediaverklaring van die DHN was die hoë standaard van inskrywings vir die toekennings 'n goeie aanduiding van Suid-Afrika se vermoë om met 4ir tegnologieë te werk en uit te blink.</p><p>Sy navorsing fokus op metaal additiewe vervaardiging (metaal 3D-drukwerk) en die strukturele integriteit daarvan. Hy verduidelik: “Ek fokus op nuwe toetsmetodes en verbetering van prosesse om hoë gehalte onderdele te produseer. Dit is belangrik om die effek van verskeie tipes van defekte te verstaan ten einde die kwaliteit en meganiese werking van die parte te verbeter."</p><p>Hy ondersoek ook nuwe konsepontwerpe vir additiewe vervaardiging, veral die produksie van hoogs komplekse dele: “Ons kan by die natuur leer om unieke nuwe material te ontwikkel. In ons groep ondersoek ons natuurlike strukture en probeer om ontwerpreëls te identifiseer wat in praktiese ingenieurstoepassings gebruik kan word.</p><p>Oor die afgelope drie jaar het hy al meer as 30 artikels in vervaardigingsverwante vaktydskrifte gepubliseer, waaronder 'n reeks van hersieningsartikels.</p><p>“Ek is opgewonde oor die rol wat additiewe vervaardiging in die vierde industriële revolusie gaan speel, en hoop om 'n verskil te maak in dié sektor," sluit hy af.</p><p>Vir meer oor Prof Du Plessis se navorsingsgroep, 3D Innovation, klik hier <a href="http://blogs.sun.ac.za/duplessis">http://blogs.sun.ac.za/duplessis</a> </p><p><em>Op die foto, Prof Anton du Plessis van die US ontvang sy toekenning van Irish Tshifhiwa Bologo, Hoof Operasionele Beampte van Spesiale Ekonomiese Sones en Ekonomiese Transformasie in die Departement van Handel en Nywerheid op 27 November 2019 in Port Elizabeth.</em></p><p><br></p>
SciMathUS bied ’n tweede kans om drome te bewaarheidhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6922SciMathUS bied ’n tweede kans om drome te bewaarheidAsiphe Nombewu /Corporate Communication<p>​'n Tweede kans, gekoppel aan harde werk en die vasberadenheid om sukses te behaal, het daartoe gelei dat Phumeza Gova, 'n begunstigde van die SciMathUS-program, twee keer gedurende die Universiteit Stellenbosch se Desember 2019-gradeplegtigheidsweek oor die verhoog sal stap.</p><p>Gova het by die Fakulteit Natuurwetenskappe se gradeplegtigheid haar BSc-graad in Geologie ontvang en vanaand ontvang sy haar Nagraadse Sertifikaat in Opvoeding (PGCE) by die Fakulteit Opvoeding se gradeplegtigheid. </p><p>Gova is een van talle studente wat 'n tweede kans gegun is deur die SciMathUS-program. Dit is 'n inisiatief van die Universiteit Stellenbosch (US) wat aan leerders wat reeds graad 12 met 'n gemiddelde van ten minste 60% geslaag het, maar wat nie vir toelating tot hoër onderwys gekwalifiseer het nie, nog 'n geleentheid bied om hul Nasionale Senior Sertifikaat-uitslae in spesifieke vakke te verbeter ten einde weer vir universiteitsprogramme te kan aansoek doen.</p><p>“Ná een jaar by SciMathUs was ek onkeerbaar in Wiskunde en Fisiese Wetenskap, maar ek het gesukkel met akademiese geletterdheid – en het twee keer gedruip. Opgee was egter nie 'n opsie nie, om dat ek die enigste een in my familie is wat die geleentheid gekry het universiteit toe te gaan.</p><p>“Ek het in 2013 en weer in 2014 gedruip, maar snaaks genoeg was daar steeds mense wat in my geglo het – mense wat wou sien dat ek sukses behaal," onthou Gova. </p><p>Een van hierdie mense was Nokwanda Siyengo, Direkteur by SciMathUS, wat volgens Gova in haar bly glo het, selfs toe sy nie in haarself geglo het nie. </p><p>Selfs nadat Gova aanbeweeg het om haar studies aan die Fakulteit Natuurwetenskappe voort te sit, het sy steeds in voeling met SciMathUS gebly en in 2019 'n mentor geword. </p><p>“Omdat ek deel van die SciMathUS-program was, het ek geweet het waarmee studente in die program sukkel," sê Gova. </p><p>Die gegradueerde beplan nou om 'n werk te kry en vir haar familie te sorg. “Ek wil my ma rede gee om trots te wees; sy was baie geduldig met my en het in my bly glo, selfs toe ek gedruip het."<br></p><p><br><br></p>
