Natuurwettenskappe
Welkom by Universiteit Stellenbosch

​Fakulteit Natuurwetenskappe-nuus

 

 

Nuwe studie onthul diversiteit van Suid-Afrika se ekologies belangrike langtongvlieëhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9628Nuwe studie onthul diversiteit van Suid-Afrika se ekologies belangrike langtongvlieëWiida Fourie-Basson (Faculty of Science)<p>​'n Uitvoerige studie oor meer as 50 langtongvliegspesies wat endemies tot Suid-Afrika is, het getoon dat spesies wat aan die wetenskap bekend is, maar slegs ongeveer die helfte van die diversiteit van hierdie ekologies belangrike bestuiwergroep verteenwoordig.  </p><p>Suid-Afrika se langtongvlieë (Nemestrinidae) is uniek,  te danke aan hulle uitsonderlike lang monddele. Die bekendste hiervan is  <a href="/english/Lists/news/DispForm.aspx?ID=6593"><em>Moegistorhynchus longirostris</em> </a>met 'n  tong wat tot 'n merkwaardige 90 tot 100 mm in lengte kan strek. Met 'n lyflengte van 15 mm, is die tong meer as vyf maal die lengte van die lyf self. Hierdie langtongvlieë is die enigste bestuiwers van vele langbuisblomme soos die krities bedreigde <em>Hesperantha oligantha</em>,<em> </em>bedreigde spesies soos <em>Disa scullyi</em> en die berglelie (<em>Nerine humillis</em>), asook verskeie <em>Pelargonium-</em>, <em>Plectranthus-</em>, <em>Gladiolu-s</em>, <em>Watsonia-</em> en <em>Lapeirousia-</em>spesies. </p><p>Dog, ten spyte van hul charisma, het hierdie familie nog min aandag op die taksonomiefront gekry. Die laaste hersiening van bekende Suider-Afrikaanse nemistrinid-spesies (ongeveer 44) is meer as 90 jaar gelede gedoen.<br></p><p><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/edits_Genevieve%20Theron_Photocredit_Wiida%20Fourie-Basson%20(10).jpg" alt="edits_Genevieve Theron_Photocredit_Wiida Fourie-Basson (10).jpg" class="ms-rtePosition-2" style="margin:5px;width:201px;" /></p><p>In 'n onlangse artikel wat in die vaktydskrif <em>Invertebrate Systematics</em> gepubliseer is, raam <a href="https://pollinationresearch.wordpress.com/genevieve-theron/">Dr Genevieve Theron</a> en kollegas dat meer as die helfte van die Suid-Afrikaanse spesies in die Nemestrinidae-familie tans nog onbeskryf is. Hierdie werk maak deel uit van haar doktorale navorsing by die Sentrum vir Funksionele Biologie by die Universiteit van KwaZulu-Natal (UKZN), met insette van wetenskaplikes by Stellenbosch Universiteit en Rhodes Universiteit.</p><p>Populasie-ekoloë maak gebruik van merk-hervangtegnieke om die populasiegroottes van diere soos renosters te bepaal. Hierdie proses berus op die beginsel dat jy 'n bekende getal gemerkte diere in 'n populasie het. En wanneer die ratio van gemerkte diere tot ongemerkte diere vergelyk word wat tydens opnames geobserveer is, is dit dan moontlik om die totale populasiegrootte te skat. Dr Theron het 'n soortgelyke tegniek gebruik om die diversiteit van langtongvlieë te skat.</p><p>Die navorsingspan het 136 eksemplare ingesamel in hulle bekende verspreidingsgebied in Suid-Afrika, Eswatini en Lesotho. Dr Theron het toe DNS-volgordebepalingstegnieke en morfologiese analise ingespan om aan te toon dat daar minstens 58 afsonderlike spesies is, waarvan slegs 29 tans beskryf is. Die oorblywende 29 kon nie geïdentifiseer word nie en verteenteenwoordig daarom waarskynlik spesies wat nog nie voorheen beskryf is nie, wat daarop dui dat die werklike vliegdiversiteit dubbel die grootte is van wat tans beskryf is. </p><p>“Ons raam dat die totale nemestrinid-diversiteit in suider-Afrika dalk uiteindelik kan staan op meer as 80 spesies," verduidelik sy.</p><p>Volgens  <a href="https://pollinationresearch.wordpress.com/dr-timo-van-der-niet/">Prof Timo van der Niet</a>, medeprofessor by die Sentrum vir Funksionele Biodiversiteit in UKZN en senior outeur van die artikel, daag die artikel die algemene persepsie onder die publiek uit dat die meeste spesies reeds aan die wetenskap bekend is.</p><p>“Hierdie studie toon dat selfs in 'n land soos Suid-Afrika wat 'n sterk tradisie van natuurgeskiedenis het, die meeste van die ongewerweldes se diversiteit waarskynlik nog nie beskryf nie. Indien dit die geval is by 'n charismatiese groep soos die langtongvlieë, is dit selfs meer waarskynlik die geval by kleiner insekte," waarsku sy. </p><p><a href="https://www.bruce-anderson-stellenbosch-university.com/">Prof Bruce Anderson</a>, 'n evolusiebioloog  in die Departement Plant- en Dierkunde by die Universiteit Stellenbosch (US) en mede-outeur, sê studies soos hierdie een lewer 'n betekenisvolle bydrae tot die verbeterde skattings van globale insekdiversiteit en is belangrik om plaaslike ekologie en bewaring beter te verstaan. </p><p>“Ons het altyd gedink dat daar ongeveer 150 plantspesies is wat geheel en al afhanklik is van ongeveer nege langtongvliegspesies vir bestuiwing. Sou hierdie vlieë verdwyn, sou vele rare en bedreigde Suid-Afrikaanse plantspesies waarskynlik uitsterf," verduidelik hy.</p><p>Maar hierdie studie dui daarop dat die ekologies belangrike langtongvliegspesies miskien meer as nege afsonderlike taksa kan verteenwoordig. Verder is baie van die onbeskryfde vliegspesies waarskynlik op hulle eie betrokke by ingewikkelde plantinteraksies, wat hulle belangrikheid verder vergroot – heelwat groter as wat tans aanvaar word, voeg hy by.</p><p>Dr Theron se taak vir die volgende drie jaar, as 'n nadoktorale genoot by die KwaZulu-Natal Museum, sal wees om daardie 29 onbekende spesies te identifiseer en  te beskryf (en vele ander wat in versamelings reg oor die wêreld aangehou word). </p><p>Die navorsers hoop dat die bevindings van die studie 'n waardevolle basis sal verskaf vir toekomstige bewaringstrategieë vir hierdie belangrike bestuiwergroep. </p><p>Die artikel getiteld: “We don't know half of it: morphological and molecular evidence reveal dramatic underestimation of diversity in a key pollinator group (Nemestrinidae)" is op 5 Januarie 2023 in die vaktydksrif <a href="https://www.publish.csiro.au/IS/IS22023"><em>Invertebrate Systematics</em></a> gepubliseer.<br></p><p>Op die fotos bo, 'n Langtonggvlieg moet sy tong ten volle in die nektarbuis van die blom insteek ten einde 'n klein druppeltjie nektar uit die basis van die buis te bekom. In hierdie proses plaas die langbuisiris, <em>Lapeirousia anceps</em> óf stuifmeel op die vlieg se kop, óf is dit die ontvanger van die stuifmeel wat rééds op sy kop is (links) en by die bedreigde <em>Nerine humillis</em> (regs). <em>Foto's: Bruce Anderson en Ethan Newman</em></p><p><strong>Media-navrae</strong></p><p>Dr Genevieve Theron</p><p>E-pos: genevieveltheron@gmail.com</p><p>Sel: +27 82 591 0515</p><p> </p><p>Prof Timo van der Niet</p><p>E-pos: vdniet@gmail.com</p><p>Sel: +27 728191439</p><p> </p><p>Prof Bruce Anderson</p><p>E-pos: banderso.bruce@gmail.com</p><p>Sel: +27 72 113 6948</p><p> </p><p><br><br></p>
Die Departement Bos- en Houtwetenskap het drie PhD-studente in Desember 2022 gegradueer. http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9626Die Departement Bos- en Houtwetenskap het drie PhD-studente in Desember 2022 gegradueer. Prof Martina Meincken<p>​Sadiq Mohammed, Charles Mulenga en Russel Morkel (nie op die foto nie) het hul PhD-studies suksesvol voltooi, ten spyte van die onderbreking wat deur Covid-19 veroorsaak is en het in Desember 2022 gegradueer. Sadiq Mohammed het die moontlikheid ondersoek om saamgestelde houtplastiek-komponente van indringerbome en herwonne plastiek as boumateriaal in die ​huise van die Heropbou- en Ontwikkelingsprogram (HOP) te gebruik. Charles Mulenga het die uitwerking wat mynbou besoedeling op die groeikenmerke van inheemse bome in die Kopergordel-gebied het, ontleed. Russel Morkel het die vogverlies van houtstompe tydens spoorvervoer vanaf die plantasie na die meule bepaal. Welgedaan – ons is trots op julle!<br><br></p>
Portraits from the Pandemic – “Ons doen almal ons beste”http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9547Portraits from the Pandemic – “Ons doen almal ons beste”Wiida Fourie-Basson, Faculty of Science<p>Hierdie boek stel jou bekend aan 'n verskeidenheid karakters - van ouwêreldse dieresiele wat tee van regoor die wêreld versamel, tot 'n uitgebrande prokureur en 'n skrywer wat haar sprankel verloor het. Vir diegene van ons wat te kampe het met intense angs en emosionele uitbranding na die pandemie, herinner die sonderlinge dierekarakters van waterverf in <em>Portraits from the Pandemic </em>ons daaraan “dat ons almal saamgebind word in ons gebrokenheid".<br></p><p><em>Portraits from the Pandemic</em> is geskryf en geïllustreer deur Karin-Therese Howell, 'n medeprofessor in Wiskunde in die Departement Wiskundige Wetenskappe by die Universiteit Stellenbosch. </p><p>Hierdie ma van twee het 40 unieke bosbewonerkarakters geskep én geverf, wat elk oor hulle onderskeie wedervaringe tydens die pandemie briewe aan die plaaslike boskoerant, <em>The Daily Oak</em> geskryf het. Dit was háár manier om die stres en angs van die “onbekendhede" van die pandemie en streng inperking te hanteer. </p><p>​<img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Meet%20Juniper.jpg" alt="Meet Juniper.jpg" style="margin:5px;" /><br><br></p><p>Hierdie bosbewonerkarakters sluit onder andere in: 'n toegewyde graad 2-onderwyseres, 'n empatiese argitek, 'n wiskundige wat aan bedrieërsindroom ly en haar vaardighede betwyfel, 'n bakkery-eienaar, 'n onlangs geskeide, 'n getroude paartjie wat berading soek, 'n depressiewe joernalis en 'n gestresde student in wiskunde wat van koffie en Red Bull leef. </p><p>Maar alhoewel dit alles besonder neerslagtig mag klink, lê die mooi van die karakters in hoe hulle as sensitiewe siele uitgebeeld word wat elkeen op hulle eie spesiale manier met hulle intense uitbranding en angs omgaan. Jeff die joernalis het byvoorbeeld geleer om sy depressie te hanteer “deur onderstebo na die wêreld te kyk met al sy sintuie ingespan terwyl hy diep asemhaal". Christopher, die uitgebrande prokureur het sy  <em>high-flying</em> beroep opgegee en werk nou in 'n troeteldierwinkel en woon op 'n kleinhoewe saam met sy vier troetelmuise.  </p><p>'n Paar van die karakters het ook te doen met neurodiversiteitsuitdagings. Lisa, die klein uiltjie het byvoorbeeld ouditiewe prosesseringsversteuring. Maar omdat sy eers as tiener gediagnoseer is, het sy baie van die lirieke van die A-Ha-liedjies verkeerd gememoriseer. Maar dit ontstel Lisa nie, want sy is van mening dat baie van hulle veel mooier is soos wat sy hulle gestoor het. Vir Lisa is klank 'n kleur, en stilte 'n reënboog, lees die verhaal.</p><p>Fundamenteel tot elke skets lê 'n diepe empatie en die oortuiging dat “geen haas agtergelaat, uitgesluit, of net geakkommodeer moet word nie". Dis waarom die karakters Daisy, Lilly en Rosy die laaste sê in die boek het. Hulle is drie mammas wat 'n veldtog begin het vir die insluiting van neurodiverse kinders by skole. </p><p>Met hierdie klein boekie wil Karin-Therese ook bewustheid skep van 'n neuro-ontwikkelingstoestand  wat nie goed verstaan word nie en meestal ongediagnoseer bly, alhoewel dit tot 7% van skoolgaande kinders in die Verenigde State affekteer.  </p><p>Volgens Dr Eileen Africa van die Afdeling Bewegingswetenskap en Oefeningsterapie by die US, toon kinders met ontwikkelingskoördinasieversteuring (development coordination disorder, DCD) dikwels swak postuurbeheer, laer spiertonus, stadiger bewegings, vertraagde aksie- en reaksietyd  en swakker koördinasie. Maar alhoewel die agterstand in die grootmotoriese vaardighede tipies met DCD geassosieer word en duidelik sigbaar is, word hierdie probleme dikwels misverstaan as luiheid of gedragsprobleme. </p><p>“Hulle word dikwels geëtiketteer as lomp, met swak koördinasie en word dikwels deur hulle portuurgroep gespot of geboelie. Hulle sukkel met aktiwiteite van die daaglikse lewe soos selfsorg, om aan te trek, te eet, fiets te ry en baie ander vaardighede wat andersins natuurlik kom vir 'n neurotipiese kind van dieselfde ouderdom," verduidelik sy.  </p><p>Hierdie toestand kan tot in volwassenheid voortduur en daarom is vroeë herkenning, diagnose en ingryping van kardinale belang. </p><p><em>Portraits from the Pandemic</em> is in twee formate beskikbaar en sal beskikbaar wees in die boek- en geskenkwinkels, of kan direk by die skrywer bestel word. </p><p>“Ek hoop lesers sal iets van hulleself in hierdie sketse herken," skryf sy: “Ons is almal effens gebroke maar doen ons beste."</p><ul><li>Vir meer inligting oor ontwikkelingskoördinasieversteuring, <a href="https://eur03.safelinks.protection.outlook.com/?url=https://canchild.ca/en/diagnoses/developmental-coordination-disorder&data=05%7c01%7c%7cecf742a4e35d4a40a37708dac71be048%7ca6fa3b030a3c42588433a120dffcd348%7c0%7c0%7c638041219793651160%7cUnknown%7cTWFpbGZsb3d8eyJWIjoiMC4wLjAwMDAiLCJQIjoiV2luMzIiLCJBTiI6Ik1haWwiLCJXVCI6Mn0%3D%7c3000%7c%7c%7c&sdata=BnDvcoitpw3RwPBumF2SaExvnPjHn0mLC3cREUFqqEs%3D&reserved=0">https://canchild.ca/en/diagnoses/developmental-coordination-disorder</a><br><br></li></ul><p><br></p>