Soeke na nuwe geneesmiddels motiveer Malawiese biochemikus se doktorale studieshttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6925Soeke na nuwe geneesmiddels motiveer Malawiese biochemikus se doktorale studiesWiida Fourie-Basson<p style="text-align:justify;">'n Intense belangstelling in die ontdekking van nuwe geneesmiddels om die vlaag van infeksiesiektes in Malawi te bekamp, het Dr Collins Edward Jana sedert 2008 vasbeslote gehou om vas te byt met sy studies om uiteindelik 'n PhD in biochemie aan die Universiteit Stellenbsoch (US) te verwerf.<br></p><p style="text-align:justify;">Hy is een van 27 PhD-kandidate in die Fakulteit Natuurwetenskappe wat hulle grade op 11 Desember 2019 by die US se gradeplegtigheidseremonie sal ontvang. </p><p style="text-align:justify;">Dr Jana, tans 'n navorser en dosent aan die Universiteit van Malawi se Kollege van Geneeskunde, is van plan om 'n navorsingsgroep op die been te bring wat fokus op die ontwikkeling van  geneesmiddels, met die ondersteuning van sy studieleier en mentor van die afgelope tien jaar, Prof Erick Strauss van die US se Departement Biochemie.</p><p style="text-align:justify;">Dr Jana se navorsing het gefokus op 'n nuwe klas antimikrobiese verbindings, genaamd PanSulfAms, gebaseer op 'n goed gevestigde strategie wat gebruik maak van vitamien-analoë as antibiotika. Hierdie strategie het oorspronklik gelei tot die ontdekking van die eerste sintetiese antibiotika, waarvan sommige vandag steeds klinies gebruik word.</p><p style="text-align:justify;">Volgens Prof Strauss is daar 'n dringende behoefte aan die ontwikkeling van nuwe antimikrobiese middels: “In Dr Jana se ondersoek het hy die biologiese meganisme waarvolgens die PanSulfAms werk, bepaal, asook die basis vasgestel vir hulle keuraffiniteit vir die bakterie <em>Staphylococcus aureus</em>, wat 'n groeinde bedreiging vir gesondheid inhou – veral in terme van hospitaalverworwe infeksies."</p><p style="text-align:justify;">Hy glo dat baie meer gedoen moet word ten einde 'n kerngroep navorsers in Afrika te vestig. Maar dit verg tyd, fondse en dikwels groot opofferings aan die kant van die studente wat hulle gesinne moet agterlaat wanneer hulle nagraadse studiegeleenthede in ander lande wil benut.</p><p style="text-align:justify;">Dr Jana se akademiese loopbaan het in 2000 begin toe hy sy BSc-graad in chemie en plantkunde aan die Islamic University in Uganda verwerf het. In 2003 is hy aangestel as medelektor in biochemie aan die Universiteit van Malawi se Kollege van Geneeskunde. Op advies van Prof Edward Senga wat op daardie stadium die departementshoof was, het hy besluit om in hierdie veld voort te gaan, alhoewel geen instelling in Malawi die kapasiteit of kundigheide gehad het om nagraadse opleiding hierin te verskaf nie.</p><p style="text-align:justify;">Vyf jaar later het sy groot deurbraak gekom toe hy 'n beurs van die Noorweegse Regering ontvang het om nagraads in biochemie te studeer by enige instelling in Noorweë, Malawi of Afrika.</p><p style="text-align:justify;">In sy aanlyn soeke na 'n gepaste instelling, het hy op die US se Departement Biochemie afgekom: “Ek was beïndruk met die departement se hoëkwaliteit navorsingsuitsette en die universiteit se internasionale rangorde. En gegewe die feit dat Malawi een van die lande is wat die ergste deurloop onder infeksiesiektes, wou ek ook by 'n navorsingsgroep aansluit wat fokus op die ontwikkeling van nuwe geneesmiddels," verduidelik hy.</p><p style="text-align:justify;">Dit was die begin van 'n tien jaar lange reis waartydens hy sy vrou en jong kind vir lang tydperke moes agterlaat, en hy dikwels gesukkel het om sy navorsing betyds af te handel volgens die befondsers se voorgeskrewe tydperke. Maar dit was ook die geleentheid van 'n leeftyd om saam met “ongelooflike en onvergeetlike navorsers" te werk en nuwe vriende in Stellenbosch te maak.</p><p style="text-align:justify;">Hy het in 2008 'n HonsBSc-graad in biochemie verwerf en in 2011 'n MSc onder studieleiding van Prof Strauss. Maar dit het nóg vier jaar geneem voordat hy vir 'n PhD kon terugkeer: “In 2012 moes ek terugkeer Malawi toe aangesien die beurs vereis het dat ek vir twee tot drie jaar by die Kollege moes werk alvorens ek kon voortgaan met PhD-studies. Op die ou end het ek egter vier jaar in Malawi gewerk, aangesien daar 'n personeeltekort in my departement was."</p><p style="text-align:justify;">Toe die situasie verbeter het, is hy toegelaat om in Julie 2015 vir 'n PhD in te skryf. Sonder genoegsame befondsing moes hy egter staatmaak op bykomende fondse van Prof Strauss se navorsingsgroep. In 2016 het hy uiteindelik 'n beurs vir drie jaar van die Malawiese Regering gekry.