Kapasiteitsbou vir die monitering van plaagdoderbesoedeling in Wes-Kaapse riviere http://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9549Kapasiteitsbou vir die monitering van plaagdoderbesoedeling in Wes-Kaapse riviere Wiida Fourie-Basson, Faculty of Science (media)<p>​Geo-omgewingswetenskaplikes van die Universiteit Stellenbosch (US) werk saam met die <a href="https://www.eawag.ch/en/">Swiss Federal Institute of Aquatic Research</a> (Eawag) in Switserland om plaaslik kapasiteit te ontwikkel ten einde plaagdoderbesoedeling van water te kan monitor.  </p><div><p>Dr. Reynold Chow, 'n hidrogeoloog in die <a href="/english/faculty/science/earthsciences">Departement Aardwetenskappe</a> by die US, sê Suid-Afrika is die grootste gebruiker van plaagdoders in Afrika suid van die Sahara. Maar as gevolg van die kundigheid wat benodig word vir, en koste verbonde aan hierdie tipe monitoring, beskik die meeste van die ontwikkelende lande oor beperkte data oor die stand van plaagdoderbesoedeling.</p><p>Om hierdie gaping te help oorbrug, het Eawag 'n stel chemiese standaarde aan die <a href="/english/research-innovation/caf/units-laboratories/mass-spectrometry">Massaspektrometrielaboratorium</a> in die US se Sentrale Analitiese Fasiliteite (SAF) geskenk. Hierdie chemiese standaarde wat baie duur is, word gebruik om die chemiese analitiese metodes te ontwikkel om hierdie skadelike verbindings in omgewingsmonsters op te spoor en te kwantifiseer.</p><p>Dr. Chow sê ons moet net so bekommerd wees oor plaagdoderbesoedeling in die omgewing as wat ons is oor die reste daarvan wat op uitvoerprodukte voorkom: “Terwyl daar streng regulasies is oor die vlak van plaagdoderreste op uitvoerprodukte, is daar geen regulasies in Suid-Afrika om die vlak van plaagdoderbesoedeling in die omgewing te beperk, veral  in water nie. Dit is nie net 'n omgewingsprobleem nie, maar ook vir landelike gemeenskappe in Suid-Afrika wat staatmaak op grondwater as drinkwater.</p><p>“Met ander woorde: óns moet met die gevolge van plaagdoderbesoedeling in ons plaaslike ekosisteme saamleef, terwyl lande wat Suid-Afrikaanse varsprodukte invoer, nié hoef nie. Dit beteken dat hulle letterlik die omgewingsimpak van plaagdoderbesoedeling na Suid-Afrikaners eksternaliseer," waarsku hy.<br></p><p>In 'n onlangse studie het dr. Chow saam met wetenskaplikes van Eawag, die Swiss Tropical and Public Health Institute, die Universiteit van Basel, en die Sentrum vir Omgewings- en Beroepsgesondheidnavorsing by die Universiteit van Kaapstad gewerk. Hulle het die vlak  van plaagdoderbesoedeling van water in drie landbou-intensiewe rivieropvangsgebiede in die Wes-Kaap gemonitor: naamlik Grabouw, die Hexriviervallei, en Piketberg. Hierdie gebiede is bekend vir hulle koring-, sagtevrugte-, wyn- en sitrusproduksie.</p><p>Oor 'n proefnemingstydperk van meer as 'n jaar waartydens hulle vir 101 plaagdoders getoets het,  het die oppervlakwater van al drie opvangsgebiede positief getoets vir minstens drie plaagdoders, terwyl die meerderheid watermonsters (83%) vyf of meer plaagdoders bevat het. Hierdie ontledings is by Eawag gedoen.</p><p>Daar heers kommer oor twee van die drie opvangsgebiede naamlik die Hexriviervallei en Piketberg, weens die voorkoms van hoë konsentrasies van sekere plaagdoders oor lang tydperke. Die analise van monsters van die Hexriviervallei  het vir 22 weke lank die teenwoordigheid van terbutielasien en imidaklopried getoon, terwyl terbutielasien en metsulfuron-metiel vier weke lank in die Piketberg-opvangsgebied voorgekom het.</p><p>Terbutielasien is 'n onkruiddoder vir die beheer van 'n breë spektrum van eenjarige onkruide in appelboorde, wingerde en sitrusboorde.  Metsulfuron-metiel is 'n onkruiddoder wat breëblaaronkruid en sommige eenjarige grasse doodmaak. Imidaklopried is 'n insekdoder wat nikotien wat natuurlik in baie plante voorkom, naboots en giftig is vir insekte. Dit word sedert 2013 in die Europese Unie verbied en bestempel as  'n plaagdoder wat kommer wek , aangesien dit wêreldwyd in heuning gevind is en<a href="https://modernfarmer.com/2021/03/why-are-banned-bee-killer-neonicotinoids-still-being-used-in-europe/"> as insekdoder moontlik vir die afname in heuningbypopulasies verantwoordelik is.  </a></p><p>Dr. Chow sê die mening is tans dat die plaagdoders wat in die riviere gevind word, nie met landboubespuitings verband hou nie (in die geval van terbutielasien en imidaklopried): “Dit is moontlik dat dit van ander bronne buite die landbou soos bosbou of stedelike gebiede afkomstig is,  of hierdie plaagdoders lek in die grondwater in waar dit geleidelik en reg deur die jaar na die riviere vervoer word.</p><p>Ten einde die potensiële omgewingsrisiko's en menslike gesondheidrisiko's beter te begryp, stel hulle deurlopende en volgehoue moniteringsprogramme vir plaagdoderbesoedeling in landbou-intensiewe opvangsgebiede voor. Dit moet gepaardgaan met 'n rekordhoudingstelsel van boere se  plaagdodergebruik. “Slegs dan sal ons in staat wees om konteksspesifieke risikodrempels en volhoubare landboupraktyke te ontwikkel waarby die omgewing, sowel as die ekonomie sal baat," sluit hy af.</p><p>Die studie getiteld “Seasonal drivers and risks of aquatic pesticide pollution in drought and post-drought conditions in three Mediterranean watersheds", is onlangs in die vaktydskrif <em>Science of the Total Environment</em> gepubliseer. Dit is aanlyn beskikbaar by: <a href="https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S004896972206884X">https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S004896972206884X</a></p><p><strong>​Op die foto bo: </strong>MSc-student Emma Davies is tans besig met 'n internskap by Eawag waar sy opgelei word in die metodologie van plaagdoderanalise. Hier is sy in die laboratorium saam met haar medestudieleier, dr Christian Stamm. <br></p></div>
Living with little Monsters amptelik bekend gestelhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9528Living with little Monsters amptelik bekend gestelBongiwe Mhlongo<p>​</p><p>Personeellede van die Universiteit Stellenbosch (US) het onlangs byeengekom om die amptelike bekendstelling van die boek​ <em>Living with little Monsters</em> te vier. Die publikasie is 'n wetenskaplike huishoudelike handleiding vir die gewone verbruiker wat lesers aan 'n verskeidenheid potensieel skadelike mikro-organismes bekend stel.</p><h4><strong>“Dit is sinneloos vir wetenskaplikes om al hierdie inligting oor kieme te hê as hulle dit nie aan ander oordra om die wêreld 'n beter plek te help maak nie."</strong> - <em>Prof Stephen Forsythe, afgetrede professor in Mikrobiologie van Nottingham Trent-universiteit en lid van die adviesraad van die US se Departement Voedselwetenskap</em></h4><p><br></p><p>Die voedselwetenskaplike dr Michaela van den Honert en prof Pieter Gouws van die Sentrum vir Voedselveiligheid aan die US het die jongste wetenskaplike data saamgestel om 'n omvattende lys beskrywings te skep van spesifieke mikrobes, sowel goeies as slegtes, waarvan gewone verbruikers moet weet. Sodoende kan hulle verbruikers en hulle gesinne help om gesonder, veiliger lewens te lei. </p><p>Die ingrypende koronaviruspandemie het die dringende behoefte onderstreep aan 'n beter begrip van mikro-organismes, hetsy virusse of bakterieë, om onsself beter daarteen te beskerm en die gevaar van ernstige infeksies te verlaag. Die ideaal sou wees dat elke huishouding verstaan hoe mikro-organismes mense en diere se gesondheid kan benadeel. </p><p>“Dit is belangrik dat almal 'n basiese begrip het van die mikro-organismes rondom ons, en veral hoe dit voedselveiligheid raak," sê dr Van den Honert. “Die boek is 'n manier om hierdie inligting aan almal oor te dra."