</p><p style="text-align:justify;">Maar weer eens het die befondsing opgedroog voordat die laboratoriumwerk afgehandel en tesis geskryf was: “Dit was erg! Daar was tye wat ek gedink het ek gaan nooit my graad kry nie.  Maar wéér moet ek Prof Strauss bedank wat my deurentyd ondersteun het."</p><p style="text-align:justify;">As dosent aan die Kollege van Geneeskunde, sê Dr Jana dat hy probeer om ten minste 30% van sy tyd aan navorsing te bestee, so tussen die klasgee en studieleiding van navorsingsprojekte deur. “Ek wil graag my eie navorsingsgroep by die Kollege tot stand bring wat saam met die US en ander instellings kan werk. My uiteindelike doelwit is om 'n professor in biochemie te word," sluit hy af.</p><p style="text-align:justify;">Sy raad aan ander studente in 'n soortgelyke situasie is: “Jy moet besef dat die reis na jou uiteindelike doelwitbestemming nie sonder opdraandes gaan wees nie. Fokus, vasberadenheid, harde werk, uithouvermoë en kommunikasie is uiters belangrik. Uitdagings is deel van die lewe en nie noodwendig 'n beperking nie. Bly positief!"</p><p style="text-align:justify;"><strong>Slegs vir medianavrae</strong></p><p style="text-align:justify;">Prof Erick Straus</p><p style="text-align:justify;">Tel: +27 _21 808-5866/5861</p><p style="text-align:justify;">E-pos: <a href="mailto:estrauss@sun.ac.za">estrauss@sun.ac.za</a></p><p style="text-align:justify;"> </p><p style="text-align:justify;">Dr Collins Jana</p><p style="text-align:justify;">Tel: +265-1-871911</p><p style="text-align:justify;">Sel: +265-888851520</p><p style="text-align:justify;">E-pos: cjana@medcol.mw<br></p><p style="text-align:justify;"><em>Op die foto bo: Prof Erick Strauss saam met Dr Collins Jana na afloop van die Desember 2019 gradeplegtigheid. Foto: Wiida Fourie-Basson</em></p><p><br></p>
'n Matie-PhD kandidaat en die teorie van neurale netwerkontwerp en -afrighttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6926'n Matie-PhD kandidaat en die teorie van neurale netwerkontwerp en -afrigWiida Fourie-Basson<p>Hoekom werk sekere benaderings beter as ander vir die ontwerp en afrig van diep neurale netwerke? <br></p><p>Met hierdie vraag in gedagte, het 'n PhD-student in rekenaarwetenskap aan die Universiteit Stellenbosch (US) sy agtergrond in wiskundige statistiek ingespan ten einde 'n dieper teoretiese begrip te verkry van wat agter die skerms gebeur wanneer hierdie netwerke suksesvol afgerig word – of hoekom hulle dikwels nié sukselvol afgerig word nie! </p><p>Hierdie swaarverdiende spesialiskennis het <a href="https://arnupretorius.github.io/">Dr Arnu Pretorius</a> alreeds die pos as navorsingswetenskaplike by <a href="https://www.eu-startups.com/2019/05/founded-in-tunisia-london-based-instadeep-raises-e6-3-million-for-its-ai-based-enterprise-decision-making-platform/">InstaDeep</a> se nuwe kantoor in Kaapstad, besorg. Hierdie maatskappy wat in Tunisië gestig is en vanaf Londen bedryf word, spesialiseer in die ontwikkeling van hoogs vernuwende masjienleeralgoritmes en hulle gebruik in voorpunttegnologie toepassings. Een van InstaDeep se nuutste innovasies is byvoorbeeld die uitvloeisel van 'n gesamentlike navorsingsprojek met DeepMind, een van die beste masjienleer navorsingslaboratoriums ter wêreld.  </p><p>Pretorius was in 2018 ook die enigste student van 'n akademiese instelling uit Afrika wat in Swede 'n navorsingsvoordrag gelewer het by die <a href="https://icml.cc/">Internasionale Konferensie vir Masjienleer</a>. En in 2019 het hy sy werk aangebied by die konferensie vir <span style="text-decoration:underline;">Neurale Inligtingsverwerkingstelsels </span>(ook bekend as NeurIPS) in Kanada. Beide konferensies word getel onder die wêreld se belangrikste byeenkomste vir spesialiste op die gebied van kunsmatige intelligensie en masjienleer.</p><p>Volgens Pretorius het hy in masjienleer begin belangstel terwyl hy met behulp van 'n Nasper-beurs in die MIH Media Lab studeer het: “Masjienleer en neurale netwerke - laasgenoemde 'n subveld van  masjienleer - behels 'n wonderlike samekoms van verskillende idees met hul wortels in statistiek, toegepaste wiskunde, ingenieurswese, fisika en rekenaarwetenskap. En jy kan al bogenoemde toepas en sodoende relevante praktiese probleme daarmee oplos," verduidelik hy.