</p><p>Verbruikerskakeling en -bewusmaking is een van die Sentrum vir Voedselveiligheid se hooftake. <em>Living with little Monsters</em> verduidelik ingewikkelde wetenskaplike beginsels op 'n leservriendelike manier. Die boek bevat ook verskeie illustrasies om noodsaaklike inligting op 'n praktiese manier oor te dra sodat lesers dit maklik in hulle daaglikse lewens kan toepas. </p><p>Michael Lee, wat ook tot die boek bygedra het, is ewe opgewonde oor die waarde van die publikasie. “Algemene onkunde oor die mikrowêreld om ons is 'n resep vir rampspoed. Daarom kan hierdie boek 'n lewensredder wees. Met die hulp van <em>Living with little Monsters</em> kan ons nou gesonder en veiliger met die mikrobiese wêreld leer saambestaan," sê hy.</p><p>“Ons het hierdie boek geskryf omdat ons glo dat elkeen 'n verhaal het om te vertel. Ons verhaal handel oor voedselorganismes, voedselveiligheid en verbandhoudende sake," voeg prof Pieter Gouws by. “Maar daar is ook soveel méér in die boek. As jy eers begin lees, sal jy gou besef hoe baie daar is wat jy moet weet en watter van jou gewoontes jy dalk moet verander." </p><p>Die dekaan van die Fakulteit AgriWetenskappe, prof Danie Brink, het die skrywers gelukgewens met die uitstekende produk. “Toe ek die boek gelees het, kon ek glad nie agterkom dat die hoofstukke deur verskillende mense geskryf is nie. Julle het uitstekend saamgewerk as 'n span, en die Fakulteit en Universiteit wens julle hartlik geluk."<br></p><p>Kry jou eksemplaar van <em>Living with little Monsters</em> by <a href="https://www.takealot.com/living-with-little-monsters/PLID91287870">Takealot ​</a>of <a href="https://www.amazon.com/Living-Little-Monsters-Illustrated-Household-ebook/dp/B0B7JNBJW4/ref=sr_1_4?crid=10W3J0EQROSJ7&keywords=Living+with+Little+Monsters&qid=1669794097&sprefix=living+with+little+monsters%2caps%2c221&sr=8-4">Amazon</a>. </p><p> </p><p> Fotokrediet: Franna Lombard<br></p><p><br><br></p>
SUWI navorsers werk saam met kleinboere om nuwe tegnologie te toetshttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9520SUWI navorsers werk saam met kleinboere om nuwe tegnologie te toetsMedia and Communication, Faculty of Science<p><em>Afrikaanse vertaling volg binnekort</em>​</p><p>The Stellenbosch University Water Institute (SUWI) is working with small farmers in Lynedoch to co-create technologies that develop new business opportunities and value chains for their farming activities in Stellenbosch.<br></p><p>The DIVAGRI research project forms part of a European Union-funded project involving four other African countries: Ghana, Namibia, Botswana and Mozambique.</p><p>The technologies include a desalination greenhouse, an artificial wetland, a biogas digester, a mobile kiln, a biorefinery, a clay-based drip irrigation system and intercropping.</p><p>The technologies are being installed and piloted on Stellenbosch University's Experimental Farm in Stellenbosch and will later be demonstrated on-site in Lynedoch where the small farmers are situated. </p><p>The various technologies form part of DIVAGRI's aim of creating diverse revenue streams for farmers through a circular economy where waste materials are re-used and farming techniques like irrigation and intercropping are improved.</p><p>“The technologies exist already," says Stellenbosch researcher Mr Henk Stander," We are learning with the small-scale farmers how to adapt it to our local circumstances so that we can assist them to improve their current production as well as create additional sources of income".</p><p>As part of the process, the University has developed a “community of practice" with a group of farmers in Lynedoch to meet regularly, share ideas and discuss challenges of the project</p><p>“This project is giving us the opportunity to address food security not only in our homes but throughout the world," says Lynedoch farmer Mrs Jana Claassen. “It has already taught us about business administration and irrigation systems".,</p><p>The University has also formed a “learning practice alliance" with interested stakeholders such as the National Department of Agriculture, Land Reform and Rural Development (DALRRD) and the Stellenbosch Municipality to work with the project team throughout the project period.</p><p>The LPA members will provide input on the work and play a key role in the long-term sustainability of the technologies and interventions. This includes co-developing training programs and knowledge sharing centres, and linking the work to a multi-national endeavour serving small farmers across the African continent.</p><p>Mr Lungelo George, DALRRD Economic Development, Trade and Marketing Co-operatives Enterprise Development District Manager, welcomed the project and said if enough land was available and the technologies were successful, the project had the potential to assist farmers in increasing production. He had been participating in the Learning Practice Alliance at Lynedoch.<br></p><p>On the images above:<br></p><p><strong>Intercropping and drip irrigation experimental systems:</strong> At the Stellenbosch University (SU) Welgevallen Experimental Farm, the DIVAGRI project has planted Pecan Trees in air pots. </p><p><strong>Desalination Greenhouse:</strong>  Salt-tolerant (halophytic) plants will be cultivated in this recently constructed greenhouse system where condensate (fresh water) from evaporated salt water is collected for other purposes. The primary goal of this system is to cultivate high-value plants such as <em>Salicornia</em> (glasswort), which obtain nutrients from two tanks stocked with tilapia fish as additional protein source.<br></p><ul><li>​The project DIVAGRI has received funding from the European Union's Horizon 2020 research and innovation programme under grant agreement No 101000348. The content of this website does not reflect the official opinion of the European Union. Responsibility for the information and views expressed therein lies entirely with the author(s).</li><li>Find more information about DIVAGRI at www.linkedin.com/in/project-divagri<br></li></ul><p>​​<br></p><p><br></p>
Geld moet meer doeltreffend aangewend word om indringerplante in SA te beheerhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9499Geld moet meer doeltreffend aangewend word om indringerplante in SA te beheerCorporate Communication & Marketing / Korporatiewe Kommunikasie & Bemarking [Alec Basson]<p>Die Suid-Afrikaanse regering het tussen 1998 en 2020 R7,1 miljard (aangepas tot 2020-vlakke) spandeer om die verspreiding van indringerplante teen te werk, maar ons sukkel nog steeds om dit te beheer. Wat ons nodig het, is 'n nasionale strategie wat op duidelik-aangeduide prioriteitsgebiede fokus, wat beplanning en monitering verbeter en bedryfsdoeltreffendheid verhoog. <br></p><p>Dít is volgens 'n oorsigtelike ondersoek deur Brian van Wilgen van die Sentrum vir Indringerbiologie aan die Universiteit Stellenbosch, Andrew Wannenburgh van die Departement Bosbou, Visserye en die Omgewing en John Wilson van die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut (SANBI). Die bevindings van hul studie het onlangs in die vooraanstaande wetenskaplike vaktydskrif oor bewaring, <a href="https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320722002944?via%3Dihub"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">Biological Conservation</strong></a>, verskyn.</p><p>Die navorsers het die koste, omvang en doeltreffendheid van die bestuur van indringerplante deur die regeringsgefinansierde Werk vir Water-program tussen 1998 en 2020 – die land se grootste intervensie vir die bestuur van indringerplante en vir die ondersteuning van verskeie agentskappe of individue wat wetlik vir die beheer van hierdie indringerplante verantwoordelik is – oorsigtelik bestudeer. <br></p><p>Hulle het 'n breë raamwerk van aanwysers vir die oorsigstudie gebruik om insette (pogings om te reguleer, geldbesteding, beplanningsdekking en moeite wat gedoen is), uitsette (die aantal spesies en omvang van gebiede wat behandel is) en uitkomste (die doeltreffendheid van behandeling ten opsigte van verandering in die omvang van indringing en die herstel van biodiversiteits- en ekostelseldienste) op 'n nasionale vlak te meet. Hulle studie was gegrond op (1) ruimtelik-eksplisiete data oor pogings wat op uitgesoekte liggings en spesies vir beheer gemik was; (2) opnames van die omvang van indringing; en (3) gevallestudies oor beheerdoeltreffendheid.<br></p><p>Volgens die navorsers dui nasionale opnames daarop dat die verspreidingsgebied en weligheid van indringerplante die afgelope 20 jaar steeds toegeneem het. Hulle sê ook dat die doeltreffendheid van beheeraktiwiteite in nagenoeg 76 000 plekke wat oor 2,7 miljoen hektaar strek, nie gereeld gemonitor is nie en dat slegs sowat 14% van die geskatte gebied wat binnegedring is, onder hande geneem is. Meer as 'n kwart van die beheeraktiwiteite was nie in prioriteitsgebiede vir biodiversiteit en/of waterbesparing nie.<br></p><p>“Dit dui daarop dat die probleem te groot is om te verwag dat indringerspesies oral in die land doeltreffend beheer kan word," sê die navorsers. <br></p><p>“Hoewel daar sedert 1998 jaarliks R310 miljoen (aangepas tot 2020-vlakke) gespandeer is om indringerplante uit te roei, en hoewel vordering plek-plek gemaak is, het ons nog steeds nie die stryd gewen nie. Verskeie skattings dui daarop dat ons drie tot sewe keer meer geld benodig om indringerplante oral tot hanteerbare vlakke te verminder. <br></p><p>“Daar is dit dus uiters belangrik dat die beskikbare geld meer doeltreffend aangewend word om indringerplante in prioriteitsgebiede behoorlik te beheer."<br></p><p>Die navorsers sê Werk vir Water, wat as 'n moedige visionêre projek met prysenswaardige vordering in baie gebiede begin het, was nie in staat om sy aanvanklike doelwit te bereik om 20 000 werksgeleenthede te skep ten einde die stryd teen indringerplante in Suid-Afrika te wen nie. <br></p><p>“Hierdie wanverhouding tussen die droom en die werklikheid het deels ontstaan omdat daar noot voldoende geld beskikbaar was nie, maar ook omdat duidelike doelwitte nie gestel is nie. Daar was ook verskeie strukturele kwessies wat die beheer minder doeltreffend gemaak het as wat dit kon wees. Verder het onvoldoende monitering dit ook onmoontlik gemaak om die vordering wat gemaak is, op 'n betroubare wyse te na te spoor. <br></p><p>“Daar is 'n behoefte aan hoëvlakplanne met langtermyndoelwitte (vir 20 jaar en meer) vir prioriteitsgebiede waarvolgens mediumtermynplanne opgestel kan word wat die intervensies beskryf wat nodig is om sekere doelwitte oor vyf tot tien jaar te bereik. Hierdie mediumtermynplanne moet volgens jaarlikse bedryfsplanne in werking gestel en gemonitor word. Daarby bestaan daar ook 'n dringende behoefte daaraan om beskikbare skaars hulpbronne op prioriteitsgebiede te fokus indien betekenisvolle vordering gemaak wil word. <br></p><p>Die navorsers wys daarop dat Werk vir Water ondanks 'n gebrek aan behoorlike finansiering, steeds as 'n baie suksesvolle program beskou word. <br></p><p>“Dit het bewustheid oor die probleem van biologiese indringers geskep, aansienlike finansiering om die kwessie aan te spreek verseker, indringerplante oor groot gebiede uitgewis en het broodnodige werks-, opleidings- en ontwikkelingsgeleenthede geskep."<br></p><p>Hulle bly optimisties oor Werk vir Water en sê die program kan 'n positiewe rol speel om te verseker dat indringerplante doeltreffend beheer of indringing in bepaalde prioriteitsgebiede voorkom kan word mits sekere kwessies genoegsame aandag kry. <br></p><p>“Om dit te laat gebeur moet die vlak van finansiering egter verhoog word; die huidige suite van projekte moet beslis tot 'n bestuurbare stel binne prioriteitsgebiede verminder word; duidelike, doelwitgedrewe bestuursplanne vir prioriteitsgebiede moet vir die lang en medium termyn ontwikkel word; die gebruik van biologiese beheeragente moet maksimaal benut word; hoërisikospesies moet uitgewis word waar moontlik; en die doeltreffendheid van die bestuur van die indringerspesies moet verbeter word."<br></p><p>“Indien ons aanbevelings gevolg word, behoort alle prioriteitsgebiede bestuursplanne met duidelike doelwitte vir die medium en lang termyn te ontwikkel en in werking te stel," aldus die navorsers.<br></p><ul><li><strong>Bron</strong>: Van Wilgen, B; Wannenburgh A; Wilson, J 2022. A review of two decades of government support for managing alien plant invasions in South Africa. <em>Biological Conservation</em>, Vol 274: <a href="https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320722002944?via%3Dihub"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">doi.org/10.1016/j.biocon.2022.109741</strong></a></li></ul><p><em>Foto van die swart-wattelboom (Acacia mearnsii) indringerspesie met vergunning van </em><a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Black_Wattle_%286285458607%29.jpg"><em class="ms-rteThemeForeColor-5-0"><strong>Wikimedia Commons</strong></em></a><em>.</em></p><p><br><br></p>