</p><p>Maar hy het gou tot die besef gekom dat daar 'n beperkte teoretiese begrip is ten opsigte van hoekom sekere algoritmes beter werk as ander, asook die “hoe" daarvan. </p><p>Nadat hy sy MComm in wiskundige statistiek (<em>cum laude</em>) verwerf het, het hy <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6478">Dr Steve Kroon</a> in die <a href="http://www.cs.sun.ac.za/~kroon/">Afdeling Rekenaarwetenskap</a> genader met sy idee om 'n teoretiese bydrae tot die veld te lewer. Dr Kroon (met 'n PhD in wiskundige statistiek) se navorsing in masjienleer en kunsmatige intelligensie fokus op neurale netwerke, Bayesiaanse metodes en teenstandersoektogtegnieke.</p><p>Dr Kroon is ook lid van die <a href="https://mml.sun.ac.za/">Maties Masjienleergroep</a>, en het deelgeneem aan twee van die drie <a href="http://www.deeplearningindaba.com/">Deep Learning Indabas</a> wat gedurende 2017 tot 2019 in Afrika plaasgevind het. Die doel van die Indabas was om 'n platform te skep vir studente en navorsers wat in masjienleer en kunsmatige intelligensie belangstel, en hulle 'n geleentheid te bied om by die kennerseksperts te leer, en komende uit diverse velde, idees, asook kodes van beste praktyk uit te ruil.</p><p>Pretorius het al drie die Indabas bygewoon en het later 'n mentor geword en praktiese sessies aangebied: “Ek het baie geleer uit hierdie byeenkomste. Mentorskap uit die Indaba-geledere het 'n groot impak op my loopbaan tot dusver gehad. As dit nie vir die Indabas was nie, sou ek nie wees waar ek my vandag bevind nie."</p><p>Dit was tydens die 2018 Deep Learning Indaba in Stellenbosch waar hy die medestigter en hoof- uitvoerende beampte van InstaDeep, <a href="https://www.linkedin.com/in/karim-beguir-2350161/?originalSubdomain=uk">Karim Beguir</a> ontmoet het. “Hy is passievol oor masjienleer se potensiaal in Afrika – beide in terme van die toepassing, sowel as die mense. Ek is geïnspireer deur sy toekomsvisie vir die kontinent."</p><p>As 'n navorsingswetenskaplike by InstaDeep, beplan Pretorius om kontak te behou met masjienleergroepe by die US en ander instellings: “Dis baie opwindend om te weet dat Suid-Afrikaners die geleentheid sal hê om in hulle eie land aan hoëprofielprojekte te werk."</p><p>Sy raad aan studente in hierdie veld is: “Wees bereid om baie hard te werk.  Dit is 'n besonder interessante veld, maar dit vra enorme toegewydheid om by te bly met ontwikkeling. Kunsmatige intelligensietegnologie verander ontsaglik vinnig en jy moet op hoogte van die nuutste ontwikkelings bly. Bygesê, is hierdie vakgebied ook hoogs stimulerend en bevredigend en definitief die moeite werd!"</p><p>Pretorius sal vandeesweek sy PhD-graad by die US se Desember gradeplegtigheidseremonie van die Fakulteit Natuurwetenskappe ontvang. Saam met hom sal die Fakulteit nóg 28 PhD-, 26 MSc-, 145 HonsBSc- en meer as 300 BSc-grade toeken. Pretorius se navorsing is ondersteun deur 'n beurs van die Sentrum vir Kunsmatige Intelligensienavorsing, asook 'n Harry Crossley Nagraadse Studiebeurs, albei van die US af.</p><p><em> Op die foto, Dr Steve Kroon saam met Dr Arnu Pretorius na afloop van die Desember 2019 gradeplegtigheid. Foto: Stefan Els</em><br></p><p><strong>Medianavrae </strong></p><p>Dr Steve Kroon</p><p>Afdeling Rekenaarwetenskap, Universiteit Stellenbosch </p><p>Tel: 021 808 9375/4232</p><p>E-pos: kroon@sun.ac.za</p><p> </p><p>Dr Arnu Pretorius</p><p>Navorsingswetenskaplike, InstaDeep</p><p>E-pos: arnupretorius@gmail.com<br><br></p><p><br></p>
Sarah Selkirk ontvang gesogte S2A3-medalje vir beste MSc-student by UShttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6927Sarah Selkirk ontvang gesogte S2A3-medalje vir beste MSc-student by USMedia & Communication, Faculty of Science<p>'n MSc-student in Wiskunde, Sarah Selkirk, is die waardige ontvanger van die gesogte S<sub>2</sub>A<sub>3</sub>- medalje vir die beste MSc-student by die Universiteit Stellenbosch (US) uit al die studente in die natuurwetenskappe, ingenieurswese en mediese wetenskappe.</p><p>Die <a href="http://www.s2a3.org.za/joomla/index.php/awards/mastersmedalrecipients">S<sub>2</sub>A<sub>3</sub> Meestersmedaljes (brons)</a> word sedert 1981 jaarliks deur die <a href="http://s2a3.org.za/joomla/index.php">Southern Africa Association for the Advancement of Science</a> toegeken aan die mees uitstaande wetenskapsnavorsingstudent wat per Suid-Afrikaanse universiteit gradueer. Hierdie vereniging wat in 1902 tot stand gekom het, is die oudste wetenskapsorganisasie in Suid-Afrika.</p><p>Selkirk het grootliks onafhanklik gewerk ten einde haar MSc-tesis binne die bestek van slegs een jaar te voltooi. Twee navorsingsartikels wat gespruit het uit haar grootliks oorspronklike werk, is alreeds vir publikasie aanvaar. In Januarie 2020 vertrek sy na Oostenryk om as doktorale student haar navorsing in kombinatorika by die <a href="https://www.aau.at/">Universiteit van Klagenfurt</a> voort te sit.</p><p>Prof Ingrid Rewitzky, hoof van die US se Departement Wiskundige Wetenskappe, sê Selkirk se MSc-tesis is raar in 'n vakdissipline soos wiskunde, waar oorspronklike navorsing slegs op doktorale vlak verwag word. </p><p>Volgens haar studieleier Prof Stephan Wagner, is groot gedeeltes van haar tesis uitsluitlik haar eie idees wat volledig deur haar uitgewerk is: “binne die kort bestek van een jaar, het sy daarin geslaag om haarself vertroud te maak met 'n aantal idees, konsepte en metodes in die aftel van roosterpaaie (<em>lattice path enumeration</em>), en het sy 'n goed afgeronde tesis geskryf wat grootliks op haar eie werk berus."</p><p>Roosterpaaie is 'n afdeling van kombinatorika, 'n veld in wiskunde met verskeie toepassings in rekenaarwetenskap. Deur die bestudering van roosterpaaie, kan ons dinamiese datastrukture beter verstaan en analiseer, wat fundamenteel is vir byna elke stukkie tegnologie wat ons vandag gebruik – van die stoor van lêers op 'n rekenaar, tot die gebruik van 'n aanlyn soekenjin. </p><p>Die hooffokus van Selkirk se navorsing was die bestudering van k<sub>t</sub>-paaie, 'n klas van roosterpaaie wat al voorheen in die literatuur voorgekom het, maar wat nog nooit in groter detail bestudeer is nie, verduidelik Prof Wagner.  </p><p>Bykomend tot Selkirk se akademiese prestasie, was sy ook aktief betrokke in die Afdeling Wiskunde as tutor vir eerstejaar- en tweedejaarstudente in wiskunde. Gedurende 2019 was sy ook lid van die reëlingskomitee van die Konferensie vir Afrika-vroue in Wiskunde wat in Julie 2019 by die US aangebied is. Sy was ook die stigter van die US se Wiskundevereniging (SUMS) wat weeklikse wiskundeseminare vir voorgraadse studente georganiseer het. </p><p>Selkirk het verskeie toekennings gedurende haar studies aan die US ontvang. In 2016 was sy onder die top 32 eerstejaars aan die US, asook die beste eerstejaarpresteerder in die Fakulteit Natuurwetenskappe. In 2018 het sy die US Rektorstoekenning gekry vir deurlopende akademiese prestasie gedurende haar voorgraadse studies en in 2019 het sy een van drie TATA- meestersgraadbeurse ontvang by die <a href="https://www.sanews.gov.za/south-africa/women-scientists-researchers-be-honoured">South African Women in Science Awards.</a><br></p><p><em>Foto: Stefan Els</em><br></p>
Meer as 600 grade in natuurwetenskappe by US Desember-plegtigheid toegekenhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6929Meer as 600 grade in natuurwetenskappe by US Desember-plegtigheid toegekenWiida Fourie-Basson<p>Uitgerus in tradisionele Zoeloe-drag, het Maties student Menze Ngcamphalalala vandag oor die verhoog gestap om sy MSc-graad in Wiskunde te ontvang. Hy was een van meer as 600 voor- en nagraadse studente in die natuurwetenskappe wat op 11 Desember 2019 hulle grade by die Universiteit Stellenbosch (US) se vyfde gradeplegtigheidseremonie ontvang het.<br></p><p>In totaal het die Fakulteit Natuurwetenskappe 390 BSc-, 145 HonsBSc- 55 MSc- en 29 PhD-grade toeken. Onder bogenoemde spog die Departement Chemie en Polimeerwetenskap met nege PhD's, terwyl 29 studente wat deur middel van die Afrika Instituut vir Wiskundige Wetenskappe (AIMS) studeer het, hulle MSc-grade in Wiskunde sal ontvang.   </p><p>Nog 'n MSc-student in Wiskunde, <a href="/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6927">Sarah Selkirk</a>, het die gesogte S2A3 medalje (brons) van die Suider-Afrika Vereniging vir die Bevordering van die Wetenskap ontvang as die US se beste MSc-student uit die natuur-, ingenieurs- en mediese wetenskappe.<br></p><p>Prof Louise Warnich, dekaan van die US se Fakulteit Natuurwetenskappe, sê sy is dankbaar vir die sukses op die harde werk van dosente, studieleiers en studente, ondanks die vele uitdagings wat hoëronderwysinstellings in Suid-Afrika in die gesig staar. Sedert 2015 het die Fakulteit Natuurwetenskappe deurentyd meer as 300 nagraadse studente per jaar gelewer en dit wil voorkom asof 2019 geen uitsondering sal wees nie. </p><p>“Ons graduandi lewer steeds belangrike bydraes tot die Suid-Afrikaanse privaat, sowel as openbare sektore waarvan baie in leierskapsposisies en as entrepreneurs. Ek is vol vertroue dat die klas van 2019 in hulle voetspore sal volg en hulle welverdiende hoëvlak vaardighede tot voordeel en vir die ontwikkeling van ons sameleweing sal aanwend."