US-fossielkenner kom met wonderlike nuus van ekspedisie in Mongolië terughttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9459US-fossielkenner kom met wonderlike nuus van ekspedisie in Mongolië terugCorporate Communication and Marketing/Korporatiewe Kommunikasie en Bemarking - Sandra Mulder<p>​ʼn Ontdekking van veelvuldige fossielversamelings en asneerslae in die Oos-Gobi-woestynkom in Mongolië kan nuwe inligting onthul oor dinosourusse en uiterste klimaatstoestande wat 120 tot 80 miljoen jaar gelede op Aarde geheers het. <br></p><p>Dít volgens <a href="/english/faculty/science/earthsciences/staff-and-postgrads/academic-staff/dr-ryan-tucker">dr Ryan Tucker</a>, ʼn sedimentologis en tafonomis in die Departement Aardwetenskappe aan die Universiteit Stellenbosch. Hy was ʼn lid van ʼn internasionale span wetenskaplikes wat die ekspedisie na Mongolië onder leiding van dr Lindsay Zanno van die North Carolina Museum of Natural History meegemaak het. Die wetenskaplikes maak deel uit van Projek MADEx (Mongolian Alliance for Dinosaur Exploration), wat fokus op die vind van data oor klimaatsverandering in die Aarde se “diep tyd" en spesifiek die Kryttydperk.</p><div><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Bio1.jpg" alt="Bio1.jpg" class="ms-rtePosition-2" style="margin:5px;width:300px;height:225px;" /><span></span></div><div><br>​Tucker kan nie te veel verklap oor wat hulle gevind het nie, omdat baie van die herwonne materiaal aan nuwe spesies behoort wat nog name moet kry. “Maar breedweg gesproke het ons ʼn nogal ongewoon groot ankilosourus gevind, asook ʼn moontlike allosourus-tipe teropode, etlike nuwe dromaesourusse (roofvoëls) en een terrein waar etlike eiers en eierneste bewaar gebly het – almal uit die middel-Kryttydperk.  <br></div><p>“Ons is bitter bly oor die data wat ons gevind het," sê hy. </p><p>Gedurende hul verblyf van vyf weke by die Gobi-terrein het die span tot hul verrassing asbeddens ontdek, wat nog nie voorheen in Oos-Gobi geïdentifiseer is nie. “Dit sal ons begrip van die tydsraamwerk, wat tans oor ʼn moontlike 40 miljoen jaar strek, aansienlik verbeter. Met hierdie spesifieke asbeddens kan ons daardie tydsraming tot binne ʼn miljoen jaar verbeter, wat ons in staat sal stel om soortgelyke dinosourusse plaaslik en globaal betekenisvol te vergelyk," sê Tucker. </p><p>“Die data wat by die terrein gevind is, sal insigte bied in wat ons moontlik in ons huidige tyd en in die toekoms moet aanpas. Ons probeer om die Mongoliese fossielversamelings en -ekostelsels met dié in Utah (VSA) te vergelyk om globale patrone te toets," voeg hy by. </p><p><strong>Verkenning van die globale klimaatskrisis</strong></p><p>Die herwonne fossiele, asneerslae en rotsmateriaal is nou by verskeie universiteite in Amerika, Stellenbosch en Mongolië om onder meer die ouderdom van die materiaal te bepaal en die klimaatsaanduiders (temperatuur, humiditeit en reënval) te ontleed. Die Mongolië-projek het ten doel om gapings in kennis aan te vul deur die impak van ʼn globale klimaatskrisis op Noordoos-Asië se Kryt-ekostelsels te verken. </p><p>Vorige navorsing het bevind die Aarde se klimaat word geraak deur voortgesette tektoniese prosesse (die beweging van grond en aardbewings) of veranderinge in die Aarde se kors. Aansienlike klimaatsverskuiwings in die geskiedenis word met sulke geologiese prosesse of veranderinge aan die Aarde verbind.</p><div><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/theropod%20(meat-eating%20dinosaur)%20tooth.jpg" alt="theropod (meat-eating dinosaur) tooth.jpg" class="ms-rtePosition-2" style="margin:5px;width:300px;height:400px;" /><span></span></div><p>Onlangse navorsing het aansienlike klimaatsverandering sowat 30 miljoen jaar gelede, tydens die Kryttydperk, getoon. Die verwarming was so intens dat reënwoude in die Suidpool gedy het. In hierdie tyd, wat ook as die middel-Kryt- Termale Maksimum (CTM) bekend is, het die Aarde se bewoners omgewings- en klimaatsontwrigting beleef wat direk gekoppel kan word aan Gondwana (Suidelike halfrond breek op om Amerika, Afrika, Antartika en Australië te vorm) en Laurasië (Noord-Amerika en Eurasië raak van die Suidelike kontinente geskei), verduidelik Tucker oor hoe bewegings in die aardkors klimaatsverandering kan veroorsaak. <br></p><p>Hy sê die nadelige gevolge van klimaatsverandering wat tans wêreldwyd gevoel word, kan moontlik verband hou met sowel natuurlike oorsake as menslike veranderinge aan natuurlike prosesse. </p><p>“Dis hoekom ons span hierdie kennisgapings probeer vul deur die impak van ʼn globale klimaatskrisis op Noordoos-Asië se Kryt-ekostelsels te ondersoek. As ons die nodige navorsingsbefondsing kan bekom, sal dit ons in staat stel om die uitwerking van die CTM-gebeurtenis in Mongolië se Oos-Gobi-kom beter te verstaan, wat ons sal help om paleoklimaat-omgewingsaanduiders vas te lê vir globale vergelykings in ʼn hedendaagse of toekomstige konteks. </p><p><strong>Groot risiko, groot beloning</strong></p><p>Tucker wil volgende jaar nagraadse studente na Gobi saamneem, wat aansienlik by prospektering daar sal baat vind. “Dit sal nie net help om die streek se kriptiese geologie te verklaar nie, maar hulle sal ook op ʼn baie suksesvolle en lonende loopbaan voorberei word danksy die unieke aard van die veldwerk en die kompleksiteit van die geologie daar. </p><p>“Ek hoop ek kan befondsing bekom om my studente volgende jaar en nog baie lank daarna na Mongolië te neem. Dit het nou ʼn baie spesiale plek in my hart," sê Tucker. </p><p>Die Mongolië-projekspan soek na areas van “groot risiko, groot beloning" vir hul prospekteerwerk. “Ons assesseer areas met goeie rotsblootstelling, hoë reliëf en sonder menslike modifisering met behulp van historiese geologiese kaarte en satellietbeelde," verduidelik Tucker.  “In hierdie areas is die risiko groot om geen fossielmateriaal te herwin nie, maar die beloning is ook groot want as ons wel iets vind, is dit tipies nuut vir die wetenskap."  <br></p><p><br></p><div><img src="/english/PublishingImages/Lists/dualnews/My%20Items%20View/Thin-bedded%20ash%20horizon(the%20white%20unit).jpg" alt="Thin-bedded ash horizon(the white unit).jpg" class="ms-rtePosition-1" style="margin:5px;width:400px;height:300px;" /><span></span></div><p>​Die Oostelike Gobi-kom is so ʼn terrein. Volgens Tucker is daar nog ʼn magdom data om te herwin. “Ons krap nog net aan die oppervlak en het nog skaars ʼn fraksie van die geografiese area gedek wat ons beoog om te verken. Ons het nog baie min gesien van wat daar werklik is."  <br></p><p>Die ander lede van die Mongolië-projekspan is drs Junki Yoshida en Ryuji Takasaki (navorsingsgenote in die Wetenskapskool van die Hokkaido-universiteit, Japan), dr Tsogtbaatar Chinzorig (Paleontologie-instituut, Mongoliese Wetenskapakademie), dr Khishigjav Tsogtbaatar (projekadviseur en Direkteur van die Paleontologie-instituut, Mongoliese Wetenskapakademie), asook drs Celina Suarez en Marina Suarez (Universiteit van Arkansas, VSA).</p><ul><li>Besoek <a href="/english/faculty/science/earthsciences/staff-and-postgrads/academic-staff/dr-ryan-tucker">http://www.sun.ac.za/english/faculty/science/earthsciences/staff-and-postgrads/academic-staff/dr-ryan-tucker</a> vir meer inligting oor Tucker se werk.</li></ul><p> </p><p> </p><p> </p><p><br><br></p>
Wiskunde-dosent woon gesogte Heidelberg Laureate Forum byhttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9460Wiskunde-dosent woon gesogte Heidelberg Laureate Forum byEngela Duvenage (Faculty of Science, media)<p></p><p>'n Junior lektor en PhD-student in wiskundige wetenskappe, Jacques Rabie,het onlangs skouers geskuur met van die topnavorsers in sy vakgebied by die <a href="https://www.heidelberg-laureate-forum.org/">Heidelberg Laureate Forum</a> in Duitsland. Hy was een van 200 jong navorsers afkomstig van meer as 50 lande wat hierdie eer te beurt geval het.</p><p>Die HLF is geskoei op die konsep van die <a href="https://www.lindau-nobel.org/">Lindau Nobel Laureate Meetings</a> wat jaarliks aan jong navorsers die geleentheid bied om met Nobelpryswenners in gesprek te tree. Aangesien daar geen Nobelpryse vir rekenaarwetenskap of wiskunde bestaan  nie, verskaf die HLF sedert 2013 ook aan jong wiskundiges en rekenaarwetenskaplikes die geleentheid vir interaksie met, en om te leer by bekroondes in húlle vakgebiede – wat almal wenners is van gesogte pryse soos die ACM Prize in Computing, die ACM AM Turing Award, die Fields Medalje, die Abel Prize en die Nevanlinna Prize. </p><p>Vanjaar is die eerste geleentheid wat weer in persoon aangebied word sedert die Covid-19-pandemie, waartydens die 2020 en 2021 geleenthede aanlyn plaasgevind het.  </p><p>By die openingsgeleentheid op Sondag 18 September, het die HLF-voorsitter en besturende direkteur van die Klaus Tschira Stigting gesê dat die pryswenners en jong navorsers wat dit bywoon, se passie vir en toewyding aan navorsing, die lewensaar van die forum is. Sy het die deelnemers aangemoedig om so veel as moontlik te netwerk en van mekaar te leer. <br></p><p>Vir die duur van die HLF is daar 'n reeks werkswinkels, paneelbesprekings en seminare deur pryswenners, sowel as sosiale geleenthede wat daarop gemik is om deelnemers genoeg tyd te gee om betekenisvolle gesprekke te hê. 'n Bootvaart op die Neckarrivier, 'n besoek aan die Speyer Museum van Tegnologie, 'n Beierse aand en 'n besoek aan die Heidelberg Kasteel is altyd onder die hoogtepunte van die weeklange geleentheid. <br></p><p>Rabie sê hy gebruik inderdaad die geleentheid by HLF om so veel as moontlik met ander in die veld van algebra te netwerk, asook om nuwe denkrigtings en navorsing te ondersoek en te verken.   </p><p>“Dit is ook interessant om met ander oor ons onderskeie werkswêrelde te gesels en hoe hulle dit ervaar," voeg hy by.  </p><p>Alhoewel Rabie erken dat dit nie altyd maklik is om hierdie gesprekke te hê nie, glo hy dat dit waardevol is om oor die werk wat jy doen te gesels, en met ander saam te werk. In hierdie sin bewonder hy die voorbeeld van die Hongaarse wiskundige <a href="https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Erdos/">Paul Erdős</a> wat dit hom ten doel gestel het om met so veel as moontlik medenavorsers saam te werk.  </p><p>“As jy nie die werk wat jy doen met ander deel nie, beperk jy eintlik die veld waarin jy werk," voeg Rabie by, wat 'n <a href="https://wisaarkhu.co.za/article/competition-and-collaboration-in-mathematics-a-case-study/">artikel</a> vir die aanlynpublikasie <a href="file:///C:/Users/science/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/Content.Outlook/NHWS6HVW/wisaarkhu.co.za">Wisaarkhu</a> geskryf het oor die onderwerp: kompetisie en samewerking op die gebied van wiskunde.</p><p>Rabie het onlangs sy PhD-proefskrif ingehandig en hoop om sy graad aan die einde van 2022 te verwerf. Sy proefskrif fokus op die veld van naby-vektorruimtes, en hierdeur het hy sy eie idees gevoeg by die teorie, meetkunde en hiperstrukture van bogenoemde.  </p><p>Hy bevind hom ook tans in die middel van sy eerste jaar as 'n junior lektor aan die US en is op die uitkyk vir nadoktorale geleenthede. <br></p><p>Tot dusver was 2022 goed vir die jong wiskundige van die 2015-matriekklas van die Hoërskool Linden in Johannesburg. Sy eerste navorsingsartikel waarvan sy studieleier, Prof Karin-Therese Howell van die US se Departement Wiskundige Wetenskappe die mede-outeur was, is in Januarie in die vaktyskrif  <a href="https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2989/16073606.2021.2013342"><em>Quaestiones Mathematicae</em></a><em> </em>gepubliseer.</p><p>Hulle het geskryf oor die geometrieë met nie-kommutatiewe lynverbindings en hulle toepassings op naby-vektorruimtes. Die duo het bygedra tot die teorie van die geometrie van naby-strukture  deur 'n naby-lineêre ruimte te definieer, sommige eienskappe te bewys en getoon dat deur sommige aksiomas by te voeg, hulle by 'n  naby-affiene ruimte kan uitkom. Hulle het van die geometrieresultate gebruik om 'n oop probleem in naby-vektorruimteteorie te bewys, naamlik dat 'n deelruimte van 'n naby-vektorruimte  wat geslote is onder optelling en skalaarvermenigvuldiging, 'n subruimte is.  </p><p>“'n Naby-affiene ruimte is 'n veralgemening van die tradisionele affiene ruimte, waarvoor die lyn  wat twee punte verbind, oor die algemeen afhang van die volgorde waarin die punte verbind word, bv. die kaart wat 'n stel verskillende punte na 'n gemeenskaplike lyn stuur, is nonkommutatief," verduidelik hy tydens 'n onlangse praatjie in sy tuisdepartement. </p><p>Rabie geniet dit om klas te gee en ander te help om verskillende konsepte te verstaan, 'n rol wat hy al op skool ingeneem het deur ander wat met wiskunde sukkel, in naskoolse programme te help. By die US het hy in sy tweede jaar as tutor en onderrigassistent begin werk. Gedurende die Covid-19-inperkingstydperk het hy begin om strokiesprente en grappies in sy leermateriaal in te werk in sy poging om die ervaring van aanlynklasse en -tutoriale vir sy studente 'n bietjie minder skrikwekkend te maak. <br></p><p>In 2020 (aan die begin van die Covid-19-pandemie) het hy gehelp om die leermateriaal vir die Wiskundemodules 114 en 144 aan te pas, en daarna om die kursusmateriaal voor te berei vir die Aanvullende Afstandsonderrig, -leer, en -assessering (AALS) model wat in 2021 by die US gevolg is. <br></p><p>Oor sy onderrigfilosofie het hy die volgende te sê: “Ek glo daar is geen plaasvervanger vir onafhanklike oefening wanneer dit kom by die leer van wiskunde nie. Dit beteken egter nie dat studente aan selfstudie oorgelaat moet word nie. Die belangrikste taak van 'n dosent is om 'n omgewing te skep wat bevorderlik is vir onafhanklike leer. Dit kan byvoorbeeld bereik word deur 'n paar inleidende probleme te gee vóór die aanvang van die lesing om die onderwerp bekend wat in die lesing bespreek gaan word, bekend te stel. En dan gee jy verdere probleme waaroor studente na afloop van die lesing moet besin."<br></p><p>Hy glo dat toenemende studentebetrokkenheid verkry kan word deur studente aan te moedig om vrae te vra en deel te neem aan lesings, en deur lesingsmateriaal te gebruik wat visueel stimulerend is.  <br></p>