</p><p>Onder hierdie jaar se graduandi om van kennis te neem, is <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=7005">Dr Collins Jana</a> wat tans 'n dosent aan die Universiteit van Malawi se Kollege vir Geneeskunde is en 'n PhD in Biochemie ontvang. In 2014 toe hy sy loopbaan wou fokus op navorsing vir die ontwikkeling van nuwe middels om infeksiesiektes te bekamp, was daar geen hoëronderwysinstelling in Malawi waar hy sy nagraadse studie in Biochemie kon voortsit nie. Dit was die begin van 'n tien jaar lange reis (met onbeplande onderbrekings) as nagraadse student in die navorsingsgroep van Prof Erick Straus in die US se Departement Biochemie. </p><p>Nog 'n hoogtepunt is die sukses van Dr Upenyu Lucky Muza, wat nie net sy PhD in Chemie onder die studieleiding van Porf Harald Pasch verwerf nie, maar hy was ook in Augustus vanjaar een van slegs vyf nagraadse studente landswyd wat die <a href="http://www.saci.co.za/saci_awards.html">SASOL Nagraadse Medalje</a> van die Suid-Afrikaanse Chemiese Instituut (SACI) ontvang het. Hierdie toekenning gaan jaarliks aan nagraadse studente wat innoverend is en entrepreneursvaardighede en onafhanklikheid toon. Muza, 'n boorling van Zimbabwe, gaan in 2020 as nadoktorale genoot sy navorsing in Europa voortsit. </p><p>Dr Arnu Pretorius wat 'n PhD in Rekenaarwetenskap verwerf, bevind hom ook onder hierdie uitgelese groep. Met 'n agtergrond in wiskundige statistiek het sy navorsing gefokus op die veld van kunsmatige intelligensie, masjienleer en diep neurale netwerke. Hy het 'n teoretiese bydrae gelewer tot die veld van masjienleeralgoritmes en die ontwerp en afrig van neurale netwerke. <a href="/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6926">Lees meer</a> oor sy werk onder studieleiding van Dr Steve Kroon van die Afdeling Rekenaarwetenskap in die Fakulteit Natuurwetenskappe. </p><p>Die Departement Plant- en Dierkunde het ook 'n goeie oes met vyf studente wat hul PhD's vanjaar verwerf. Dr Luyanda Ndlela het drie predatoriese bakterieë geïsoleer en beskryf wat moontlik die potensiaal het om eendag deurslaggewend te wees in die ontwikkeling van natuurlike behandelings teen toksiese algebloei. Dr Olivier Pasnin, 'n navorsingswetenskaplike by die <a href="http://moi.govmu.org/">Mauritius Instituut vir Oseanografie</a>, het die eerste filogenetiese analise van sponse in die Westelike Oseaan gedoen, en daardeur 'n bydrae gelewer tot die verbetering van mariene bewaringspraktyke. Ander PhD-graduandi het die evolusionêre geskiedenis en taksonomie van parasitiese perdebye ondersoek, die rol van mariene predatore in die regulering van indringers. Prosopis-indringing in Oos-Afrika het ook onder die loep gekom.</p><p>Bykomend hiertoe word drie PhD's in Fisika toegeken, drie in Wiskunde, twee in Fisiologiese Wetenskappe en een elk in Toegepaste Wiskunde en Mikrobiologie.   <br></p><p><em>Foto's: Stefan Els</em></p>
Rekord aantal kwalifikasies by US se Desember 2019-gradeplegtighede toegekenhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6900Rekord aantal kwalifikasies by US se Desember 2019-gradeplegtighede toegekenCorporate Communication<p>​Die bekroonde Suid-Afrikaanse akteur, regisseur en dramaturg John Kani word vanjaar met 'n eredoktorsgraad by een van die Universiteit Stellenbosch se Desember 2019-gradeplegtighede vereer.</p><p>Kani ontvang die graad Doktor in die Wysbegeerte (DPhil), <em>honoris causa</em>,<em> </em>vir sy uitlewing van uitnemendheid in sy 50 jaar lange loopbaan in die uitvoerende kunste en as dramaturg, vir sy onwrikbare toewyding om te verseker dat jongmense toegang tot die uitvoerende kunste het en vir sy gebruik van die kunste as 'n instrument vir onderwys, gemeenskapsontwikkeling en om die onderdruktes hoorbaar te maak. </p><p>Kani het al verskeie toneelstukke geskryf en ook in talle gespeel, met van sy mees onlangse internasionale suksesse rolle in die rolprente <em>Black Panther</em> (2018), <em>The Lion King </em>(2019) en <em>Murder Mystery</em> (2019) insluit.