Studente van Ingenieurswese, Natuurwetenskappe, AgriWetenskappe, en Gesondheids-wetenskappe skitter by US se FameLab-uitdunrondehttp://www.sun.ac.za/afrikaans/Lists/news/DispForm.aspx?ID=9442Studente van Ingenieurswese, Natuurwetenskappe, AgriWetenskappe, en Gesondheids-wetenskappe skitter by US se FameLab-uitdunrondeCorporate Communication & Marketing / Korporatiewe Kommunikasie & Bemarking [Alec Basson]<p>Taskeen Ebrahim, 'n doktorale student in elektroniese ingenieurswese aan die Universiteit Stellenbosch (US), is as wenner van die US-uitdunrondte van die 2023<strong>*</strong> nasionale <a href="https://www.saasta.ac.za/famelab-south-africa/"><strong class="ms-rteThemeForeColor-5-0">FameLab</strong></a>- kompetisiesiklus aangewys.</p><p>Die geleentheid is Donderdag (13 Oktober 2022) gehou. Kaylan Reddy<strong>*<strong>*</strong></strong>, 'n PhD-student in plantkunde, en Ayesha Shaikh, 'n PhD-student in plantpatologie, het onderskeidelik tweede en derde geëindig. Die gehoor kon vanjaar vir die eerste keer ook hulle gunsteling aanwys, en dié eer het gegaan aan Siphosethu Zantsi, 'n meestersgraadstudent in fisioterapie.</p><p>FameLab, wat as een van die grootste wetenskapkommunikasie- en redenaarskompetisies in die wêreld beskou word, skep vir jong ontluikende wetenskaplikes 'n platform om openbare gehore oor hulle werk toe te spreek.</p><p>Ebrahim, Reddy, Shaikh en Zantsi was deel van 'n groep van 18 meesters- en doktorale studente wat elkeen net drie minute gegun is om hul navorsing aan die gehoor te verduidelik. Ebrahim sal as wenner van hierdie rondte Maties aanstaande jaar by die nasionale eindstryd verteenwoordig. Hier sy sal sy kragte meet met die wenners van die uitdunne by ander Suid-Afrikaanse universiteite. </p><p>Die US se Famelab-uitdunrondte is deur Jive Media Africa en die Nagraadse Kantoor, wat deel uitmaak van die Afdeling vir Navorsingsontwikkeling, gereël. Die beoordelaars was Maryke Hunter-Husselmann (Afdeling vir Navorsingsontwikkeling), Anne Reif (Instituut vir Kommunikasiewetenskap aan die Tegniese Universiteit Braunschweig in Duitsland), Nonsikelelo (Ntsiki) Sackey (Siakhula Digital) en Fumani Mabogoane (Suid-Afrikaanse Leerstoel in Wetenskapkommunikasie). </p><p><strong>Ebrahim</strong> het die rondte gewen met 'n toespraak oor kontakpuntbehandeling vir pankreaskanker. Sy is besig om 'n toestel ('n klein, swart boksie) te ontwikkel wat die vroeë opsporing van hierdie tipe kanker moontlik sal maak. Die toestel sal goedkoper en ook meer tyddoeltreffend wees. Dit kan bloedtoetse vergemaklik en die wagtydperk vir mense verkort om te hoor wat die uitslae van hierdie toetse is. </p><p>Sy het in reaksie op haar oorwinning gesê sy is baie dankbaar vir die geleentheid om haar wetenskapkommunikasievaardighede te ontwikkel en dat sy opgewonde is om een van die studente te kan wees wat verder gaan in die kompetisie, want sodoende sal sy meer kan leer.  </p><p>“Wetenskapkommunikasie is belangrik in my navorsing, want ek werk aan 'n baie multidissiplinêre projek. Nuwe insigte en perspektiewe van hierdie verskillende vakgebiede kan net deur goeie kommunikasie doeltreffend bekom en aangewend word. Ek dink dit is ook waardevol om vir mense te wys daar is geleenthede daar buite wat jou in staat stel om doelgerigte werk te doen wat moontlik baie mense kan help. Wetenskapkommunikasie moedig jou ook aan om jou navorsing te organiseer en die belangrikste daaruit te haal, en om dit met wetenskaplike en nie-wetenskaplike gehorte te deel wat kan help om gemeenskappe te bou terwyl die kennis versprei word."</p><p><strong>Reddy</strong> het in sy toespraak verduidelik hoe die chemiese stowwe wat in inheemse medisinale plante soos <em>Sceletium</em> – ook bekend as 'kanna' en 'kougoed' – gevind word, gebruik kan word om middels te ontwikkel wat kan help om mense se geestesgesondheid te verbeter. Volgens hom het die inboorlinge in Suid-Afrika medisinale plante gebruik om hul gemoedstoestand te verbeter en hul gevoel van blydskap aan te wakker.</p><p>Reddy het gesê dit is 'n voorreg om onder die wenners te wees. “As 'n wetenskaplike glo ek dit is my plig om wetenskap met die publiek te deel. Om te wen beteken ek kry die geleentheid om my vaardighede in wetenskapkommunikasie verder te ontwikkel en uiteindelik as 'n storieverteller te groei wat hopelik wetenskap kan demistifiseer en ander kan inspireer. </p><p>“Wetenskapkommunikasie oor tradisionele geneeskunde en geestesgesondheid is ongelooflik belangrik om nóg 'n pandemie wat ons in die gesig staar – die geestesgesondheidpandemie – te beveg. Ek hoop om deur my navorsing die onontginde potensiaal van inheemse kennis en tradisionele medisyne oor te dra wat die gehalte van miljoene mense se lewens wêreldwyd kan verbeter." </p><p><strong>Shaikh </strong>het in haar aanbieding die gehoor ingelig oor hoe haar navorsing daarop gemik is om plaaslike mielievariëteite meer weerstandig te maak teen fungi wat mielies besmet, oesgroottes verminder en wat skadelik is vir diere en mense. Volgens Shaikh kan haar navorsing ook help om voedselsekerheid te bevorder en boere in staat te stel om hierdie patogene op 'n omgewingsvriendelike manier te beheer.  </p><p>Sy het gesê sy was verheug om onder die top drie te eindig en haar deelname aan die kompetisie het haar die selfvertroue gegee om haar werk met ander te deel.</p><p>“Wetenskapkommunikasie is 'n manier om verhoudings te bou wat die weg kan baan vir medewerking en innoverende idees – albei noodsaaklike elemente in wetenskap en navorsing. Sonder wetenskapkommunikasie loop ons die gevaar dat ons navorsing iewers in 'n boek op 'n rak in 'n argief net gaan stof vergader sonder om ooit 'n betekenisvolle invloed te hê."</p><p><strong>Zantsi</strong> het aan die gehoor vertel hoe sy met haar navorsing aan kinders wat hul onderste ledemate verloor het, toegang tot prostetiese toerusting wil gee. Haar studie beklemtoon die invloed van prostetiese ledemate op kinders wat nie noodwendig as geskikte kandidate vir prostetiese intervensie beskou word nie. </p><p>Zantsi het gesê dit is 'n eer om as een van die wenners aangewys te word. Dit het haar vertroue en geesdrif 'n hupstoot gegee om haar navorsing nog meer met ander te deel.</p><p>“Deur my navorsing uit te dra, hoop ek om op te voed oor, te veg vir en waarde toe te voeg tot die bevordering van die vakgebied van prostesis en rehabilitasie, veral vir kinders. Dit is belangrik omdat dit nie net die kinders individueel in staat sal stel om soos hulle eweknieë te funksioneer nie, maar dit kan ook hul toekomspad verander omdat dit vir hulle vooruitsigte bied van werk en 'n bydrae tot die samelewing te maak."</p><p>Die wenner van die Suid-Afrikaanse eindstryd sal die land by die internasionale FameLab-kompetisie in die Verenigde Koninkryk verteenwoordig. </p><p><strong>*</strong><em>Aangesien die Famelab-siklus tipies in die vorige jaar begin en dan na die volgende jaar oorvloei, is daar </em><em>ʼn</em><em> oorvleueling tussen die 2022- en 2023-Famlab-siklusse.</em></p><p><strong>*<strong>*</strong>​</strong><em>Kaylan Reddy het ook in die 2021-US-uitdunrondte tweede geëindig (vorige deelnemers mag weer inskryf, solank hulle aan die FameLab-vereistes voldoen dat hulle tans 'n nagraadse student in die STEM-vakgebiede is en jonger as 35 jaar is).</em></p><ul><li><strong>​Foto</strong>: Siphosethu Zantsi, Kaylan Reddy, Taskeen Ebrahim en Ayesha Shaikh by die FameLab-uitdunrondte. <strong>Fotograaf</strong>: Ignus Dreyer</li></ul><p><br><br></p>