<br></p><p>Die Universiteit ken vanjaar weer 'n rekord aantal kwalifikasies​ (grade, diplomas en sertifikate) toe by sy Desember 2019-gradeplegtighede – 5 853 in vergelyking met 5 769 in Desember 2018. Daar is ook 'n toename in die aantal doktorsgrade – 154 in vergelyking met Desember 2018 se 149 – wat vanjaar toegeken word. </p><p>Die Universiteit sal ook by die plegtigheide erkenning aan van sy voorste akademici en ander personeellede gee met die toekenning van die US Kanselierstoekennings. </p><p>Nege plegtighede word van Maandag, 9 tot Vrydag, 13 Desember 2019 in die Coetzenburg-sentrum op Stellenbosch gehou. Kani sal sy eredoktorsgraad op Vrydag, 13 Desember om 10:00 ontvang. </p><p><strong>Die program vir die Desember-gradeplegtighede is soos volg: </strong></p><ul><li>Maandag, 9 Desember 2019 (10:00): Fakulteite Teologie end Ingenieurswese</li><li>Maandag, 9 Desember 2019 (17:30): Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe <strong>(Groep A)</strong></li><li>Dinsdag, 10 Desember 2019 (10:00): Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe <strong>(Alle programme behalwe NG Diplomas)</strong></li><li>Dinsdag, 10 Desember 2019 (17:30): Fakulteite Ekonomiese en Bestuurswetenskappe <strong>(Groep B)</strong><br> Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe <strong>(slegs NG Diplomas)</strong></li><li>Woensdag, 11 Desember 2019 (10:00): Fakulteit Natuurwetenskappe</li><li>Woensdag, 11 Desember 2019 (17:30): Fakulteite Opvoedkunde en Krygskunde</li><li>Donderdag, 12 Desember 2019 (10:00): Fakulteite Lettere en Sosiale Wetenskappe <strong>(Groep A)</strong>, AgriWetenskappe en Regsgeleerdheid <strong>(met uitsondering van BA (Regsgeleerdheid), BCom (Regsgeleerdheid) en BRekLLB)</strong></li><li>Donderdag, 12 Desember 2019 (17:30): Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe <strong>(Groep C)</strong></li><li>Vrydag, 13 Desember 2019 (10:00): Fakulteite Lettere en Sosiale Wetenskappe <strong>(Groep B)</strong><br> <br></li></ul><p><strong>Regstreekse stroomuitsending: </strong>Al die gradeplegtighede kan regstreeks op die internet gevolg word by <a href="/streaming">www.sun.ac.za/streaming</a>.<br><br></p><p><strong>MEER OOR BONISILE JOHN KANI</strong></p><p>John Kani se toewyding tot die gebruik van die uitvoerende kunste as ʼn instrument vir onderwys, gemeenskap en uitdrukking vir die onderdruktes vorm die kern ʼn gevierde 50 jaar lange loopbaan. </p><p>Bonisile John Kani is op 30 August 1943 in New Brighton, Port Elizabeth, gebore. Sy band met drama, wat reeds op skool begin, duur voort ná matriek.</p><p>As ʼn jong swart man wat in apartheid-Suid-Afrika grootword, was sy eerste begeerte altyd om deel van die vryheidstryd te wees. Sy behoefte om die verdruktes se stories te vertel en die uitwerking daarvan op mense te sien, lei tot die ontwikkeling van sy grondige oortuiging dat die teater ʼn magtige instrument vir verandering is en dit word uiteindelik die katalisator vir al sy werk, toneelspel, regie en skryfwerk.</p><p>In 1965 sluit hy by die Serpent Players aan en hier begin sy band en vriendskap met Winston Ntshona en Atholl Fugard. In 1972 ontwikkel Kani, Fugard and Ntshona die invloedryke <em>Sizwe Banzi is Dead</em> en in 1973 skep en vervaardig hulle <em>The Island</em>. Hulle voer albei op plaaslike en internasionale verhoë op en in 1974 wen Kani en Ntshona albei die gesogte Tony-toekenning vir beste akteur in die twee toneelstukke.</p><p>In 1977 stig Kani en Barney Simon die Markteater, wat in gelyke mate op teaterwerk en sosiale opheffing fokus. In 1990 stig hulle die Markteater Laboratorium, wat aan jongmense uit gemarginaliseerde omstandighede die geleentheid gee om die uitvoerende kunste te bestudeer.</p><p>In 1982 skud Kani en Sandra Prinsloo die fondasies van die wit Suid-Afrikaanse samelewing in die hoofrolle in Strindberg se <em>Miss Julie</em> by die Baxterteater. In 1987 word hy ook die eerste swart Suid-Afrikaner om Othello in Suid-Afrika te vertolk.</p><p>Kani skryf drie toneelstukke: <em>Nothing but the Truth</em> (2002), <em>Missing</em> (2014) en <em>Kunene and the King</em> (2018). Al drie toneelstukke handel oor ingewikkelde Suid-Afrikaanse temas van vergifnis, ballingskap, afsondering, identiteit en verlies. Hy speel in die hoofrol in al drie toneelstukke, onder meer saam met sir Antony Sher in <em>Kunene and the King</em>.</p><p>Kani het reeds vier eregrade ontvang en sy lang lys toekennings sluit die Hiroshima-prys vir vrede van die Sweedse Akademie, die Olive Schreiner-prys, die Suid-Afrikaanse Film- en Televisie-toekenning vir lewenslange bydrae, die kykNET Fiesta-toekenning vir lewenslange bydrae en die Naledi World Impact Theatre Award in.</p><p><strong>BELANGRIKE NOTAS AAN DIE MEDIA</strong></p><ul><li><strong>Foto's en video:</strong> As gevolg van sekuriteit- en ander maatreëls, word die media vriendelik versoek om aan te dui of hulle een of meer van die plegtighede gaan bywoon. Let asb. daarop dat daar baie min spasie op die verhoog is en dat foto- en videografie aan ʼn privaat diensverskaffer uitgekontrakteer is. Enige versoeke vir foto's en videografie in hierdie verband moet asb. so vroeg moontlik aan die Mediakantoor by tel 021 808 4921 of <a href="mailto:media@sun.ac.za">media@sun.ac.za</a> gerig word. </li><li>Die Universiteit kan ongelukkig nie die ontvanger van die eregraad se beskikbaarheid vir <strong>onderhoude</strong> waarborg nie, maar skakel asb. so vinnig moontlik met die Mediakantoor.<br><br></li></ul>
Graad 7-leerder wen nuwe hoërskooluniform in afvalherwinningsuitdaginghttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6889Graad 7-leerder wen nuwe hoërskooluniform in afvalherwinningsuitdagingWiida Fourie-Basson<p>​'n Graad 7-leerder van Kayamandi Primêr het vir hom 'n splinternuwe hoërskooluniform van De Jagers in Stellenbosch losgeslaan as wenner van 'n afvalherwinningsuitdaging in Enkanini.<br></p><p>Liyahluma Peteni (15) is een van 11 leerders wat aan die uitdaging deelgeneem het wat deel uitmaak van 'n omgewingsopvoedingsprojek, genaamd Iqhawe Yemvelo (Natuurheld). Hierdie projek bemagtig leerders van informele nedersettings om uitdagings wat te make het met water en afval in hull onmiddellike omgewings, te hanteer. Dit is die opvoedkundige arm van die Amanzi Yimpilo (Water is Gesondheid) projek, 'n gesamentlike poging tussen die Universiteit Stellenbosch Waterinstituut (SUWI) wat daarop gemik is om munisipale water-, afval- en sanitasiedienste in Enkanini te verbeter. </p><p>Dr Leanne Seeliger, senior navorser by SUWI en projekleier, sê hulle wil graag hê dat 'n uniform-in-ruil-vir-herwinbare-afval-inisiatief, 'n program sal word wat deur individuele skole in Kayamandi aangeneem word: “Ons wil potensiële borge aanmoedig om aan boord te kom sodat herwinbare afval 'n kommoditeit kan word wat gesinne kan gebruik om skooluniforms mee te koop. Dit sal nie slegs die ouers help nie, maar ook bydra tot skoner strate en riviere in die gebied."</p><p>Afhangend van hoeveel herwinbare afval hulle bymekaargemaak het, het die ander leerders items soos skoolskoene, skoolhemde of -broeke ontvang, wat ook deur De Jagers geborg is. </p><p>Mnr Devon Strauss, bestuurder van De Jagers se Stellenbosch-tak, sê hulle is bly dat hulle 'n verdienstelike inisiatief op so 'n wyse 'n hupstoot kon gee: "Liyahluma Peteni en sy vriende het 'n onmiddellike impak op hul omgewing en gemeenskap gehad, en kan baie trots wees op hulself. Dit is vir ons 'n voorreg om op hierdie manier 'n bydra te maak om die projek te ondersteun." <br></p><p>Die jong leerder se ma, me Ntombesizwe Peteni, sê sy is baie trots op haar seun, want hy het selfs rommel by die rivier en in die bosse bymekaar gemaak om te verseker dat hy meer as die ander kon inhandig.</p><p>Mnr Saliem Haider, bestuurder van die afdeling vir vaste afval van die Stellenbosch Munisipaliteit, het die leerders gelukgewens en De Jagers bedank vir hulle ruim bydrae.</p><p>Mnr Lwando Bottomane, 'n afvalentrepreneur van Kayamandi en lid van die Amanzi Yimpilo- span, sê méér afval kan herwin word indien hulle toegang tot gepaste houers by die plaaslike skole sou kon hê. </p><p>Vir meer inligting, of indien jy betrokke wil raak by die afvalherwinningsinisiatief, kontak mnr Bottomane by 060 407 9676 of <a href="mailto:lbhobhoyi@gmail.com">lbhobhoyi@gmail.com</a></p><p><strong>Op die foto: </strong>Liyahluma Peteni (15), 'n graad 7-leerder van Kayamandi Primêr het hierdie week sy hoërskooluniform van De Jagers in Stellenbosch ontvang, nadat hy die wenner was van die afvalherwinningsuitdaging in Enkanini. Op die foto van links na regs is: me Ntombesizwe Peteni en haar seun, Liyahluma Peteni, saam met dr Leanne Seeliger (SUWI). Agter is mnr Lwando Bottomane en me Nasiphi Mgqwetno (Amanzi Yimpile), mnr Saliem Haider (Stellenbosch Munisipaliteit) en mnr Divan Strauss (De Jagers). <em>Foto: Wiida Basson​</em></p>